Bulimiya nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğunda transkraniyal direkt akım uyarımı'nın bilişsel esneklik, dürtüsellik ve yeme davranışı üzerine etkileri

Amaç: Bulimiya nervoza (BN) ve tıkınırcasına yeme bozukluğunda (TYB) bilişsel işlevler, dürtüsellik ve yeme davranışının özellikleri ve bunların transkraniyal direkt akım uyarımına (tDAU) yanıtı son zamanlarda ilgi odağı olan konular arasındadır. Ancak bu konudaki çalışmalar çelişkili sonuçlar bildirmektedir. Bu nedenle, bu çalışmada BN ve TYB tanısı olan hastalarda bilişsel esneklik, dürtüsellik ve yeme davranışının değerlendirilmesi ve dorsolateral prefrontal kortekse (DLPFK) uygulanan tDAU ile değişimlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya 6'sı BN, 15'i TYB tanısı olan toplam 21 katılımcı dahil edilmiştir. İlk değerlendirmede, katılımcıların sosyodemografik bilgileri alındıktan sonra Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HDDÖ), Hamilton Anksiyete Derecelendirme Ölçeği (HADÖ), Durumluk Kaygı Envanteri (DKÖ), Yeme Bozukluğu Değerlendirme Ölçeği (YBDÖ), Yeme Tutumu Testi (YTT), Yeme Davranışı Takip Formu (YDTF), BARRATT Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BDÖ-11-KF), Bilişsel Esneklik Ölçeği (BEE), İz Sürme Testi A ve B formları (İST A ve B) ve Modifiye Balon Analog Risk Testi (M-BART) uygulanmıştır. Daha sonra, katılımcılara 3 hafta boyunca haftada üç kez gün aşırı, toplamda 9 seans, DLPFK'e tDAU uygulaması yapılmış ve her tDAU seansı 20 dakika sürmüştür. Katılımcılara sırasıyla, ilk hafta 3 seans sağ anodal sol katodal sahte (sham) tDAU, ikinci hafta 3 seans sağ anodal sol katodal aktif tDAU, üçüncü hafta 3 seans sol anodal sağ katodal aktif tDAU uygulanmıştır. Her hafta son uygulama sonrasında katılımcılara, DKÖ, HDDÖ, HADÖ, İST A-B ve M-BART yeniden uygulanmış ve katılımcılardan takip eden 2 gün, günde birer kez, toplamda 6 kez YDTF'yi doldurmaları istenmiştir. Katılımcılara ait dört seferde toplanan veriler, tekrarlı ölçümler ANOVA ya da Friedman testi ile analiz edilmiştir. Bulgular: M-BART ile değerlendirilen, risk alma davranışının hem sağ anodal sol katodal hem de sol anodal sağ katodal DLPFK aktif tDAU ile daha yüksek olduğu saptanmıştır. Bilişsel esnekliği değerlendirmek amacıyla uygulanan İST B-A puanının yalnızca sol anodal sağ katodal DLPFK aktif tDAU ile anlamlı olarak daha düşük olduğu bulunmuştur. Yeme isteğinin sahte uyarım ve her iki aktif tDAU sonrası ilk değerlendirmeye göre daha düşük olduğu; ancak, sahte ve aktif uyarımlar arasında anlamlı bir fark olmadığı saptanmıştır. Yeme atağı sayısı ise, sahte uyarım ve her iki aktif tDAU sonrası ilk değerlendirmeye göre daha düşük, ayrıca aktif tDAU'lar sonrası sahte uyarıma göre anlamlı olarak daha düşük saptanmıştır. Öte yandan, HADÖ ile değerlendirilen anksiyete düzeyinin tüm tDAU'larda ilk değerlendirmeye göre daha düşük olduğu ancak sahte ve aktif koşullar arasında anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. HDDÖ ile değerlendirilen depresyon düzeyleri ise tüm tDAU'lar ile ilk değerlendirmeye göre daha düşük, ayrıca sol anodal sağ katodal aktif tDAU sonrası sahte uyarıma göre daha düşük bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, DLPFK'ya uygulanan her iki aktif tDAU'nun dürtüsellik düzeyini artırdığını, buna karşın yalnızca sol anodal sağ katodal tDAU'nun bilişsel esneklik üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermektedir. Yeme isteği açısından, tDAU koşulları arasında anlamlı bir fark bulunmazken, yeme atağı açısından ise, her iki aktif tDAU'nun sahte uyarımdan daha etkili olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, yeme bozukluğu olan hastalarda tDAU, temel semptomlara ek olarak hastalık seyrini etkileyebilecek depresif belirtiler ve bilişsel esneklik gibi alanlara da etkisi olabilecek bir müdahale yöntemi gibi görünmektedir. Bu hasta grubunda, tDAU'nun risk alma ve dürtüsellik üzerine etkilerinin anlaşılabilmesi için, tekrarlayan tDAU uygulamalarının yapılacağı geniş örneklemli ve kontrollü çalışmalara gereksinim bulunmaktadır.