Çağdaş sorunların tefsire yansıması: Hak Dini Kur'an Dili ve Tefsîrü'l-Menâr örneği

On dokuzuncu yüzyıl, Batı karşısında İslam coğrafyalarının çok yönlü yenilgiler yaşadığı, İslam mütefekkirlerinin Müslümanların yeniden yükselişine dair fikirler ürettikleri bir çağa işaret etmektedir. Bizim çalışmamız da bu çağda telif edilen Menâr ve Hak Dini Kur'an Dili tefsirlerine, bazı çağdaş sorunların nasıl yansıdığını incelemektedir. Tezimiz; üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde; çağı anlamanın, fikirleri ve müfessirleri anlamak için önemli bir yol olacağı düşüncesiyle modern döneme, modernizm ve İslam modernizmi kavramları eşliğinde panoramik olarak bakılmış, müfessirlerin kısa hayat hikayelerine değinilmiştir. İkinci bölümde; ilk bölümde çerçevesi çizilen çağın, ele aldığımız tefsirlerdeki teorik meselelere nasıl aksettiği incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise ilk iki bölümde ele alınan zemin ve zihinsel arka planın, bazı çağdaş toplumsal sorunlar özelinde pratiğe dökülme çabalarının, Menâr ve Hak Dini Kur'an Dili tefsirlerindeki izdüşümleri ele alınmıştır. "Çağdaş Sorunların Tefsire Yansıması" başlığı, bir yüksek lisans tezinin sınırlarını aşacak içerikte ve kapsamda olsa da çağı ve ele alığımız tefsirleri en iyi yansıttığını düşündüğümüz bazı çağdaş sorunlar seçilerek konu sınırlandırılmıştır. "Çağdaş" kelimesi de bir döneme işaret edecek şekilde kullanılarak, diğer tanımlamaları dışarıda bırakmak hedeflenmiştir. Tezimizde, Menâr ve Hak Dini Kur'an Dili tefsirlerine; çağın ruhunun ve modernizmin, farklı oranlarda da olsa etki ettiği tespit edilmiştir. Bu etkilerin yer yer farklılaşmasında, -diğer unsurları dışarıda tutarsak- tefsirlerin aynı çağda olsa da farklı coğrafyalarda ve siyasi koşullarda telif edilmelerinin rol oynadığı düşünülmüştür. Her iki tefsirde de bazı çağdaş teorik ve toplumsal problemlerin ele alınmasında modern dönemin akımlarının izlerine rastlanılmıştır. Bu izler, Menâr tefsirinde bariz olarak Hak Dini Kur'an Dili tefsirinde daha örtülü olarak göze çarpmıştır.