Burdur, Denizli ve Muğla illerinde veteriner ilaçlar için farmakovijilans taraması

"İlaç güvenliği" olarak da bilinen farmakovijilans, olumsuz etkilerin tespiti, değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili bilim ve faaliyettir. Bu çalışma kapsamında, Burdur, Denizli ve Muğla'da veteriner ilaçlar için farmakovijilans taraması yapıldı. Ayrıca, bu bölgede çalışan veteriner hekimlerin farmakovijilans farkındalıklarının, farmakovijilans öneminin veteriner hekimler tarafından anlaşılmasında uygulanabilecek olası yöntemlerin ve TİR raporlamayı kolaylaştıracak yöntemlerin belirlenmesi üzerine araştırma yapıldı. Çalışma evreni Burdur-Muğla-Denizli illerinde büyükbaş ve küçükbaş üzerine sahada çalışan veteriner hekimlerdir. Örneklemdeki veteriner hekimlerle (n=103) yüz yüze görüşme yoluyla anket sorularına cevap aranması şeklinde gerçekleştirildi. Doldurulacak olan anket formu 2 ana bölümden oluşacak şekilde hazırlandı. Birinci ana bölümde klasik farmakovijilans formu ve klasik araştırma soruları bulunmaktadır. İkinci ana bölümde ise Yapılandırılmış Uzman Kararı/görüşü (Structural Expert Judgement-SEJ) yönteminde kullanılan kalibrasyon soruları ve uzmanlık araştırma soruları bulunmaktadır. SEJ'in alt yöntemlerinden "Cooke'un klasik modeli" kullanıldı. TİR bildirimlerinin %92,23'i sığır (n=95), %4,85'sı koyun (n=5) (sakız, merinos) ve %2,91'i köpektir (n=3). TİR bildirimi yapılan ilaç gruplarının başında antibakteriyel ürünler (n=53, %51,46) gelmiştir. Antibakteriyel ilaçlar içerisinde en fazla TİR oluşturan grup beta-laktam antibiyotiklerdir (n=33). Vitamin-mineral-aminoasit içeren ürünlerde TİR bildirimi (n=36) antibiyotiklerin ardından en yüksek seviyede gerçekleşti. Aspirin ve benzeri ürünlerde sadece 4 TİR bildirimi oldu. Diğer ürünlerde TİR bildirimi 10'dur. Antiparaziter ürünlerde herhangi bir TİR bildirimi yapılmadı. Bütün ilaç gruplarından kaynaklı TİR bildiriminde en çok hafif, orta ve şiddetli anafilaksi (n=101) gözlenmiştir. Hekimlerin %66,99 gibi çok büyük bir kısmının daha önce hiç TİR bildiriminde bulunmadığı tespit edildi. TİR bildiriminin artmasında en etkili yöntemlerin sırasıyla TİR bildirim başına veteriner hekimlere "prim" verilmesi (%88,0), telefon uygulaması (%81,5), ilaç takip sistemi (ITS) bilgi ekranı (%74,1) ve prospektüs/ambalaj bilgilendirmesi (%68,5) olacağı tespit edildi. TİR bildiriminin artırılması konusunda en öne çıkan yöntemler, önerdiğimiz Barkod uygulaması (medyan beklenti %13,91, aralık 2,53 ila 56,72), telefon uygulaması (medyan beklenti %11,63, aralık -3,79 ila 63,48) ve İTS uygulaması (medyan beklenti %7,89, aralık -6,37 ila 32,93) olduğu tespit edildi. Ülkemizde veteriner TİR bildirimi oldukça az sayıdadır ve bildirim sistemi büyük ölçüde geliştirilmelidir. TİR bildirimini arttırmak için farmakovijilansın önemini ve değerini veteriner farmakovijilansta görev alan taraflara ve veteriner hekimlere anlatılmalı ve TİR bildirimini kolaylaştıracak politikalar geliştirilmelidir.