899
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Trabzon kenti geleneksel konut cepheleri örneğinde kullanıcı biçim tercihleri üzerine bir çalışma
ÖZET Bu çalışmada, geleneksel konut cepheleri örneğinde kullanıcı biçim tercihleri saptanarak bu biçimlerin, günümüz mimarisin de tasarım ilkeleri açısından nasıl ve ne şekilde kullanılabileceği yoruma açılmaktadır. Birinci Bölüm' de; sorunun belirlenmesi, çalışmanın amacı ve izlenilen yöntem yer almaktadır. İkinci Bölüm'de; kültür-kültürel çevre, mimari kültür-biçim ilişkileri incelenerek birbirleriyle olan etkileşimleri açıklanmaktadır. Üçüncü Bölüm'de; araştırma yer almaktadır. Araştırma genel olarak iki aşamadan oluşmaktadır, - Birinci aşamada, çalışma alanı içinde konut cephe örneklerinin belirlenmesi ve incelenmesi, - İkinci aşamada, belirlenen cephe örneklerinin denekler üzerindeki anket çalışması yeralmaktadır. Bu aşama kendi içinde iki basamaktan oluşmaktadır.. Birinci basamakta, somut cephe örnekleri (fotoğraflar) üzerinde yapılan anket çalışması ve değerlendirilmesi,. îkinci basamakta, soyut örnekler (çizimler) üzerinde yapılan anket çalışması ve değerlendirilmesi. Bilgiler, saptama ve görüşmelerle (anket tekniğiyle) elde edilmiştir. Dördüncü Bölüm'de; sonuçlar ve öneriler yeralmaktadır. V
Mimari çevrenin sürekliliği açısından pencere elemanı: Pencerelerin değişiminin analizi
Bu araştırmada, mimarî çevrenin değişim ve sürekliliği genel anlamda irdelenmekte, çevrenin sürekliliği açısından önemli bir öğe olan pencereler ve ilintili olarak cepheler yapısal, boyutsal ve biçimsel özellikleri açısından incelenmektedir. Bu amaçla bir analiz tekniği geliştirilmiş olup, bu teknik, tarihi ve mimarî mirası çok zengin olan Trabzon kentinin bu özelliklerini en iyi yansıtan "KUNDURACILAR CADDESi "ne uygulanmıştır. Bu cadde, Trabzon tarihinde her dönem ticaret işlevini yüklenmiştir, bugün de bu özelliğini sürdürmektedir. Uygulama aksı üzerinde mimarî çevrede oluşan değişmeler, 1950 yılından önce ve sonrayı kapsayan onar yıllık zaman aralıklarına bölünerek incelenmiştir. Bu çalışmada değişme ve süreklilik kavramlarının pencere özelinde incelenmesi amaçlanmakla birlikte, pencerenin yer aldığı cephenin de incelemeye konu olması kaçınılmazdır. Çalışma giriş ve amaç bölümü dışında üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, teorik arka plân yer almakta, pencere, değişme ve süreklilik kavramları irdelenmektedir. ikinci bölümde, mimarî çevrenin analizi için geliştirilen teknik tanıtılmakta, benzer çalışmalar değerlendirilerek yapılan uygulamaya ve sonuçlarına ilişkin görsel ve sayısal verilere yer verilmektedir. Üçüncü bölüm, çalışmanın sonuçları, yorumlar ve önerilere ilişkindir.
Mimari mekanın değerlendirilmesinde mekan örgütlenmesi kavramı: Konutta yaşama mekanları
Tezin amacı mekân örgütlenmesi kavramını iç mekânlarda, farklı boyutlarda ele alarak irdelemek, örgütlenmeyi etkileyen faktörleri belirleyerek mekân örgütlenmesinde bir değerlendirme modeli oluşturmaktır. Beş bölümden oluşan çalışmanın giriş bölümü olan 1. bölümde, yukardaki amaçlar doğrultusunda çalışmanın konu alanı ve kapsamı tanımlanmıştır. 2. bölümde ise
Anadolu Türk mimarlığında form analizi
Mimarinin sonuç ürünü olan form; kütle, mekân ve yüzey elemanlarx ve bu elemanların sınırlarını belirleyen köşe kav ramı ile tanımlanmaktadır. Bu tez çalışmasında mimari form ve form kompozisyonları nın geometrik dizimsel özellikler açısından üç boyutlu anali zi ele alınmaktadır. Bu nedenle öncelikle analiz işlemi için bir yöntem önerilmekte, sonra da bu yöntemle sınırları belir lenmiş bir alandan seçilen formların analizi yapılmaktadır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm 'de: Problemin tanımı, çalışmanın amacı, araştırma alanının belirlenmesi ve literatür incelemesi yer almaktadır. İkinci Bölüm' de: Formun kültürel, fiziksel ve toplumsal tanımlamalarına, geometrik kurgusuna ve türlerine ilişkin bilgiler verilmekte ve form oluşumuna yönelik yaklaşımlar ta nıtılmaktadır. Formun bütün tarihsel dönemlerde ve günümüzde üzerinde titizlikle durulan bir kavram olduğuna değinilerek örneklenmektedir. Son olarakta mimaride form çözümlenmesine ilişkin yaklaşımlardan bazılarına yer verilmektedir. Üçüncü Bölüm 'de: Uygulama alanı ve bu alanın mimari kim liği tanıtılmaktadır. Burada önce Orta Asya'da form kavramına değinilmekte sonra da esas alan olan Erken Dönem yapıları (Kervansaray, Cami, Medrese, Kümbet ve Türbeler) kütlesel ve mekânsal oluşum açısından tanıtılmaktadır. Dördüncü Bölüm 'de: öncelikle bir sanat objesi olarak formun geometrik dizimsel kurgusuna esas olan özellikler be lirlenerek çözümleme aşamaları saptanmakta ve örneklerle açıklanmaktadır. Daha sonra, formların seçimi, verilerin el de edilmesi ve çözümlemeye esas olan görsel matrisler oluştu rularak yöntem uygulanmaktadır, son olarakta uygulamaya yöne lik somut bulgulardan söz edilmektedir. Beşinci Bölüm 'de: Genel sonuçlara yer verilmektedir.Anahtar Sözcükler: Form, işlem, ilişki, organizasyon, organizasyon ilkesi, analiz, erken dönem, kervansaray, cami, medrese, kümbet.
Anadolu Osmanlı Dönemi mimarisinde mekan analizi: Han ve kervansaray yapılarında uygulama
Mimarinin temel amacını oluşturan mekân sosyal, kültürel ve fiziksel bir olgudur. Mimarlıkta mekânsal oluşumun ve gelişimin ne şekilde olduğu ve nasıl bir yöntemle araştırılabileceği önemli bir problem oluşturmaktadır. Bu nedenle, mekânsal analiz için bir yön temin geliştirilmesi ve bu yöntemle sınırları belirlenmiş araştırma alanı üzerindeki yapıların irdelenmesi bu tez çalışmasında ele alınmaktadır. Çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde; problemin tanımı, çalışmanın amacı, tanıtılması ve benzer çalışmalardan örnekler yer almaktadır. İkinci Bölümde; Mimarlıkta mekân olgusuna, mekânsal organizasyona, mekânı oluşturan etken ve öğelere, mekânın form, fonksiyon ve konstrüksiyonla ilişkisine, mekânın gösterim araçlarına ve çeşitli kuramsal yaklaşımlara değinilmektedir. Ayrıca, devamında Orta Asya ve Anadolu Erken devirde, Osmanlı mimarisinde mekân kavramına yer verilmektedir. Üçüncü Bölümde; araştırma konusu olan han ve kervansarayların çıkış nedeni ile gelişimi Anadolu öncesi, Anadolu Selçukluları, Anadolu Beylikleri ve Osmanlılar devrinde ele alınarak tanıtılmaktadır. Osmanlı dönemi han ve kervansaraylarının mekânsal analizlerinin yapıldığı dördüncü bölüm, dört aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada, tipleştirme ve yapılara ait verilerin elde edilmesi, İkinci aşamada, mekânsal analiz yönteminin önerilmesi ve açıklanması, analiz ölçütlerinin belirlenmesi ve analiz tablolarının strüktürünün oluşturulması, Üçüncü aşamada, Osmanlı dönemi han ve kervansaraylarının morfolojik analiz tabloları kullanılarak analizleri, Dördüncü aşamada ise, analiz tablolarıyla elde edilen bulguların değerlendirilmesi yer almaktadır. Beşinci bölümde, sonuçlar ve önerilere değinilmektedir.Anahtar Sözcükler: Mekân, mekân analizi, han ve kervansaray, organizasyon, ölçüt, morfoloji.
