Büyükada Nizam Mahallesi'ndeki 19. yüzyıl konutlarında cephe biçimlenişi

Tarih boyunca İstanbul'un hemen yanıbaşında olmasına rağmen ikinci planda tutulan adalar 19. yüzyıl ile birlikte canlanıp gelişmeye başlamış ve yavaş yavaş bugünkü görünümüne kavuşmuştur. Sürgün ve inziva yeri olmaktan kurtulan adalar ilk kimliklerini sayfiye yeri olarak kazanmıştır. Bu durum adalarda bulunan evlerin mimari özelliklerini ve yapılaşmasını etkilemiştir. Üstelik burada çalışan mimar ve kalfaların gayrimüslim ağırlıklı olmaları Osmanlı – Türk Mimarisi'ne batılı üslupların dokunuşlarını kazandırmıştır. İstanbul Adalar'ı içerisinde Büyükada, söz edilen mimari örneklerinin yoğunluğu ve üsluplarının çeşitliliği açısından diğer adalara göre farklıdır. Günümüzde tarihi yapılarla çevrelenmiş bir sokak ve tarihi bir meydan görmek, artık çok ender bir durumdur. Bu açıdan da Büyükada dokusunu koruyabilmiş örnek tarihi yerleşimlerden biridir. Araştırma kapsamında Büyükada'ya öncelik verilmesinin başlıca nedenlerinden biri de budur. Adaların tarihi değerleri, korunabildiği ölçüde gelecek kuşaklara aktarılabilecektir. 19. yüzyılın sonlarında deniz ulaşımının gelişmesiyle Adalar'ın yeni, canlı bir ilgi alanı haline geldiği ve Batı etkili eklektik, neoklasik tavırların Adalar'da çok geniş uygulama alanı bulduğu görülür. Bunlar arasında büyüklük sıralamasında birinci olan Büyükada tezimin çalışma alanını oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasının amaçları arasında, Büyükada'nın özgünlüğünü koruyan en önemli mahallelerinden Nizam Mahallesi'nin 19. yüzyıl konutlarının tespiti en başta gelmektedir. Ayrıca Büyükada'da korumaya değer olan, dönem özelliklerini yansıtan konutlar çeşitli başlıklar altında incelenecektir. Envanteri oluşturulan evler arasından özelliklerini büyük ölçüde korumuş olanlar detaylı bir biçimde incelenecektir. Söz konusu olan bütün bu evler malzeme ve teknik, plan tipleri, cephe düzenleri, bezeme gibi alt başlıklar altında sınıflandırılmaya çalışılacaktır. Sonuç olarak Büyükada mimarisi değerlendirilerek geç dönem Osmanlı konut mimarlığı içindeki yerine ilişkin tespitler yapılacaktır.