Büyük kilise'den Cami-i Kebir'e Ayasofya: Turist rehberlerinin "Saklı bilgilerinin" teyit edilmesine yönelik bir çalışma

Bu araştırmanın amacı az sayıda turist rehberi tarafından bilinen Ayasofya'ya ilişkin saklı bilgilerin, bu bilgilerin kaynaklarının ve rehberler tarafından nasıl kullanıldığının tespit edilmesi; bilgilerin bilimsellik açısından değerlendirilmesi; bilgilerin turist rehberleri arasında bilinirlik düzeylerinin saptanması ve son olarak bulguların değerlendirilerek ihtiyaç duyulan kavramsal model ve kavram önerilerinin yapılmasıdır. Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış; karma araştırma desenlerinden iç içe karma desen benimsenmiştir. Çalışmada öncelikle 7 turist rehberinin Ayasofya turunda gözlem yapılmış; 42 turist rehberiyle görüşülmüş ve elde edilen potansiyel saklı bilgilerin bilimsellik teyidi için konuyla ilgili on beş akademisyenin görüşü alınmıştır. Daha sonra alanyazındaki çalışmalar değerlendirilmiş ve bilimsellik teyidi sağlanan potansiyel saklı bilgilerin bilinirlik düzeyini tespit amacıyla 419 turist rehberine ulaşılmıştır. Veriler NVivo 12 ve SPSS 22 programları kullanılarak betimsel analiz, içerik analizi ve frekans analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın ilk bulgularına göre 77 adet potansiyel saklı bilgi ortaya çıkarılmıştır. Akademisyenlerin görüşleri ve alanyazın değerlendirmesi sonucunda 77 saklı bilgiden 26 tanesinin 'bilimsellik' açısından teyit edildiği görülmüştür. Son olarak yapılan saha araştırmasında bu bilgilerden sekizinin az sayıda turist rehberi tarafından bilindiği ortaya çıkmıştır. 77 potansiyel saklı bilginin kaynakları, turist rehberleri tarafından nasıl kullanıldıkları ve bilgilerin bilimsellik teyidine ilişkin bulgular birlikte değerlendirildiğinde "Turist Rehberlerinin Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Hakkındaki Bilgilerine İlişkin Kavramsal Model" geliştirilmiş ve az sayıda turist rehberi tarafından bilinen bilgiler için özgün kavram olan "Saklı Bilgi" önerilmiştir.