Trabzon'da kent içindeki yapılarda zeminle temas eden yapı elemanlarının su ve neme karşı korunmalarında alınan önlemler ve sorunları
Trabzon'da kent içindeki yapılarda zeminle temas eden yapı eleman larının su ve neme karşı korunumlarında alınan önlemler ve sorunları bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın birinci kısmında, zeminle temas eden yapı elemanlarını zorlayan etkenler iki grupta ele alınarak anlatılmaktadır. 1.2. Su ve Nemle ilgili Etkenler 1.2.1. Yapıyı dışarıdan zorlayan su ve nem türleri (zemin nemi, basınç yapmayan yüzey ve sızıntı suyu, zemin suyu), 1.2.2. Yapı elemanlarında var olan nemlilik (yapı nemi, sürekli nem), 1.2.3. iç ortamdan kaynaklanan nemlilik (kullanma suyu, çiyleşme suyu, su buharının oluşturduğu nemlilik). 1.3. Isıl Etkiler Ayrıca, zeminle temas eden yapı elemanlarında su ve neme karşı koru num amacıyla kullanılan malzemeler ve alınan önlemlere yer verilmiştir. Bu amaçla kullanılan malzeme dört grupta toplanmaktadır: 1.4.1. Su geçirimsiz beton, sıva, şap ve harçlar, 1.4.2. Bitümlü harçlar, 1.4.3. Katmanlardan oluşan bitümlü malzemeler, 1.4.4. Plastik malzemeler. Zeminle temas eden yapı elemanlarım korumak amacıyla, karşılaşılan su ve nem türüne göre üç farklı şekilde yalıtım türüne yer verilmiştir. 1.5.1. Zemin nemine karşı yalıtım, 1.5.2. Basınçsız (yüzey ve sızıntı) sulara karşı yalıtım, 1.5.3. Basınçlı suya (zemin suyu-yeraltı suyu) karşı yalıtım. ikinci kısımda, araştırma bölgesinde zemin altındaki yapı kesimi araştırılarak çizelgede, bodrumu olan binalar, alınan önlemler, hasarlar ve hasar türleri belirtilmiştir. Üçüncü kısımda, elde edilen bulgular, yani anket sonuçları grafik ola rak gösterilmiştir. Ayrıç uygulama fotoğraflarına yer verilmiştir. Dördüncü kısımda, araştırmanın irdeleme ve değerlendirilmesi çizimlerle anlatılmıştır. Beşinci kısımda, yapılan çalışmanın sonucu kısa bir şekilde ele alınmıştır. Altıncı kısımda ise, araştırma ile ilgili önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nem yalıtımı, Yalıtım malzemeleri
Katılım gereği olarak bilgisayar destekli bir simülasyon modeli
ÖZET KATILIM GERE?İ OLARAK BİLGİSAYAR DESTEKLİ BİR SİMÜLASYON MODELİ Bu araştırma, ekonomik zorlamalar, fonksiyonel zorlama lar, nüfusa paralel artan hizmet anlayışlarının ve arsa spe külâsyonunun sonucu olarak mevcut kent alt bölgelerinin, kentlerde ve dolaylarında tarihi değeri olan yapıların, yapı komplekslerinin ve bunların fiziksel, görsel etki alanları altındaki yakın çevrelerinin değişmeye zorlanmasından kaynak lı sorunların irdelenerek bu tür alanlarda oluşturulacak yeni yapılanmalara ilişkin bilgisayar destekli adaptif tasarım sü reç modelinin oluşturulmasıdır. Çalışmanın birinci ve ikinci bölümlerinde sorun ortaya konarak, dünyadan ve Türkiye'den derlenen yönetmelik ve somut mimari ürün örneklerinde konuya yaklaşım tarzları irdelenmiş, üçüncü bölümde ise mimarlıkta "katılım", "görsel modeller", "bilgisayar" kavram ve olgularına değinilerek bunlara bağlı "adaptif tasarım süreç modeli" nin kuramsal şeması oluşturul muştur. Çalışmanın dördüncü bölümünde ise oluşturulan kuramsal model "Trabzon-Ortahisar" sit bölgesi üzerinde üretilen bil gisayar destekli kütüphane yardımıyla cephe özellikleri açı sından sınanarak sonuç ve önerilerin yer aldığı beşinci bö lümle sonlanmıştır. Anahtar Kelimeler : Adaptif tasarım, bilgisayar destekli arşiv elemanları, bilgisayar destekli simülâsyon, tarihi çevrede tasarım, mimarlıkta katılım.
Türkiye briketlerinin ısıl davranışları
ÖZET Bu tez çalışması "Türkiye Briketlerinin Isıl Davranışları" adını taşımaktadır, ülkemizin birçok yöresinde yaygın olarak kullanılan bir yapı bileşeni olan briket, küçük işletmelerde üretilmektedir. Bu araş tırmada Türkiye'nin değişik yörelerinde üretilen briketlerden örnekler toplanmış ve deneysel olarak ısı iletkenliği hesap değerleri saptanmış ve olumsuz yönlerinin iyileştirilmesine yönelik önerilerde bulunulması amaçlanmıştır. Çalışma üç ana bölüm ve ekler bölümünden oluşmaktadır. Birinci bölümde; briketin tanımı, üretimi, fiziksel özellikleri ve kullanım alanları anlatılmıştır. îkinci bölümde, gerekli görülen teknik kavram ve büyüklüklere yer verilmiş, ısı kaybını ölçme aleti tanıtılıp, araştırmada kullanılan yöntem ve teknikler açıklanmıştır. Toplanan örnek briketlerin ısı ilet kenliği, hesap değerleri, kuru özgül ağırlıkları, kuru birim ağırlık ve kuru birim alan ağırlıkları deney ve hesap yöntemiyle elde edilmiştir. üçüncü bölümde, araştırmada elde edilen sonuçlar özetlenmiştir. Briketlerin agrega oranları, boyut ve ısı iletkenliği açısından bir de ğerlendirmesi yapılmıştır. TÜBİTAK desteği ile yürütülen araştırmamızda bu değerlendirmeler doğrultusunda briketlerin iyileştirilmesi amacıyla yeni bir briket tasarlanması önerilmiştir. Havalandırılmış çift kabuklu duvar ilkesine göre tasarlanmış olan bu yeni briketler de deneysel ve kuramsal olarak değerlenmiştir. Ekler bölümünde de, ısı iletkenliği hesap değerinin saptandığı de ney sonuçları verilmiştir. Anahtar kelimeler: Briket, bims, beton blok, ısı iletkenliği, ısı iletkenliği hesap değeri. IV
Konuttaki işlevsel değişimin tarihi çevrelerin korunmasında oluşturduğu güçlükler ve çözüm önerileri Ortahisar örnek çalışması
ÖZET KONUTTAKİ İŞLEVSEL DE?İŞİMİN TARİHİ ÇEVRELERİN KORUN MASINDA OLUŞTURDU?U GÜÇLÜKLER VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ: ORTAHİSAR ÖRNEK ÇALIŞMASI Toplumumuzda koruma kavramının giderek önem kazandığı, geleceğe kültür aktarımı konusunda son yıllarda önemli a- dımlar atıldığı bilinmektedir. Ancak, tüm bunlar gerçekleşirken yaklaşımın çoğunlukla görsel düzeyde ele alındığı, toplumun geçirdiği kültürel değişim gözardı edildiği için yapıların bu değişime koşut olarak yaşayanlar tarafından günümüz koşullarına uyumlandı- rıldığı ve bunun gerçekte bir zorunluluk olduğu unutulmak tadır. Bu çalışmanın özünde, yaşanan değişimin mekânlara u- yuralandırılması ve koruma yaklaşımlarında bu durumun değer lendirilmesi gereği yatar. Tez çalışması beş bolümden oluşmaktadır. Giriş bölümü olan birinci bölümde çalışmanın içeriğine ve korumaya iliş kin genel sorunlara değinilmektedir. İkinci bölümde koruma yaklaşimlarındaki fiziksel ve sosyal sorunlar bir alan ça lışmasıyla ortaya koyulmakta, üçüncü bölümde ise kültürel değişim kavramlarına bağlı olarak mekâna yansıyan sorunlar irdelenmektedir. Dördüncü bölümde ilgili yasa ve yönetme likler ele alınmakta, benzer uygulamalar tartışılmaktadır. Sonuç ve yorumlarda, koruma anlayışının bu çalışmada ele alındığı gibi, kullanıcı katılımı ile gerçekleşmesi ge rektiği belirtilmektedir. Tez, buna yönelik bir program o- luşturularak sonuçlandırılmıştır. Oluşturulan koruma mode li, detaylı bir saptama ve analiz çalışmasıyla koruma ala nında bütüncül bir yaklaşım sağlamayı amaçlamaktadır. Anahtar kelimeler : tarihi çevre koruma, kültürel değişim, işlevsel değişim, fonksiyonel eskime.
