Burdur ilinde ekstansif koşullar altındaki bazı keçi çiftliklerinde awın refah protokolü ile hayvan refahının değerlendirilmesi

Bu araştırma, Türkiye'nin "Teke Yöresi" olarak bilinen Burdur ilindeki ekstansif koşullar altında yetiştirilen bazı keçi çiftliklerinin ilk defa AWIN (hayvan refahı göstergelerine) protokolüne göre refah değerlendirmeyi amaçlamıştır. Araştırma kapsamında veriler, Burdur ilinde ekstansif şartlarda yetiştirilen 20 keçi çiftliğinden Ekim 2022 – Eylül 2023 tarihleri arasında her işletme iki kez (yaz ve kış mevsimlerinde) ziyaret edilerek elde edilmiştir. Her çiftlik ziyaretinde AWIN protokolü, Birinci derece refah değerlendirmesi (sürünün grup düzeyinde değerlendirme) ve İkinci derece refah değerlendirmesi (Keçilerin bireysel düzeyde değerlendirme) olmak üzere 2 aşamada değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonunda yönetime bağlı göstergeler için çoban ile anket uygulanmıştır. Buna ek olarak sürülere ayrıca merada da bir kez refah değerlendirmesi yapılmıştır. Çiftliklerin kış dönemi (2855 keçi) ve yaz dönemi (2779 keçi) grup değerlendirmesinde yemlemede ve su içmede sıraya giren keçi, şiddetli topallık gösteren keçi ve uygunsuz boynuzlu keçi bulunmamıştır. Kıl durumu kötü olan keçilerin sayısı değerlendirildiğinde kış ve yaz değerlendirmesinde sırasıyla %2,73 ve %0,75 olarak saptanmıştır. 20 işletmenin 11'inde kıl durumu kötü olan hayvana rastlanmıştır. Bireysel refah değerlendirmeye göre çiftliklerin kış dönemi (1089 keçi) ve yaz dönemi (1044 keçi) bulguları incelendiğinde iyi/ideal vücut kondüsyon skoru sırasıyla %98,4 ve %95,9 oranında bulunmuştur. Sürülerde tespit edilen büyümüş tırnaklar kış ve yaz değerlendirmesinde sırasıyla %0,5 ve %0 olarak tespit edilmiştir. Kaynağa bağlı genel değerlendirme anket verilerine göre 20 çiftlikte tek bölmeli beslenme alanına sahip olduğu ve altlık materyali topraktan oluşmuştur. Sürülerde otlatmaya yönelik olarak 20 çiftlikte keçilerin yılın her günü dış ortam meraya çıktığı ve günlük 9,6 saat merada kaldığı tespit edilmiştir. Çiftliklerin QBA kış ve yaz değerlendirmesi incelendiğinde Bileşen 1 (pozitif duygusal durumlar veya aktif davranışsal özellikler ile ilişkilendirilmektedir) ve Bileşen 2 (duygu durumunun şiddetini ifade etmektedir) yönünden pozitif ve yüksek şiddete sahip oranlara sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırma ile, Türkiye'de ekstansif şartlarında yetiştirilen keçilerin çiftlik ortamlarında ilk defa AWIN refah uygulama protokolüne göre değerlendirme yapılmıştır. Elde edilen bu veriler daha sonra farklı yetiştirme sistemleri (mera koşullarında), verim özellikleri (etçi ırklar) ve farklı yaş grupları (oğlaklar-tekeler) için yapılacak bilimsel çalışmalara yön vereceği düşünülmektedir.