Türkiye'de bir akademik disiplin olarak Bizans çalışmaları: Akademik soyağaçları, kurumsal dinamikler ve alan oluşumu üzerine çok yöntemli bir inceleme

Bu doktora tezi, Bizans çalışmalarının Türkiye'de akademik bir disiplin olarak ortaya çıkışını, kurumsallaşma sürecini ve günümüzde karşı karşıya olduğu zorlukları incelemektedir. Türkiye Bizans tarihi açısından merkezi bir konuma ve zengin bir kültürel mirasa sahip olmasına rağmen, bu alan uzun süre akademik çevrelerde marjinal konumda kalmıştır. Araştırma şu temel soruya odaklanmaktadır: Türkiye'de Bizans çalışmaları nasıl bir gelişim süreci geçirmiştir ve bu alanın önündeki kurumsal ve ideolojik engeller nasıl aşılabilir? Bu çalışma, 35 akademisyenle yapılan sözlü tarih görüşmeleri, yaklaşık 1.500 lisansüstü tezin nicel analizi ve akademik danışmanlık ile kurumsal ilişkileri temel alan sosyal ağ analizini içeren çok yöntemli bir yaklaşım benimsemektedir. Bilimsel bilginin sosyolojisi ve kurumsal teori çerçevelerinden yararlanan çalışma—özellikle Nicholas Mullins'in Dört Aşamalı Modeli ve kurumsal girişimcilik kavramı aracılığıyla—alanın ilk oluşumundan günümüzdeki parçalı yapısına kadar geçirdiği evrimi izlemektedir. Bu çerçevede, öncü entelektüel figürlerin, organizasyonel liderlerin, gelişen akademik soyağaçlarının ve Bizans çalışmalarının kurumsallaşmasını şekillendiren ve çoğu zaman engelleyen yapısal kısıtların rolleri incelenmektedir. Çalışma, erken dönem yabancı akademisyenlerin ve öncü Türk araştırmacıların katkılarının önemli bir temel oluşturduğunu, ancak özellikle Bizans tarihi ve Bizans arkeolojisi gibi alanlarda alana özel anabilim dallarının eksikliği, disipline özgü lisansüstü eğitimdeki yetersizlikler, modern ve kaynak dil bilgisi eksikliklerinin araştırmacıların yetişmesini engellemesi ve Bizans kültürel mirasına yönelik ideolojik yaklaşımlar gibi darboğazların alanın gelişimini ve kurumsallaşmasını sınırladığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, araştırma merkezleri ve sempozyumlar gibi çeşitli "köprüler" aracılığıyla iş birliği, görünürlük ve yeni kuşaklar arasında ilgi artmıştır. Tez, Türkiye'de Bizans çalışmalarının güçlendirilmesi için uygulanabilir stratejiler önermektedir: ders planlarının yeniden yapılandırılması, mentorluk mekanizmalarının kurulması, disiplinlerarası ağların teşvik edilmesi ve katılımcı akademik toplulukların desteklenmesi bu stratejiler arasında yer almaktadır. Bizans çalışmalarının yalnızca tarihsel bir inceleme alanı olarak değil, aynı zamanda entelektüel, kurumsal ve kültürel müzakerenin yapıldığı bir zemin olarak yeniden çerçevelenmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu bağlamda, alanın geleceği kapsayıcı, yansıtıcı ve sürdürülebilir akademik pratiklere bağlıdır. Katılımcı eylem araştırması yaklaşımı çerçevesinde, tez aynı zamanda Bizantolog.org adlı sanal bir topluluk platformunun kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Bu platform, akademik dayanışmayı güçlendirmeyi, kapsayıcı katılımı teşvik etmeyi ve dijital beşeri bilimler odaklı topluluk inşası için yeniden üretilebilir bir model sunmayı amaçlayan bir müdahale niteliği taşımaktadır.