Ortaoyunu ve Karagöz ile dekonstrüktivizm üzerine bir inceleme
ÖZET ORTAOYUNU VE. KARAGÖZ İLE DEKONSTRÜKTİVtZM ÜZERİNE BİR İNCELEME Dünyada ve ülkemizde mimari kimliksizlik sorunuyla karşx karşıyayız. Bu durumda kültürümüzden nasxl yararlanmaliyxz sorusu gündemdedir. Tiyatro gibi kültürün alt parçası olan olgudan yararlanıp yararlanxlamayacagi araştırmanın ana sorunudur. Birinci bölümde; sorunun belirlenmesi, çalışmanın amacı yer almaktadır. İkinci bölümde; geleneksel Türk Tiyatrosu Ortaoyunu ve Gölgeoyunu'nun genel özellikleri açıklanmaktadır. üçüncü bölümde; dekonstrüktivizmin ne olduğu açıklanıp, proje örnekleri tanıtıldıktan sonra tiyotral kavramlarla ben zerlikleri sergilenecektir. Dördüncü bölümde; sonuçlar ve öneriler yer almaktadır. Anahtar kelimeler : Tasarım, Dekonstrüktivizm, Ortaoyunu- Karagöz VI
Trabzon konutları örneğinde çocuk odaları mekan ve donatı özellikleri üzerine bir araştırma
Günümüzde çocuğa her alanda ilgi artarken bazı konularda ihmal edilmektedir. Bunlardan biri halâ çocuklara uygun bir mekanın sunulmamısıdır. Bunun nedenlerinin ne olduğu, çocuk odasının olmasının ne kadar önemli olduğu odası olan veya ol mayanları ne kadar etkilediği, uygun odanın büyüklüğü, rengi ve donatısının nasıl olması gerektiği, çocuklara hangi dönem lerde nasıl donatılar yapıldığı, çocuk odası kavramının ne zaman ortaya çıktığı, çocukların hayalindeki odanın nasıl olduğu, annenin istekleri ile çocukların isteklerinin nedenli bağdaştığı gibi sorular, soruların cevapları bu araştırma ile bulunmaya çalışılmıştır. Çalışma yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, genel literatür çalışması yapılarak, ço cuğun gelişimi, algısı, oyunu, mekânı, renkleri, ergonomisi, antropometri boyutları ve resimlerinin özellikleri çocuk oda sı ile ilgili eylem alanları, boyutları, renkleri ve düzenle me ilkeleri, çocuk donatısının tarihi, özellikleri ve dar alanlardaki çözümleri incelenmiştir. îkinci bölümde, sorun belirlenmiş, konuyu oluşturan ne denler saptanmış, çalışma amacı, çalışma alanı belirlenmesi ve izlenen yöntem belirtilmiştir. Üçüncü bölümde, yukarıdaki bölümlerin anket ve bilgisa yar bulguları verilmiştir. IVDördüncü bölümde elde edilen bulgular irdelenmiş ve tar tışılmıştır. Beşinci bölümde, bulguların genel sonuçları çıkartılmış tır. Altıncı bölümde yukarıdaki bölümlerin ışığı altında öne riler verilmiştir. Yedinci bölümde anket ve bilgisayar çalışmasının değer lendirilme tabloları, çocuk odasının fotoğrafları ve plânla rı, çocukların çizmiş olduğu hayalindeki odanın resimlerin bir bölümü sunulmuştur. Anahtar Kelimeler : Çocuk odası, donatılar, mekân, renk
Mimarlıkta renk: Yapay ortamların renklendirilmesinde renk dinamikleri
Simgesel, biçimsel ve işlevsel anlamda küçümsenmeyecek yetenekleri bünyesinde barındırmasına karşın renk bugün, mi marlık ve kentsel tasarım gündeminde potansiyeli yeterince değerlendirilemeyen bir öğedir. Bu çalışma, uzman bir grubun; soyut lekelerden somut nesnelere gidildikçe ve mimari ve fiziksel çevre bağlamları tanımlandıkça ortaya koydukları renk kombinasyonları öneri le- rindeki renk dinamiklerini araştırarak, renklerin uyumlandı- rılmasında geçerli olabilecek uyum ilkelerine varmaktır. Birinci bölüm, çalışmanın gerçekleştirilebilmesi için gerekli görülen genel bilgileri içermekte, ayrıca renk öğesi mimarlık bağlamında ele alınmaktadır. Araştırmanın amaç ve varsayımlarına ikinci bölümde yer verilmekte, ayrıca bu bölümde varsayımları sınamak üzere o- luşturulan deneyesel çalışma kapsamlı olarak tanıtılmaktadır. Üçüncü bölümde varsayımlar sınanıp bulgular ortaya kon maktadır. Dördüncü bölüm irdelemeye, beşinci bölümde ise so nuçların tartışılmasına ayrılmıştır. Çalışma, altıncı bölümde önerilerin sunulmasıyla sonl anmaktadır.Anahtar kelimeler: Renk, renk dinamikleri, renklerin uyum ilkeleri, görsel bağlam.
Kentleşme ve kentsel çevre düzenleme çalışması Trabzon örneği
ÖZET Ülkedeki hızlı kentleşme olgusunun yarattığı gecekondu oluşundan hala devam etmektedir.Bu çalışmada gecekondu alanlarında sağlıklı yapı ve çevre dönüşümü irdelenecek, bu bağlamda Trabzon Örneğinde Tabakhane ve Zağnos Dere içi sağlıklaşürma-yeniden iskanda ne yapılabilir konusunda, bir model denemesine gidilecektir. Birinci bölümde, ülkedeki hızlı kentleşme ve gecekondu olgusunun gelişimi incelenmektedir. İkinci bölümde, gecekondu alanlarındaki imar afları ve gecekondu politikası incelenmekte, bu olguyu özendiren faktörlere değinilmektedir. Üçüncü bölümde ise, gecekondu sorununa çözüm arayışlan,kent planlaması açısından kentsel alan sağlıklaştırma ve yemden yapılanma çalışmaları ve yeniden iskanla ilgili öneriler tartışılmaktadır. Dördüncü bölümde Trabzon örneği incelenmekte, çözüm yollan tartışılmaktadır. Beşinci bölümde çalışmanın sonucu ve değerlendirmesi yapılmaktadır. Altıncı bölümde çalışma sonucunda öneriler üretilmektedir. Anahtar Kelimeler: Hızlı kentleşme, Gecekondu, Kentsel Yenileme
Konutta mekan standartlarının geliştirilmesine yönelik evrimsel bir araştırma
Ülkemizde konut sorunu geçmiş yıllarda olduğu gibi bugünde kendini gösteren ve çözüm bekleyen bir konudur. Konut sorunu hem niceliksel hem de niteliksel olarak ortaya çıkmaktadır. Niceliksel olarak konut sorunu konut açığı olarak niteliksel olarak ise yetersiz mekan standartları şeklinde kendini göstermektedir. Ülkemizde üst gelir grubunun sorunu çözülmüştür. Fakat dar gelirlinin sorunu hem niceliksel hem de niteliksel olarak mevcuttur. Belirlenmiş olan standartlar işlevsel konforu sağlamamaktadır. Bu tez kapsamında Trabzon ve Samsun kentleri pilot bölge olarak seçilmiş, halkın kendi için yaptırdığı konut planları incelenmiş ve halkın kendi koyduğu değerlerle yönetmeliklerdeki değerler arasında bir karşılaştırma yapılmıştır. Ayrıca konut planları tiplerine göre ayrılarak en az alan kaybına neden olan tip belirlenmiştir. Sonuçta halkın koyduğu değerlerin yönetmeliklerden daha uygulanabilir olduğu tespit edilmiş ve buna göre mekan m2'leri önerilmiştir. Anahtar kelimeler: Konut sorunu, mekan standartları, konut açığı, işlevsel konfor. -V-
Geleneksel Safranbolu evlerinde strüktür
Bu çalışma, geleneksel ahşap strüktürleri çok iyi yansıtan Safranbolu evlerinin strüktür elemanlarını ele almaktadır. Ortaya çıkan sistemlerin hangi nedenlerden kaynaklandığı (malzeme, yapı kültürü) bu çalışma içinde irdelenmektedir. Çalışma yedi bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde: sorun tanıtılmakta, çalışmanın amacı ve kapsamı açıklandıktan sonra, genel literatür çalışması yapılarak, geleneksel strüktürleri oluşturan yapı elemanları (temel, duvar, döşeme, çatı) ve geleneksel malzemeler ele alınarak bu yapı elemanları ve malzemelerinin gelişimi incelenmiş, geçirdiği süreçler açıklanmıştır. İkinci bölümde: araştırına kapsamındaki alanın (Safranbolu) konumu, taihçesi, tarihi gelişimi, fiziksel çevre koşulları, kullanılan yön tem ve teknikler açıklanmış, bu teknikler doğrultusunda Saranbolu geleneksel evlerinin genel mimari özellikleri, kullanılan yapı gereçleri, yapıdaki kullanım yerleri ve bölge genelindeki dağılım oranları açıklanmıştır. Üçüncü bölümde: alan içerisindeki strüktür elemanları ele alınmıştır. Anket, ölçme ve rölevelerden sayısal verilere ulaşılmış ve bu veriler doğrultusunda zemin kat duvar tipleri ve oranları, birinci ve ikinci kat duvar tip ve oranları, çıkma tipleri, bölge içindeki dağılımı ve çıkma boyutları, çatı biçimleri ve oranları ortaya çıkarılmıştır. Dördüncü bölümde; elde edilen bulgular doğruldusunda stdüktür elemanları irdelenmiştir. Beşinci bölümde sonuçlar açıklanmış, altıncı bölümde öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Malzeme, duvar, döşeme, çıkma, çatı. geleneksel strüktür, Safranbolu. -VII -
Yapılarda derzlerin incelenmesi ve dolgu malzemelerinin seçimi
Yapı derzleri, gerek geleneksel ve gerekse endüstrileşmiş yapım sistemlerinde çeşitli etkenleri karşılamak amacı ile düzenlenirler. Derzlerin detaylanması ve malzeme seçiminde yapının uygulanacağı bölgedeki iklimsel durum ve malzeme özellikleri de etkilidir. Her malzeme her tür derzde kullanılmadığından, bu derzlerin kapatılmasında kullanılan malzemeler; malzemelerin özelliklerine, kullanıldıkları derz türüne ve karşılayacakları etkenlere göre seçilmeli ve uygulanmalıdır. Bu çalışma altı bölümdür. Birinci bölümde, derzleri etkileyen etkenler ve bu etkenleri karşılamak üzere oluşturulan derzler sınıflandırılarak, işlevleri ve yapı fiziği açısndan değerlendirilmesi yapılmış, derzlerin düzenlenmesi ve genişliğinin belirlenmesinde dikkat edilecek hususlar incelenmiştir. İkinci bölümde, çalışmanın amacı olan derz dolgu malzemeleri çeşitli özelliklerine göre sınıflandırılmış ve derz doğu malzemelerinin yapılardaki uygulama detayları verilmiştir. Üçüncü bölümde, elde edilen veriler doğrultusunda tablolar hazırlanmıştır. Dördüncü bölümde, hazırlanan tabloların ve genel olarak derz dolgu malzemelerinin değerlendirilmesi yapılmıştır. Beşinci ve altıncı bölümlerde sonuçlar ve öneriler yer almaktadır. Anahtar kelimeler: Derz, derz dolgu malzemeleri, yalıtım.
