Güney Sudan, Yata-Yambio ağaçlandırma alanında karbon tutumu ve pazar değerinin hesaplanması

Orman ekosistemleri karbon tutulması ve depolanması için hayati önemi haiz doğal kaynaklar olarak tanınmaktadır. Bununla birlikte, karbon tutulumunun etkinliği, ormanın yaşı, ağaç türleri, coğrafi konumu, orman ve toprak yapısı gibi faktörlere bağlı olarak büyük ölçüde değişmektedir. Tropikal iklimler ve bunlarla ilişkili bitki türleri, atmosferik CO2'yi tutma ve depolama konusunda diğer iklim tiplerine göre daha yeteneklidirler. Ormanların ve orman ekosistemlerinin karbon tutucu olarak kullanılması, atmosferik gazların neden olduğu iklim değişikliği ile mücadelede mali açıdan da uygulanabilir bir strateji sunmaktadır. Güney Sudan, ülkenin toplam yüzölçümünün yaklaşık %30'unu oluşturan doğal ormanlar, plantasyon ormanları ve ormanlık alanların önemli bir kısmına sahiptir. Tik ağacı (Tectona grandis) bu ormanlık alanın yaklaşık %3'ünü oluşturmaktadır. Yata Orman Rezerv Alanı, Güney Sudan'ın Batı Ekvator Eyaleti'ndeki (Western Equatoria State) Maridi ve Mundri Kasabalarına giden ana yol boyunca, Yambio Kasabasının 40 km doğusunda yer almaktadır. Bu rezerv resmi olarak merkezi bir orman rezervi olarak belirlenmiştir ve bölgenin doğal yaşam alanının korunmasındaki hayati rolünü vurgulamaktadır. Resmi kayıtlara göre rezerv toplam 7.331 hektarlık bir alanı kapsamakta olup, yaklaşık 325,2 hektarı Tik plantasyonu için ayrılmıştır. Mobilya endüstrisindeki rolü nedeniyle değerli olan Tik ağacı, aynı zamanda karbonu tutma ve depolama kapasitesine sahip olduğundan, iklim değişikliği ile mücadelede Güney Sudan için cazip bir seçenek olabilecektir. Araştırmada, Güney Sudan, Yata-Yambio Tik ağaçlandırma ormanında kapsamlı bir karbon envanteri gerçekleştirmeyi ve karbon tutulumunun iklim değişikliğinin azaltılmasındaki önemli rolünü vurgulamayı amaçlamıştır. Ayrıca, Yata bölgesindeki ağaçlandırma projeleri yoluyla toprak üstü ve toprak altı biyokütle için tutulan karbonun potansiyel piyasa değerini incelemiştir. Bu amaçla, çalışma alanının verim değerini bulmak için Tik plantasyonlarının hacim (V) ve ortalama yıllık hacim artışı (MAI) değerleri sırasıyla 24 ve 39 yaşları için hesaplanmıştır. Daha sonra, Tik plantasyonlarında canlı biyokütlede tutulan karbon IPCC (2004) ve LULUCF kılavuzları tarafından önerilen yöntem kullanılarak hesaplanmıştır. Karbon fiyatlandırılmasında ise uluslararası düzeyde, Dünya Bankası Grubu tarafından ortaya konan Avrupa Birliği ETS karbon fiyatları esas alınmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, 325,2 hektar büyüklüğündeki Yata-Yambio ağaçlandırmasında, 24 ve 39 yaşında sırasıyla 95.017,54 ve 115.534,44 ton karbon ve eşdeğeri ile 348.714,38 ve 424.011,39 ton CO2 tutulduğu hesaplanmıştır. AB ETS piyasasında 2024 yılı için 61,30 $'lık bir ton CO2 fiyatı temel alındığında, toplam CO2 değeri 24 yaş için 21.376.191,74 $ ve 39 yaş için 25.991.898,30 $ olarak değerlendirilmiştir. Bu CO2 birikimi 24 yaş için hektar başına 1.072,31 ton ve 39 yaş için ise hektar başına 1.303,85 ton olarak hesaplanmıştır; hektar başına yıllık değerler 24 ve 39 yaş için sırasıyla 44,68 tCO2 ve 33,43 tCO2 olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, Tik plantasyonlarının iklim değişikliğiyle mücadelede karbon tutulumu yoluyla güçlü bir mekanizma olabileceğini göstermektedir. Güney Sudan'da karbon piyasasının kurulması, ulusal ekonomi bakımından da fırsat sunabilecektir. Yerel topluluklar için de yeni gelir kaynakları yaratabilecek olan karbon ticaret küresel iklim değişikliği ile mücadelede Güney Sudan'a fırsat sunacaktır.