Çalışanlar için sağlık okuryazarlığı ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliği

AMAÇ: Bu araştırmada, Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği farklı iki sektörde çalışan kişilere uygulanarak; ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılması amaçlanmıştır. Ayrıca bu kişilerin iş sağlığı okuryazarlığı düzeylerinin saptanması ve bununla ilişkili faktörlerin ortaya konması amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırma, fırıncılık ve tekstil sektörlerinde çalışan 400 kişi ile gözlem altında cevaplama tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği Türkçe formu kullanılmıştır. Ölçeğin çevirisinde "çeviri-geri çeviri yöntemi" kullanılmıştır. 15 uzmanın görüşü alınarak Kapsam Geçerlik Oranı ve Kapsam Geçerlik İndeksi Lawshe tekniğine göre hesaplanmıştır. Ölçeğin madde-toplam puan korelasyonuna bakılmış, daha sonra açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizleri yapılmıştır. Cronbach alfa, Guttman Split Half katsayısı ve test-tekrar test ölçümleri sonrası korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Ölçek toplam puanı ile ilişkili değişkenlerin değerlendirilmesinde Mann Whitney U, Kruskal Wallis testleri ve Spearman korelasyon analizi kullanılmıştır. Verilerin çoklu analizinde lojistik regresyon analizi uygulanmıştır. BULGULAR: Çevirilerin tamamlanmasının ardından, ölçeğin Kapsam Geçerlilik İndeksi 0,6704 olarak hesaplanmıştır. Kaiser Meyer Olkin değeri 0,947; Barlett test sonucu anlamlı (p<0,001) bulunmuştur. Açımlayıcı faktör analizi sonrası faktör yükü 0,4'ün altında olan madde bulunmamaktadır ancak çift faktöre yüklenen ve faktörlere verdiği yükler arası fark 0,10 dan az olan 5 madde (9, 12, 21, 22, 34) ölçekten çıkarılmıştır. Kalan 29 madde için oluşturulan beş faktörlü yapı varyansın %64,35'ini açıklamıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonrası uyum indekslerinde anlamlı yükselmeyi sağlayan üç adet kovaryans oluşturularak modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir seviyelerde olduğu görülmüştür. Ölçeğin güvenirlik analizlerinde test-tekrar test uygulaması sonucu iki ölçüm arası korelasyon katsayısı 0,864 olarak hesaplanmıştır. 29 maddelik son hali için Cronbach alfa değeri 0,949; Guttman Split Half katsayısı 0,841'dir. Ölçek toplam puanıyla ilişkili faktörlere bakıldığında; erkek, evli, lise ve üstü eğitim almış olan, sağlık durumunu iyi olarak algılayan, bilinen hastalığı olmayan, işinden memnun, kişisel koruyucu donanım kullanan ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almış olan çalışanların daha yüksek puana sahip olduğu görülmüştür. Çoklu analiz sonucunda da lise ve üstü eğitim almış olma, işten memnuniyet ve iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almış olma ölçek toplam puanıyla ilişkili bulunmuştur. SONUÇ: Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği'nin 29 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşan Türkçe versiyonu uygulanmış olduğu popülasyon için geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Çalışanlar İçin Sağlık Okuryazarlığı, Geçerlik, Güvenirlik, Ölçek, Tekstil, Fırıncılık