Tarihsel süreç içinde yükseköğretim yapılarının mekansal analizi
Bu çalışmanın temel amacı; eski ve yeni üniversite kampüslerinin mekân analizlerini yapacak bir sistem oluşturmaktır. Araştırmaya, Türk yükseköğretiminin tarihsel gelişimi ve Cumhuriyet sonrası yaşadığı gelişme ve değişime değinilerek, yükseköğretim yapılarının sahip olması gereken niteliklerle başlanılmıştır. Kavram olarak üniversitenin ifade ettiği anlam ve amaçlara değinilmiş Batı ve Türk yükseköğretiminin tarihsel gelişimi ile günümüz üniversitelerinin fonksiyonları üzerinde durulmuştur. Çağdaş üniversite planlaması ve bu planlamada son derece önemli olan Erişilebilir / Tanınabilir / Algılanabilir Çevre, Yaya Ölçeği, Yayalar Kampusu, Esneklik / Uyabilirlik / Belirsizlik, Değişme / Büyüme / Gelişme, Programlama / Planlama, Organizasyon gibi kavramlar tanıtılmıştır. Medrese ve Külliyelerin mekânsal analizleri, statik, bitmiş yapı özelliklerinin aydınlanabileceği kriterlerle yapılmıştır. Sahip oldukları tasarım ilkeleri ve bu yapılardan yararlanabilme yollarının olup olmadığı, tarihsel süreklilik açısından tartışılmıştır. Çağdaş üniversite kampüsleri; Soyutlaştırılmış kampus büyüme tipi, Kampus büyüme tipi, Akademik alan büyüme tipi, Taşıt-yaya ayırımı, Yaya ölçeği gibi günümüz üniversite kampüslerinin dinamizmini belirleyici nitelikleri ve üniversite kampüslerinin fonksiyonel alanlar açısından mekânsal analizleri yapılmıştır. Böylece medrese ve külliyelerin fiziksel yapı ve eğitim modeli arkasındaki toplumsal yapı belirlenmiştir. Bunları besleyen değerler tarihsel süreç içinde incelenmiştir. Çağdaş üniversite kampüslerinin eğitim-öğretim, araştırma ve diğer fonksiyonlarını yerine getirmesindeki beklenen performansı tartışılmıştır. Medrese ve Külliyelerin statik yapıları nedeniyle günümüz ihtiyaçlarına tam anlamıyla cevap veremeyeceği, ancak modüler mekan özellikleri ile günümüz tasarımlarına ışık tutacak özelliğe sahip olduğu, kamusal ve kişisel mekanlar arasında kesin ayırımlar taşıdığı sonucuna varılmıştır. Çağdaş üniversite yerleşkelerinde yapılan analiz çalışmalarında ise farklı fonksiyonel alanların farklı değişim modelleri gösterdiği, tasarım çalışmalarında bu özelliklere dikkatin daha da vurgulanarak devam etmesi gereği ortaya çıkmaktadır.Anahtar Kelimeler: Medrese, Külliye, Üniversite, Kampus, Planlama, Mekânsal Analiz.
Trabzon kent ölçeğinde kullanıcı gereksinmelerine bağlı olarak mutfak mekanı ve tipleri üzerine bir araştırma
ÖZET Günümüz konutlarında hızla değişen teknolojik ve ekonomik koşullar ve gelişen yaşam düzeyi ve beklentilere karşın, mutfak mekânına gereken önemin verilmediği görülmektedir. Gerek fiziksel ve gerekse psiko-sosyal gereksinimlere cevap vermeyen ve bu nedenle de konutun diğer mekânlarına taşan "mutfak mekânı, donatıları ve eylemleri" özellikle kullanıcılar (evin kadını) açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir, istenen, beklenen ve ideal olan mutfak tipinin, büyüklüğünün, renginin, malzemesinin, aydınlanma düzeyinin ve donatılarının (ekipmanlarının) neler olması gerektiği, bu mekânda amaçlanan eylemlerin (yemek hazırlama, yeme, oturma, çocukların oyun oynaması, sohbet... vb) neler olduğu sorularına bu araştırma ile cevap aranmaya çalışılmıştır. Çalışma yedi bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde, genel literatür çalışması yapılarak, mutfağın tarihsel gelişimi, konut içindeki konumu, yönü, diğer mekânlar ile eylemsel ilişkileri, mutfak mekânının önemi ve aile hayatına etkisi, kullanıcı gereksinmeleri ve psiko-sosyal kullanıcı gereksinmeleri, mutfak tipleri ve planlama ilkeleri incelenmiştir. İkinci bölümde sorun belirlenmiş, konuyu oluşturan nedenler saptanmış, çalışma amacı ve çalışma alanı belirlenmesi ve izlenen yöntem belirtilmiştir. Üçüncü bölümde yukarıdaki bölümün anket ve bilgisayar bulguları verilmiştir. Dördüncü bölümde elde edilen bulgular irdelenmiş ve tartışılmıştır. Beşinci bölümde, bulguların genel sonuçları çıkarılmıştır. Altıncı bölümde önceki bölümlerin ışığı altında öneriler verilmiştir. 8. bölümde (Ekler) anket çalışmalarının fotoğraf, plan ve kesitlerine ait tablolar verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mutfak mekânı, kullanıcı gereksinmeleri, mekân, mutfak mekânı donatıları. V
Kübizm sanat akımının modern ve modern sonrası mimarlığa etkisi üzerine bir inceleme
The aim of this study, knowing that there is an interaction between arts and sciences, is to investigate the effects of cubism on modernism and post modernism (trends and periods after modernism). In this context, the study is divided into six chapters. In the first chapter, introduction to the study, definition of the problem and the aim of the study are presented. In the second chapter, under the heading of research, cubist art, the reasons of cubism, cubist periods and cubist conceptions are given. After explaining the methods and the technics, the effect of conceptions on painting and architecture are examined by the help of analysis tables. The third chapter consists of findings. In the fourth chapter, the discussion and the argument are posed. The fifth chapter includes results and conclusions. In the sixth chapter, further arguments are suggested for future researchers. Key Words: Painting, architecture, cubism, modernism, post modernism. VI
Akçaabat geleneksel konutları ve K.T.Ü. lojmanlarındaki yaşama mekanlarının "Ferahlık" faktörü açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, geleneksel ve çağdaş konutlardaki yaşama mekanlarının "ferahlık " faktörü açısından incelenmesi, açık renkli yüzeylerin, açık renkli ve küçük boyutlu donatı kullanımının iç mekanlardaki ferahlıkta etkilerinin tespit edilmesidir. Bu bağlamda, çalışma altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde giriş, problemin tanımı ve çalışmanın amacı belirlenmiş, Geleneksel ve Günümüz (Çağdaş) Konutları hakkında bilgiler verilmiştir. ikinci bölümde, yapılan çalışmalar başlığı altında Geleneksel ve Çağdaş Konutlardaki Yaşama Mekanlarının fotoğraf ve röleveleri verilmiştir. Üçüncü bölüm; yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen bulguları, Dördüncü bölüm; irdeleme ve değerlendirme alanlarını, Beşinci bölüm; varılan sonuçları, Altıncı bölüm; ileriki çalışmalara referans olabilecek önerileri kapsamaktadır. Anahtar Kelimeler: İç Mekan, Ferahlık, Geleneksel, Türk Evi, Günümüz Konutu.
Geleneksel konut mimarisinde cephe düzeyinde malzeme ve biçim incelemesi
"Geleneksel Konut Mimarisinde Cephe Düzeyinde Malzeme ve Biçim İncelemesi" adlı bu araştırma, Trabzon'un Akçaabat ve Sürmene İlçelerinde kentsel alanda yapılmıştır. Bu tez, altı konu başlığında toplanarak sonuçlandırılmıştır. Birinci bölümde; konuya giriş yapılarak problemin tanımı ve çalışmanın amacı belirtilmiştir. İkinci bölümde; geleneksel yapı hakkında bilgi verilerek yapı malzemesinin tanımı sınıflandırılması, tarihsel gelişimi, malzemenin mimari etkisi ile Anadolu'da geleneksel malzemeye dayalı mimari hakkında genel bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde ; araştırmada kullanılan yöntem ve teknikler belirtilmiştir. Dördüncü bölümde; yapılan çalışmalar yer almaktadır. Bu bölüm iki aşamadan oluşmaktadır. Birinci aşamada Akçaabat ve Sürmene İlçeleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci aşamada araştırmaya dahil alanlarda tespit edilen geleneksel konutlara ilişkin bulgular; fotoğraf, şekil ve açıklamalarla birlikte sunulmuştur. Beşinci bölümde; bulguların irdelenmesi ve değerlendirmesi yapılmıştır. Altıncı bölümde; araştırma sonucunda ulaşılan sonuçlar ve sonuçlara bağlı olarak uygun görülen öneriler yapılarak çalışma sonuçlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler : Geleneksel Konut, Malzeme, Sürmene, Akçaabat, Kültür, Cephe, Teknik, Biçim. V
Geleneksel kent konutlarında giriş kapılarının incelenmesi
