Caferi Baba ve Divanı

ÖZET Biyografik kaynaklarda yaşamına ilişkin herhangi bir kayıt bulunmayan Caferi ile ilgili bilgileri, günümüze ulaşan tek eseri olan Divânı'ndan yola çıkarak elde ediyoruz. Şiirlerinde kullandığı dil özellikleri dikkate alındığında onun 16. asır şairlerinden olduğunu görüyoruz. Gerçek adının Pîr Ahmed olduğunu zikrettiği Farsça şiiri, âyet ve hadislerden yaptığı alıntılar ve kullandığı terkipler, şairin Arapça ve Farsça'ya vakıf olduğunu göstermektedir. Şiirlerinden koyu Alevi inanca sahip olduğunu anladığımız Caferi'nin şiirleri, Alevi-Bektaşi şiirine has özellikler gösterir. Şiirlerinden anladığımız kadarıyla Caferi, inancı gereği hiç evlenmemiş, kendisini inancını yaymaya adamış, müfrit bir mutasavvıf şairdir. Yine bir manzumesinden anladığımıza göre Şiilerce kutsal kabul edilen Meşhed'deki Ali er-Rızâ türbesini ziyaret etmiş, hac vazifesini yerine getirmiştir. Bu tezde Divân'ın Türkiye kütüphanelerinde bulunan üç nüshasından faydalanılmıştır. Bir şiirin (85. şiir) tenkitli metni oluşturulurken dört nüsha esas alınmıştır. Divân, dinî-tasavvufî ve sosyal açıdan incelenmiştir. Caferi şiirlerinde bazı Arapça ve Farsça terkiplere rağmen genelde anlaşılır bir dil kullanmıştır. Eski Anadolu Türkçesi'ne ait kelime ve eklere şiirlerinde yer vermiştir. Aruz ölçüsüne uydurmak için Türkçe kelimeleri "n'ider, k' evvel..." şeklinde kullanmıştır. Divân nazım şekilleri, ölçü ve kafiye bakımından incelendiğinde, müstensihten kaynaklandığını düşündüğümüz hatalar dışında Caferi'nin başarılı bir şair olduğunu görüyoruz. Divân'ın muhtevası çeşitli açılardan tahlil edilmiştir. Bu incelemede Caferi'nin genel anlamda dini-tasavvufî, özel olarak Alevî-Bektaşî edebiyatına ait mefhumlan yerinde ve anlamına uygun olarak kullandığı görülmektedir. Şair, âyet ve hadisleri ya aynen ya kısmen ya da mealen şiirlerinde işlemiştir. Caferi âyet ve hadisleri anlamına uygun olarak yerleştirmiş, bu sözlerden fazlasıyla faydalanmıştrr. Koyu Alevî inanca sahip olan Caferi, Allah Hz. Muhammed, Hz. Ali ve on bir imama derin sevgi besleyen bir şairdir. Şiirlerinde baştan sona bu sevgisini dile getirmiştir. Fatma Zehra BEDİR