Canlı sistemlerde etkin olabilecek organik moleküllerin sentezi

Amino asidler doğada bulunan en basit optikçe aktif bileşiklerdir; oluşturdukları polimerler, peptidler ve proteinler elektron transferi, bilgi transferi, foto aktivite ve selektif katalitik fonksiyonlar gibi çok geniş çeşitlikte sentetik bileşiklerin gösteremediği fonksiyonlar gösterirler. Doğal ve doğal olmayan amino asidler ve türevleri kiral reaktif, ara ürün ve ligand olarak asimetrik katalizlerde yaygın olarak kullanılırlar. Diğer taraftan, malemid türevleri biyolojik ve kimyasal uygulamalarda önemli bir substrat sınıfıdırlar. Biyolojik uygulamalarda, protein yapılarının kimyasal incelemelerinde, bağışıklık çifti olarak kanser terapilerinde, katı destekli enzim olarak sentetik uygulamalarda ve ayrıca yeni pestisidler olarak kullanılırlar. Malemid kısmı, Michael aksöptör özelliğine bağlı olarak sentezlerde platform olarak görev alabilir. Dienofilik doğasından dolayı 1,3-siklokatılmalarda dipolarofiller kadar reaktivite gösterir. Literatürde iskeletinde norbornenil kısım bulunduran N-substitue kiral maleimidlerin senteziyle ilgili birkaç rapor bulunmaktadır. Biagini ve çalışma arkadaşları, norbornen yapı içeren amino asit metil esterler sentezlemişlerdir [1]. Bu tezde indirgen Heck reaksiyonlarıyla aril modifiye bisiklik imid sistemler içeren yeni kiral amino asid metil ester sentezleriyle ilgili araştırma yapılmıştır. Geniş sentetik potansiyelinden dolayı stereoselektif karbon-karbon bağlama yöntemi olan Heck reaksiyonları son otuz yıl içinde birçok sentetik ve mekanistik çalışmaya konu olmuştur. Peptidler bir veya daha fazla α-amino asidlerin birbirlerine kovalent bağ ile bağlanmasıyla oluşan polimer yapılardır. Uzun zincirli peptid bağının oluşumu ile canlıların yapı taşı olan protein molekülleri elde edilir. Bir amino asid ile diğeri arasındaki elektron alışverişi sonucu oluşan kovalent bağ bir "amid bağı" veya peptid bağı olarak bilinir. Son yıllarda literatürde biyolojik aktivite gösterebilecek birçok yeni peptid molekül sentezi yer almıştır. Yapılan geniş literatür araştırmalarından sonra planlanan bu çalışma başlıca dokuz aşamadan oluşmaktadır. İlk aşama, başlangıç materyali olarak kullanılacak optikçe aktif norbornenil amino asidin sentezlemesidir, ikinci aşama bu amino asidin açil klorür türevinin sentezidir. Üçüncü aşama ise amino asidin açil klorüründen yola çıkarak alkenik peptid türevinin sentezlenmesidir. Ardından bu molekülün 1-iyodobenzen, 4-morfoliniyodobenzen ve 4- kloroiyodobenzen ile Heck tipi hidroarilasyon reaksiyonunu içermektedir. Sonrasında Heck tipi hidroarilasyon reaksiyonlarında tek taraflı ürünlerimizin, simetrik olmayan alkenik peptid türevine bağlanmasını açıklamak üzere 3,4-difloroiyodobenzen reaktifi ile N-N hidrazid bölünmesi gerçekleştirilmiştir. Daha sonraki aşamalarda fenilasetilen, 1-iyodobenzen ile ve fenilasetilen, 4-kloroiyodobenzen ile Domino-Heck tipi hidroarilasyon reaksiyonu ile yeni peptid türevi moleküller sentezlenmiştir. Son aşamada sentezlenen tüm yeni bileşiklerin yapıları sırasıyla FTIR, 1H NMR, 13C NMR, GC-MS ve LC-MSMS/QTOF spektrofotometrik yöntemleriyle aydınlatılmıştır. Elde edilen bazı (bileşik 5, bileşik 8, bileşik 9, bileşik 10, bileşik 12) yeni moleküllerin DNA ile etkileşimleri incelenmiş ve canlı sistemler üzerindeki aktif grupları belirlenmeye çalışılmıştır.