Kapadokya Bölgesi 19. yy. Osmanlı kiliselerindeki taş malzemelerin bozunma nedenleri ve rehabilitasyonu için öneriler; Niğde Küçükköy Kilisesi örneği

Kapadokya bölgesinin güneyinde yer alan Niğde İli'nde, geç Osmanlı İmparatorluk dönemine ait 23 kilise bulunmaktadır. Bu tarihi eserler içerisinde, mimari plastik bezemeleri ve özgün çatı formu ile diğer yapılardan ayrılan Küçükköy Kilisesi, bölgedeki anıtlar içerisinde ender yapı özelliği gösterir. Bu kilisenin yapı taşlarında görülen jeolojik kusurlar, atmosferik ve insan etkileri anıtın bozunma sürecini hızlandırmıştır. Belirli bir döneme tanıklık eden bu eşsiz kültür varlığının gelecek nesillere güvenli bir biçimde aktarılması amacıyla yapı taşlarındaki bozunma mekanizmalarının, tahribat derecelerinin belirlenmesi ve yapıya minimum müdahale ile uygun rehabilitasyon önerilerinin geliştirilmesi önemlidir. Bu amaçla çalışma konusu anıttaki yapı taşlarının bozunma durumunu tespit etmek için laboratuvar çalışmaları (fiziksel, aşınma, mekanik, donma çözünme, minerolojik, petrografik ve jeokimyasal özelliklerin belirlenmesi) ve yerinde yapılan tahribatsız testleri (malzeme nem ölçümü testi, kızılötesi termografi, Schmidt çekici, P-dalga hızı ve taşınabilir mikroskop) kapsayan sistematik deney çalışmaları yürütülmüştür. Laboratuvar ve yerinden elde edilen test verileri karşılaştırılarak, yapı taşlarının bozunma dereceleri belirlenmiştir. P-dalga hızı ve Schmidt çekici sertlik testlerine göre 187 yapı taşı "çok zayıf" ve "zayıf kayaç" sınıflamasında yer almaktadır. Düşük mühendislik özellikler sergileyen bu yapı taşlarında kopma, parçalanma ve kavlaklanma tiplerinde bozunmalar belirgindir. Diğer yapı taşlarında ise pul pul dökülme ve biyolojik etkilerden kaynaklı bozunmalar tespit edilmiştir. Yapı taşlarındaki bozunmaların kontrolü için hidrolik kireç bağlayıcılı plastik onarım, tümleme, drenaj ve temizleme tedavileri önerilmiştir.