Trabzon geleneksel kent konutlarının, konut tiplerine bağlı olarak, giriş kapılarının incelenmesi üzerine yapılan bu araştırma, Trabzon'un beş mahallesinde oluşturulan örnek- lem grubu ile gerçekleştirilmiştir. Tez altı ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, konuya giriş yapılarak, problemin tanı mı, çalışmanın amacı, araştırmada kullanılan yöntem ve tek nikler belirtilmiştir. ikinci bölümde, alan yer almaktadır. Alan çalışmasından elde edilen bilgiler, fotoğraf, ve çizimlerle sunulmuştur. Trabzon kenti geleneksel konutu, konut tiplerine bağlı olarak giriş kapısı, bahçe-giriş ve konut-giriş olmak üzere iki kı sım altında genel özellikler belirtilmiştir. üçüncü bölümde, araştırmada elde edilen bulgular ve bil gilere ait tablo çizimleri yer almaktadır. Dördüncü bölümde Trabzona "geleneksel konutun giriş kapı sı konut tiplerine bağlı olarak bahçe-kapısı ve konut-kapısı olmak üzere iki kısım altında irdelenmiştir. Beşinci bölümde, yukarıda belirtilen bölümlerin ışığı altında ulaşılan sonuçlar yer almaktadır. Altıncı bölümde, elde edilen sonuçlar doğrultusunda öne riler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Geleneksel konut, cephe, kapı, sütun, mal zeme, süsleme III
20.Yüzyıl mobilya tasarımı ile mimarlığı üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
20. Yüzyıl Mobilya Tasarımı ile Mimarlığı üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme Araştırmada, yirminci yüzyılda egemen olan mimarlık akımlarının arınan, aynı ortamda gelişen ve mobilya tasarımları üzerindeki etkileri, aralarındaki bağlantı ve bağlantısızlıklar, bu dönemin öncü mimar-tasarımcıları özelinde örneklenerek karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm' de: Sorun belirlenmiş, genel olarak tasar lama ve biçimlendirme, mobilya tasarımı, yirminci yüzyıla kadar ve yirminci yüzyılda mobilya tasarımı konuları geniş bir literatür taraması ile belirlenmiş ve açıklamaları yapılmıştır. İkinci Bölüm' de: Çalışmanın amacı, kapsam ve yöntemi ü- zerinde durulmuştur. Belirlenen kapsam içindeki öncü mimar- tasarımcılar, kronolojik bir sıra içinde yer aldıkları akımlara da bağlı olarak bina ve mobilya örnekleri ile araştırılmış ve açıklanmıştır. üçüncü Bölüm 'de: Mimar-tasarımcıların tasarım kararları, anlayışları örnekler üzerinde tartışılarak bulgular tablolaştırılmıştır. Bu işlem hem bina hem de mobilya düzeyinde yapılmıştır. Dördüncü Bölüm' de: Bina ve mobilya için, biçim, işlev, teknoloji, malzeme ve ekonomi boyutlarında incelenen mimar- tasarımcıların yaklaşımlarının karşılaştırılması yapılmıştır. Beşinci Bölüm' de: Genel sonuçlara yer verilmiştir. Altıncı Bölüm' de: Öneriler kısmı bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Mobilya Tasarımı, Bina Tasarımı, Mobilya Tarihi, Mimar-Tasarımcılar V
Akçaabat geleneksel konutları örneğinde yöresel kimlik arayışı
ÖZET Bu çalışmada, önemle üzerinde durulan konu, yeni çevrelerin oluşturulmasında hemen her yerde geçerli standartların ötesinde içinde bulunduğu tarih ve kültürel kimlikli çevrenin "ayırt edici" yapısından kaynaklanan özünün tesbit edilmesidir. Bu amaçla yörelere kimlik kazandıran nitelikler ortaya koyularak, işlevsel açıdan eskiyen konutlar yenilenirken ve yeni konutlar üretilirken kültürel köprü işlevinin sürdürülmesi için bir yol araştırılacaktır. Birinci bölümde problem tanıtılmakta ve kültür-kültürel çevre, biçim, kimlik ve kimliklendirme incelenmekte ve birbirleriyle olan ilişkileri açıklanmaktadır. Daha sonra seçilen örnek yörenin (Akçaabat) tarihi, doğal coğrafyası, topoğrafik yapısı, bitki örtüsü, iklimi ve ekonomik durumu incelenmiştir. İkinci bölümde yapılan çalışmalar yer almaktadır. Bu bölüm iki aşamadan oluşmaktadır. - Birinci aşamada yörede alan çalışması yapılmış ve saptanmış geleneksel konutların röleveleri çıkarılmıştır. Bu çalışma sırasında fotoğraf ve röleve tekniği kullanılmıştır. - İkinci aşamada ise yöreye kimlik kazandıran yapısal niteliklerin ayırdedici özelliklerinin saptanabilmesi amacıyla yörede yaşayan kişilere yönelik bir soruşturma çalışması yer almaktadır. Soruşturma çalışması ile bu yapısal kimliğin ayırdedici özelliklerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Üçüncü bölümde, yapılan röleveler ve soruşturma listelerinin analizleri yapılmış, elde edilen verilerin tipolojik bir sınıflandırılması yoluna gidilmiştir. Bu yolla yörenin yapısal kimliğini saptamak amaçlanmıştır. Dördüncü bölümde belirlenen nitelikler tablolar halinde sunulmuş ve değerlendirilmiştir. Beşinci ve altıncı bölümlerde sonuçlar ve öneriler yeralmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kültür, Kimlik, Akçaabat, Geleneksel Konut. V
Kentsel işlevlerin boyutları ve mekansal dağılımını kestirmede kullanılabilecek bir model vekör otoregresyon: Trabzon örneği
Günümüzde kent planlama alanındaki modeller içinde, kentin dinamik yapısından kaynaklanan çok sayıdaki değişkenin etkileşimi ile birlikte, kentsel yapının zaman içindeki gelişim ve değişimini anlamada, hem zaman sürecini ve hem de çok sayıdaki değişkenin etkileşimini aynı anda hesaba katabilecek dinamik modeller önem kazanmaktadır. Bu noktada çalışmanın temel amacı makro etmenlerin (il ve bölge bazındaki sektörel yatıranlar, tarımsal ve hayvansal üretim değerleri, ithalat, ihracat, dış ticaret hacmi, bankalarca kullandırılan krediler, nüfus ve istihdamlara) bölge, il ve kent bazındaki değerleri arasındaki etkileşimi analiz etmek, özellikle kentsel alanların büyümesinde etkili olan ve planlama girdisi olarak değerlendirilen kentsel nüfus ve istihdamlar üzerinde etkili olan diğer değişkenleri saptamak, nüfus ve istihdamları etkileyen en önemli değişkenlere bağlı olarak tahminler yapmak ve değişkenler üzerindeki şok gelişmelerin gelecekte nüfus ve istihdamlara etkisinin ne olacağının test etmek, ayrıca, Ekonometri alanında kullanılan dinamik zaman serisi modellerinden Vektör Otoregresyon'un (VAR) planlama alanında uygulamaktır. Çalışma kapsamında birinci bölümde konunun seçilme nedenleri ve amacından bahsedilerek, genel olarak dünyadaki planlama yaklaşımları ve bu yaklaşımlarda özellikle modelleme alanındaki gelişmeler kısaca açıklanmaktadır. Devamında, Türkiye'deki planlamanın gelişimi, ülke, bölge, kent, kalkınma planlan ve planlama kademeleri arasındaki bağlantılar açısından irdelenmektedir. Bölüm Türkiye'deki planlama yaklaşımlarının açıklanmasıyla sonlanmaktadır. ikinci bölümde, kullanılan istatistik yöntem açıklanarak, örnek alanın seçim nedenleri ile kullanılan verilerin derlenmesi ve tartılmasından bahsedilmektedir. Ayrıca, örnek alanın ülke ve bölge açısından yeri, konumu, kentleşme ve istihdam yapısı ile makro ölçekli veriler açısından kıyas ve çözümlenmesi yapılmaktadır. Üçüncü bölümde, önerilen model çerçevesinde, elde edilen veriler test edilmekte, test sonuçlan ile, seçilen değişkenler için elde edilen etkileşim tabloları verilmektedir. Ayrıca, seçilen değişkenler üzerinde etkili olan değişkenlere bağlı tahminler ve etkili olan değişkenler üzerindeki şok gelişmelere karşı, seçilen değişkenlerin duyarlılıklarının test sonuçlan verilmektedir. Dördüncü bölümde analiz sonuçlan kent, il, bölge ve genel açıdan irdelenerek yorum yapılmakta, beşinci ve altıncı bölümde ise, modelin kullanımı ile ilgili genel sonuçlarla birlikte örnek alandaki özel konuma ilişkin sonuçlar verilmekte ve öneriler getirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kentsel Modeller, Vektör Otoregresyon Modeli, Projeksiyon, Şoklar, VI
Doğu Karadeniz Bölgesi yaylaları için enerji duyarlı bir bungalov önerisi
Çalışmada, Doğu Karadeniz Bölgesi pilot bölge seçilerek, bölgede dağ ve yayla turizmini amaçlayan tesislerin enerji ihtiyaçlarının, bölgenin güneş ve rüzgar enerjisi potansiyelinden yararlanarak karşılanabildiği araştırılmaktadır. Bölgenin coğrafi yapısı nedeniyle, bilinen enerjilerin tesislere ulaştırılması ve bu alanlarda kullanılması, ekonomik olmayacağı gibi, önemli çevre sorunlarına da neden olacaktır. Dolayısıyla tesislerin enerji ihtiyacının, güneş ve rüzgar enerjisinden yararlanılarak karşılanması, bölgenin ekonomik koşulları açısından önemli avantajlar sağlayabileceği gibi, çevre duyarlılığı konusunda da, turizme olumlu yönde katkı sağlayacaktır. Çalışmanın ilk aşamasında, Dünya ve Türkiye'deki enerji konusuna değinildikten sonra, yenilenebilir enerji kaynakları ve uygulama alanlarıyla ilgili bilgi verilmiştir. İkinci aşamada, dağ ve yayla turizmi için enerji duyarlı, örnek bungalov tasarlanmıştır. Bölgenin iklim koşullarına bağlı olarak, bungalovun dış yüzey elemanları için malzeme seçimi yapılarak, yapı detayları geliştirilmiştir. Üçüncü aşamada bungalovun ısı kayıpları ve önerilen yenilenebilir enerji sistemlerinden elde edilebilecek enerji kazançları hesaplanmıştır. Dördüncü ve son aşamada bulgular karşılaştırılarak sonuca varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Enerji, yenilenebilir enerji, güneş enerjisi, rüzgar enerjisi, dağ ve yayla turizmi, iklim.
Konut mekanlarına yönelik kullanıcı tercihleri
Çağın getirdiği teknolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel alanlardaki hızlı değişimle birlikte, konut tasarım sürecini ve bu süreç içinde yer alan insanın istek ve gereksinmelerini de bu değişim içinde görmemiz mümkündür. Toplu konut tasarımlarında mimarların, kullanıcıları iyi tanımamaları, istek ve gereksinimleri iyi saptayamamaları (ideal) iyi nitelikteki konuta cevap verememektedir. Fiziksel ve psiko-sosyal açıdan kullanıcı istek ve gereksinimlerine cevap verebilen, değişen teknolojinin imkanlarını içinde barındırabilen, çevremizde var olan kısıtlamalara rağmen farklı statüdeki insanların beğenisini sağlayacak, konut tiplerinin, katılmayı öngören bir tercih modeliyle nasıl saptanabileceği ve böyle bir modelin uygulama ve eğitimde ne gibi yararlar getirebileceği sorularına bu çalışmada cevap aranmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde; tasarım anlayışı, tasarım modeli evrimi, bu model içinde yer alan insanın gereksinimleri ve bunu etkileyen etkenler, toplu konut tasarımlarındaki sorunlar ve çözüm yolları, önerilen modeller, fiziksel çevre kullanıcı ilişkileri incelenmiştir. İkinci bölümde; sorun belirlenmiş, nedenler ortaya konmuş, çalışmanın amacı ve çalışılan grup belirlenip izlenen yöntem belirtilmiştir. Üçüncü bölümde; bir önceki bölümde ele alınan yöntem sonucunda, anket ve bilgisayardan alınan istatistik bulgular yer almıştır. Dördüncü bölümde; elde edilen bulgular irdelenip, tartışılmıştır. Beşinci bölümde; bulgulardan elde edilen sonuçlar verilmiştir. Altıncı bölümde; yapılan çalışmaların sonucunda öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Konut, kullanıcı, tercih modeli, tasarım, gereksinim, gelir. V
Kırsal yerleşmelerde dış mekan organizasyonu. Artvin ili köyleri
ÖZET Değişen teknoloji ve ekonomik şartlar ile beraber birbirine benzer ve kargaşaya dönüşen kentler oluşmaktadır, bütün bunlar karşısında tüm mekanları insanlara dönük, yerel kültürünü kaybetmemiş, doğa ile uyum içerisindeki kırsal yerleşmeler gündeme gelmektedir. Çalışmanın amacı Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan Artvin İli iç kısmındaki kırsal yerleşmelerde konut yakın çevresini veren fiziksel ölçütler yardımı ile bölgedeki mimari yapıyı oluşturan elemanların kendi içindeki çeşitliliğini, yöre içerisindeki dağılımını; doğal çevre ve kültür etkenleri altındaki farklılıklarını araştırmaktır. Çalışmanın ilk bölümünü araştırma alanı ve bu alan içerisinde örnek köy yerleşmelerinin seçimini içeren çalışmalar oluşturmaktadır, daha sonraki bölümde köylerde röleve ve görüşmelerle tespit çalışmaları yapılmıştır. Daha sonraki bölümde elde edilen veriler ışığında bölgenin yeni kullanım olanaklarının değerlendirilmesi tartışılmış ve bu yönde öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kırsal yerleşmeler. Kırsal mimari, Geleneksel mimari
Biçim anlamı izler: Doğu Karadeniz bölgesinin kırsal alanlarındaki yöresel ev ve yerleşme biçimlerinin değişiminin analizi için kuram ve yöntem
Bu çalışma, kültür ve yapılandırılmış çevrede meydana gelen değişimlerle ilgilidir. Kültür ve yapılandırılmış çevredeki değişimlerin incelenmesi, değişimin hızlı ve aşırı boyutlarda gerçekleştiği durumlarda çok önem kazanır, çünkü bu tür değişimler yapılandırılmış çevrenin ve kültürün devamlılığım tehdit eder ve istenmeyen fiziksel, sosyal, kültürel sonuçlar doğurabilir. Özgün yöresel ev ve yerleşim biçimlerinin hızlı ve aşırı değişime uğradığı Doğu Karadeniz Bölgesinde yeni biçimlerin, işlevsel, estetik, ekonomik kriteri değil daha çok "anlam" kriterini izlediği öne çıkmaktadır. Bu gözlem ve hipotezin teorik ve ampirik olarak tartışıldığı bu çalışmada konu ile ilgili metodoloji ve araştırma teknikleri önerilmektedir. Bu çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, kültür ve yapılandırılmış çevre arasındaki dinamik ilişki, etkileşim, ve değişim süreci tartışılmaktadır. ikinci ve üçüncü bölümlerde "yöre" ve "anlam" kavramları tanımlanmakta ve bu kavramlarla ilgili değişik yaklaşımlar ve araştırma gelenekleri anlatılmaktadır. Bu yapılırken, kültür ve yapılandırılmış çevrenin değişiminin analizine yönelik teorik bir altyapı ve model oluşturulmaktadır. Dördüncü bölümde, kültür ve yapılandırılmış çevredeki değişimlerin analizi ile ilgili olarak hipotezler, araştırma metodları ve süreci detaylı olarak tartışılmakta ve kapsamlı bir araştırma yöntemi önerilmektedir. Son bölümde, Doğu Karadeniz Bölgesinin kırsal kesiminde yürütülmüş olan çalışma, analizler, yorum ve öneriler sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kültür- Yapılandırılmış Çevre Etkileşimi ve Değişimi, Yöresel Çevreler, Anlam, Kimlik, Sosyal Statü, Sözsüz İletişim, Metodoloji, Araştırma Teknikleri, Doğu Karadeniz Bölgesi
Mimari analiz için temel tasarım öğe ve ilkelerinin kullanımı ile oluşturulan estetik ağırlıklı bir yöntem araştırması
Gün geçtikçe kentlerin tarihi, geleneksel değerlerinin yok olduğu, kimliksiz, birbirine benzeyen, tekdüze yapıların siluetlere hakim olduğu, yeşilin ortadan kalktığı onun yerine görsel niteliği ve estetik düzeyi düşük mimari ürünlerin giderek arttığı gözlenmektedir. Bu gidişin fark etmesi, özellikle görsel açıdan olumsuz gelişim gösteren mimari ve çevre şartlarına karşı, bu olumsuz gidişe bir anlamda çözüm olabilecek ve aynı zamanda görsel niteliği, beğeni düzeyi yüksek, belli kimliğe sahip mimari ve çevre oluşumları için katkı sağlayabilecek bir yöntemin geliştirilmesi tez problemi olarak belirlenmiştir. Temel tasarımın mimarlık eğitiminin ilk kademesinde yer aldığı ve görsel yönü ağır basan bir düşünü sistemi olduğu bilinmektedir. Ancak temel tasarımın mimarlık eğitiminin daha sonraki aşamalarında pek fazla kullanılmadığı ve uygulama ile eğitim arasında da bu yönde bir boşluğun bulunduğu fark edilmiştir. Bu nedenle, tez kapsamında amaç, biçime yönelik çalışma yapmak ve görsel niteliği yüksek çevreler oluşturmak olduğundan, önerilecek analiz yöntemini temel tasarım ilkeleri açısından ortaya koymak, hem biçimsel analizler için uygun oluşu, hem de eğitime katkıda bulunacağı düşüncesiyle yararlı görülmüştür. Çalışmada temel tasarım öge ve ilkelerini içeren iki boyutlu matrisi kapsayan analiz yöntemi geliştirilmiş, geliştirilen bu yöntem yapılan bir plot çalışma ile test edilmiştir. Çalışma sonucu elde edilen bulgular, yöntemin uygulanmasıyla herhangi bir çevrede yoğun olarak kullanılan biçim, ölçü-oran, renk, ton vb. niteliklerin elde edilebileceği ve çevre içindeki yapılaşma bütününde uyum, zıtlık, egemenlik vb. organizasyon ilkelerinin hangisinin etkili olduğunun somut olarak saptanabileceğini göstermektedir. Bu doğrultuda yöntemin gerek geleneksel, gerek tarihi, gerek çağdaş olsun tüm çevrelerde kullanılabileceği ve sokak, kent, bölge vb. bağlamda yoğun kullanılan tasarım ilkelerinin saptanıp yeni tasarımlar için değerlendiricilere sunulabileceği söylenebilir. Ayrıca, yöntemin proje derslerinde de kullanımının eğitim ve uygulama arasında bir köprü oluşturarak buradaki boşluğu doldurabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Temel Tasarım, Gestalt Teori, Algı, Estetik VI
Tarihi askeri yapıların yeniden işlevlendirilmesi: Malatya askeri depo örneği
İnsanlar var olduklarından beri, somut olan nesnelerini ya da soyut olan değerlerini koruyarak nesilden nesile aktarma içgüdüsü taşımışlardır. Yerleşik hayata geçildikten sonra ise, anıtsal yapılara atfedilen değerlerin daha fazla önem arz etmesi nedeniyle, mimari koruma anlayışı oluşmaya başlamıştır. Koruma yaklaşımları, 19. yüzyılın son çeyreğinden itibaren bilimsel temele dayandırılmıştır ve bunları daha geniş toplumlara yaymak üzere uluslararası tüzükler kabul edilmiştir. Günümüze kadar kabul edilmiş tarihi yapıları koruma ile ilgili uluslararası tüzükler ve bilimsel çalışmalarda; yapıların kullanılır olmasının, korunmaları bakımından önemi vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, fiziksel ömrünü tamamlamamış ancak işlevsel ömrünü tamamlamış veya çeşitli nedenlerle atıl kalmış tarihi yapılara yeniden işlev vererek korunmalarını sağlamak mümkündür. Bu yapıları yeniden işlevlendirerek korumak; bulundukları çevreye fiziksel, sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan faydalıdır. Koruma çalışmalarında fiziksel, fonksiyonel, sosyo-kültürel, ekonomik, çevresel nedenler ve yasal değişimler incelenerek binaya uygun işlev verilmelidir. Uygun işlev seçimi ile tarihi yapılar yeniden işlevlendirilerek sürdürülebilirlik çerçevesinde kente yeniden kazandırılmaktadır. Tarihi binalar içerisinde, savunma ve askeri amaçlarla inşa edilenler, tarih içinde tanıklık ettikleri olaylar ve mimari özellikleri bakımından korunması gerekli kültür varlıkları olarak kabul edilmektedir. İnsanoğlu doğal tehditlere karşı hayatta kalmak ve düşmanlarından korunabilmek için çeşitli binalar inşa etmiştir. Zaman içerisinde artan nüfus ve savaşların ortaya çıkması ile savunma sistemleri kurmak önem kazanmış ve daha büyük ölçekte askeri savunma yapıları tasarlanmıştır. 17.yüzyıldan önce surlarla çevrili kale-kent kurgusu oluşturulurken, 19. yüzyılda tabyalar ile savunma sağlanmıştır. 19. yüzyılın ikinci yarısında ise tabyaların yetersiz kalması ile toprak altına gizlenen bonetler yapılmıştır. Genellikle depo, cephanelik ve mühimmat gibi işlevlerde kullanılan bonetler savunma esas alınarak inşa edildiği için, tasarımlarında estetik özellikler öne çıkmamıştır. 21. yüzyılda ise, teknolojinin gelişmesi başta olmak üzere, birçok nedenle askeri yapılar işlevlerini devam ettirememektedir. Farklı tipolojilere sahip, tarihi birçok savaşa tanıklık eden ve savunma amaçlı kullanılan bu yapıları yeniden işlevlendirmek, tarihi bilinç, kimlik kazanımı, süreklilik duygusu ve kültürel çeşitliliğe saygı gibi değerleri koruma adına önem arz etmektedir. Dünya'da ve Türkiye'de bu bilinç ile birçok askeri yapı yeniden işlevlendirilerek kent kültürüne kazandırılmıştır. Tez kapsamında, Malatya ilinde yer alan ve 2. Dünya Savaşı sırasında inşa edilmiş olan 28 adet Malatya Askeri Depoları incelenmiştir. Bu depolar 1940'lı yıllarda askeri hizmetlerde kullanılmak üzere Milli Savunma Bakanlığı'na tahsisli iken, günümüzde Doğa Koruma Milli Parklar 15. Bölge Müdürlüğü (DKMP)'ne tahsis edilmiştir ve tescillidir. Savunma ve mühimmat deposu işlevine hizmet etmesi için inşa edilmişlerdir ve üstleri toprakla örtülüdür. 3 adet depo DKMP tarafından depo olarak kullanılmakta olup 25 adet depo atıl halde durmaktadır. Daha önce Malatya Askeri Depoları'yla ilgili bilimsel bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmada söz konusu depoların, ilgili kurum ve kuruluşlarla görüşülerek araştırmaları yapılmıştır. Ardından mevcut durumları belgelenerek özgün durumlarına yönelik restitüsyon çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen veriler ışığında yeni işlev verilerek restorasyon projeleri hazırlanmıştır. Bu bağlamda tez çalışması; yeniden işlevlendirilen Malatya Askeri Depoları'nın, tarihi yapıların yeniden işlevlendirilmesi ile ilgili uluslararası yapılan yasal düzenlemelerin ortak amaçlarına uygunluğu değerlendirilerek kent yaşamına kazandırılmaları ve sürdürülebilir korunmaları için önerilerle sonuçlandırılmıştır.
Sürdürülebilirlik bağlamında kentsel dönüşüm uygulamaları: Mersin ili Akdeniz ilçesi örneği
Hızla artan nüfusun gereksinimlerine cevap vermekte zorlanan, dinamik ve canlı bir yapıya sahip olan kentlerin planlanmasında dönüşüm ve değişim uygulamalarının varlığı kaçınılmazdır. Kentsel dönüşüm; kentsel mekanın ve o mekanda ikamet edenlerin kültürel ve sosyo-ekonomik yapısını değiştiren ve kentsel alandaki mevcut sorunları çözmeye yönelik kapsamlı uygulamalardır. Mevcut sorunların çözülebilmesi ve ortadan kaldırılabilmesi için kentsel dönüşüm uygulamasının bütüncül ve çok paydaşlı olarak gerçekleşmesi gerekmektedir. Sürdürülebilirlik temelli kentsel dönüşüm uygulamalarında çok paydaşlı yaklaşımların ve dönüşümden doğrudan etkilenecek olan yerel halkın ana paydaş olarak görülerek sürece dahil edilmeleri sürdürülebilirlik ilkeleri açısından önem arz etmektedir. Tezin amacı kentsel dönüşüm uygulamaları ve sürdürülebilirliğin sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarının kentsel mekandaki izdüşümlerinin incelenmesidir. Böylelikle kentsel dönüşüm uygulamalarının birçok boyutlarının olduğu, süreç içerisinde hedeflerin değiştiği ve her uygulama özelinde farklı yöntemlerin olduğu ortaya konmaktadır. Sürdürülebilirlik ve kentsel dönüşüm kavramları özelinde oluşturulan kavramsal çerçeve ile sürdürülebilir kentsel dönüşümün bileşenleri doğrultusunda dünyadan, ülkemizden ve Mersin ili Akdeniz ilçesinde uygulanması planlanan kentsel dönüşüm projeleri incelenmiş, değerlendirilmiş ve sonuçlar elde edilmiştir. Ayrıca sonuçlar üzerinden öneriler getirilerek çalışma tamamlanmıştır.
Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapılarının Malatya ili örneği üzerinden incelenmesi
Malatya, en eski çağlardan beri Anadolu ve Ortadoğu'nun geçit ve kavşak noktası olmuştur. Doğu'da en eski ulaşım yolu; Malatya-Sivas üzerinden Erzurum'a oradan da Kafkasyalara bağlanan yoldur. Bulunduğu konum itibariyle en eski yollar üzerinde bulunan Malatya'nın ön tarihinin Paleotik çağa kadar indiği, Zafer Höyük kazılarıyla, Malatya ve çevresinin M.Ö. 7000'li yıllara dayandığı anlaşılmaktadır. Anadolu'nun eski yerleşim merkezlerinden olan Malatya sırasıyla Hititlere, Medlere, Perslere, Romalılara, Bizanslılara, İslam Uygarlıklarına, Selçuklulara ve son olarak Osmanlı Devletine ev sahipliği yapmış, günümüzde ise Türkiye Cumhuriyetine bu hizmetini devam ettirmektedir. Fethettiği her toprakta halkına hizmeti amaç edinen ve bu amaç doğrultusunda imar faaliyetlerine büyük önem veren Osmanlı Devleti, Malatya'yı da topraklarına kattıktan sonra burada imar faaliyetlerini sürdürmüştür. Batılılaşma Dönemi'yle Osmanlı Devleti birçok alanda olduğu gibi imar alanında da anlayışını değiştirmiş ve geç dönem yapılarında bu anlayışı uygulamaya başlamıştır. Osmanlı Devleti döneminde başlayan değişim anlayışı Cumhuriyetin kurulmasından sonra da devam etmiştir. Bu çalışmada, Malatya ilindeki Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapıları incelenmiştir. Çalışma kapsamında literatürden ulaşılan mimari projeler değerlendirilmiş, konu ile ilgili yazılmış kitap, tez ve makaleler incelenip ve Osmanlı ve Cumhuriyet arşivleri araştırılmıştır. Çalışmanın devamında ise Malatya ili özelinde Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi kamu yapılarından belirlenen kriterlere uygun olarak inşa edilen yapılar tespit edilmiştir. Tespit edilen yapıların günümüzdeki durumları Malatya ili genelinde incelenerek, mimari özellikleri, strüktürel yapıları ve korunmuşluk durumlarının da yer aldığı kataloglar oluşturulmuştur. Kötü durumda olan yapıların korunması için öneriler getirilmiştir. Yapılan çalışmanın diğer araştırmacılar için net, anlaşılır ve kalıcı bir rehberlik sağlaması amaçlanmıştır. Çalışmanın diğer bir amacı ise, Osmanlı Devleti'nin taşra merkezlerinden olan Malatya sancağı kamu yapılarının, ihtiyaçlar doğrultusundaki gelişiminin ve mimarlık tarihi açısından yerinin belirlenmesi hedeflenmiştir.
Kentsel bellek bağlamında Tarsus Tarihi Ticaret Merkezi'nin değerlendirilmesi
20. yüzyılın son çeyreğinde dünyayı etkisi altına alan küreselleşme akımı, toplumsal yaşamın hemen her alanında büyük değişiklikler meydana getirmiştir. Bu değişimin yaşandığı alanların başında geleneksel dokunun biçimlendirdiği kentler gelmektedir. Söz konusu kentler, özellikle 1990'lı yıllardan itibaren özgün karakterlerini kaybetmeye başlamıştır. Tarih boyunca en önemli insanlık faaliyetlerinden biri olan alışveriş eylemi, paranın henüz icat edilmediği zamanlarda takas yoluyla gerçekleştirilmiştir. Paranın icat edilmesiyle de ticari faaliyetler daha da ilerlemiş, ticaretin aktif olarak yapıldığı mekansal formlar meydana gelmiştir. Ayrıca küreselleşme ile yaşanan tek tipleşme, bu mekanlara da yansımış ve dünyanın pek çok yerinde birbirine benzer alışveriş mekanları inşa edilmiştir. Bunun neticesinde kentlerin kimliğini oluşturan öğeler arka planda kalmış bu da kentlerin ve toplumların belleğine zarar vermiştir. Tarsus; konumu ve coğrafi özellikleri sayesinde zamanla önemli bir ticaret merkezi haline gelmiştir. Alışveriş mekanları ise kentlinin sosyalleştiği alanlar olarak ön plana çıkmıştır. Ancak 19. yüzyıldan itibaren Mersin'in 'liman kenti' olması nedeniyle Tarsus'un önemi azalmış, günümüzde ise yeni mekanların açılmasıyla kent merkezi başka bölgelere kaymıştır. Bu çalışmanın amacı, Tarsus Tarihi Ticaret Merkezi'ni kentsel bellek bağlamında değerlendirmek, bu değerlendirmeye katkı sağlaması için alanın mevcut durumunu analiz ederek fiziki yapısını ortaya koymak, bellek mekanlarını belirlemek ve belleğin korunarak geleceğe aktarılması için öneriler geliştirmektir. Bu bağlamda; kentsel ve toplumsal belleği değerlendirmek için anket çalışması yapılmış, alanın işaret öğeleri ile odak noktalarının kimlik kartları oluşturulmuş, bellek mekanları tespit edilmiş, çalışma alanının fiziki analizleri yapılmış ve envanter fişleri hazırlanarak öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kentsel ve Toplumsal Bellek, Ticaret Merkezi, Koruma, Tarsus
Endüstriyel barınma nesneleri
İnsan, hayatını devam ettirebilmesinin önünde engel oluşturan, tehlike ve güvensizlik yaratan koşullardan korunmak, tüm işlevlerini ve ilişkilerini rahat bir ortam içinde sürdürebilmek için "barınmak" durumundadır. Nüfus artışına ve kısıtlı kaynaklara rağmen, modern barınma mekânlarına sahip olmanın yolu endüstriden geçmektedir. Dolayısıyla "barınma" ve "endüstri" ilişkisinin en üst düzeyde görüldüğü "nesneler" üzerine araştırma yapmak, bu çalışmanın temel amacını oluşturur. Geleneksel yöntemlerden farklı olarak endüstriyel yöntemleri, konut üretim sürecine uyarlamaya çalışırken iki ana akımdan bahsetmek mümkündür. Birinci akım (parça yaklaşımı), nihai konut tasarımının değişkenliğine izin veren, kombinasyon kurallarına sahip, standart bir eleman seti olarak bina bileşenlerinin fabrikalarda üretimine dayanmaktadır. İkinci akım (bütün yaklaşımı) ise, arabanın seri üretimine benzer bir süreç olarak önceden belirlenmiş çeşitli varyasyonlarda komple binanın endüstriyel üretimine dayanmaktadır. Çalışmada, ikinci akıma, arabanın seri üretimine benzer bir süreç olarak önceden belirlenmiş varyasyonlarda komple binanın endüstriyel üretimine odaklanılmıştır. Bu yapılar, "Endüstriyel Barınma Nesneleri" olarak tanımlanmış, çalışmanın hipotezi olarak ele alınmıştır. Çalışma, geçmişe yönelerek barınma amaçlı yapıların endüstrileşme serüvenini sorgular. Barınma amaçlı yapıların endüstrileşmesinde, geleceğe yönelik neyin nasıl yapılması gerektiği üzerine kurgulanacak çalışmalar için zemin oluşturma gayretindedir.
Kırsal yerleşmelerde kerpiç konut mimarisi ve koruma sorunlarının değerlendirilmesi: Ördekdede köyü-Kahramanmaraş
Kırsal alanlar kendilerine özgü kültürlerini ve yaşam biçimlerini yansıtan alanlardır. Kırsal alanlara özgü çözümlemelerle çevresel şartlar doğrultusunda ortaya çıkan kırsal yerleşmeler, özgün mimari özelliklere sahiptir. Kırsal mimari, bulunduğu çevrenin imkânlarına göre şekillenir ve geleneksel yaşam tarzını yansıtır. Kırsal mimari, yansıttığı kültür, yaşam biçimi, geleneksel yerleşim dokusu ve mimari değerlerinin kaybolmaması ve gelecek kuşaklara aktarılması için korunmalıdır. Kırsal mimari yapılar kerpiç, taş ve ahşap gibi bulunduğu yere özgü malzemeler ile inşa edilmiştir. Yerleşik hayata geçmiş olan eski medeniyetlerin, ahşap ve taş gibi malzemelere ulaşması zor olduğu bölgelerde, barınma ihtiyaçlarını karşılamak için kullandıkları yapı malzemesi genellikle kerpiç olmuştur. Kerpiç, ana malzemesinin toprak olması, toprağa kolay erişilebilmesi ve insanların rahatlıkla şekillendirebilmesinden dolayı, kırsal mimaride sıklıkla kullanılmıştır. Ancak, gelişen teknoloji ve kerpice kıyasla daha sağlam yapı malzemelerin erişilebilirliğinin kolaylaşması; aynı zamanda kerpiç malzemenin sürekli bakım gerektiren ve doğal afetlere dayanıksız yapısı günümüz mimarisinde tercih edilmemesine neden olmuştur. Diğer yandan, günümüze kadar ulaşabilen kerpiç yapıların çoğu bakımsız halde olup, bir kısmı da özgün mimari karakterine zarar verecek şekilde onarılmış durumdadır. Bu bağlamda, tez kapsamında incelenen Kahramanmaraş İli, Pazarcık İlçesi'ne bağlı Ördekdede Köyü'nde yer alan geleneksel kerpiç konutlar çevre köylere kıyasla özgünlüğünü korumuş ve günümüze kadar varlıklarını sürdürebilmiş yapılardır. Bu nitelikleri nedeniyle Ördekdede Köyü, yerel mimarisi ve geleneksel köy yaşantısıyla birlikte araştırmaya değer bulunmuştur. Ördekdede Köyü'nün sahip olduğu geleneksel kerpiç konut dokusunun bilinirliğinin arttırılması, kültürel değerlerinin saptanması, belgelenmesi ve doğru koruma yöntemleri ile gelecek nesillere aktarılması, kırsal mimari mirasın korunması bağlamında önem taşımaktadır. Bu amaç doğrultusunda, tez kapsamında kuramsal çerçeve oluşturulmuş, ve köyün mimari mirasının belgelenmesi ve korunması amacıyla analiz ve değerlendirmeler yapılmıştır. Kuramsal çerçeve kapsamında; konu ile ilgili literatür araştırılmış, ulusal ve uluslararası tüzükler, ilgili kurum ve kuruluşların çalışmaları ile koruma uygulaması yapılmış örnekler incelenmiştir. Mimari ve doku ölçeğinde ise; ön tespit çalışması, analizler, mekânsal inceleme çalışmaları, ölçümler, fotoğraflamalar, yazılı ve çizili belgeleme ve değerlendirmeler yapılmıştır. Dolayısıyla, Ördekdede Köyü yapı, parsel ve alan ölçeğinde bir bütün olarak ele alınmıştır. Araştırmalar sonucu, Ördekdede Köyü'nün kültürel mirasının ve geleneksel mimarisinin korunmasına yönelik tespit edilen sorunlar değerlendirilmiş; mimari yapılar, kırsal çevre, ekonomik ve toplumsal kalkınma gözetilerek yapı, doku ve yasal ölçekte öneriler geliştirilmiştir. Geliştirilen öneriler kırsal alanda koruma için sürdürülebilir çözümler üretilmesinin önemi vurgulanmıştır.
Kentsel dönüşümün yerel yönetimler ve kent kimliği üzerindeki etkileri: Adana-Çukurova ilçesi-Belediye Evleri Mahallesi incelemesi
19. yüzyıldan sonra İngiltere'de ortaya çıkan Sanayi Devrimi ile kentlerde hızla artmakta olan işgücü ihtiyacı, kırsal kesimlerden kentlere olan göç hareketlerinin artmasına sebep olmuştur ve kentleşme sürecini hızlandırmıştır. Toplumlar, 19. yüzyıldan günümüze dek olan süreçte değişim ve dönüşüm aşamalarından geçerek hızlı bir kentleşme süreci yaşamıştır. 1950'lilerin başından beri kentlere yönelik plansız, programsız ve kontrolsüz gerçekleşen yoğun göç ve ihmalkarlık sonrasında gecekondulaşma, kaçak yapılaşma, imar mevzuatı ile şehircilik ve planlama ilkelerine uymadan yapılaşma, sağlıksız ve düzenli olmayan kentleşme sürecinin yaşanmasına sebep olmuştur. Kentlerde meydana gelen bu sosyal ve mekansal problemlere çözüm olarak kentsel dönüşüm kavramı ortaya çıkmıştır. Kentte bulunmayan kişilerin bile akıllarında o kent ile ilgili bir düşünce uyandıran değerler bütünü olarak ifade edilen "kentsel kimlik" kavramı günümüzde sadece bazı kentlerde form bulmaktadır. Kentsel dönüşüm projeleri, küreselleşen kentlerde ve bunun neden olduğu yaşam şartları değişimi ile gitgide yok edilen ve terk edilen bölgelerde yoğunlaşmaya başlamıştır. Bu yıkım aynı anda kent ve kentte yaşayanların da kentin geçmişi ile bağlarının kopmasına sebep olmaktadır. Dönüşüm projeleri kimlik sorununa çözüm üretmediğinden kentler hızlı bir şekilde kimliksizleşme içine girmektedir. Kentsel dönüşüm projeleri, yerel yönetimlerin; kentin riskli alanlarının belirlenmesi, eskimekte olan ya da çöküntü haline gelen gecekondu bölgelerinin yenilenmesi ve bu alanlara yeni ekonomik değerler kazandırılması amacıyla gerçekleştirdikleri projelerdir. Projeler kentte yaşayanları doğrudan ilgilendirdiğinden, yerel yönetimlerin kentsel dönüşüm uygulamaları hakkında alacağı kararlarda kenttaşların söz hakkının olması gerekmektedir. Mevcut problemlere çözüm bulabilmek için kentsel dönüşüm uygulamalarının çok paydaşlı ve bütüncül olarak gerçekleştirilmesi büyük önem taşımaktadır. Tez içeriğinde kentsel dönüşüm ile ilgili kuramsal çerçeve, yapılan alan çalışması, sonuçlar ve öneri bulunmaktadır. Kentsel dönüşüm uygulaması planlanan Adana ili Çukurova ilçesi Belediye Evleri Mahallesinin kendine özgü nitelikleri, anket çalışması, analiz çalışmaları kavramsal çerçeve ile harmanlanarak incelenmiş, değerlendirilmiştir ve sonuçlara ulaşılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda ülkemizde kentsel dönüşümün geleceğine ilişkin çözüm önerileri sunulmuştur.
Kozan ilçesinin simge değerlerinin ekoturizm bağlamında kent kullanıcısı üzerinden değerlendirilmesi
Dünya genelinde etkili olan küresel ısınmanın olumsuz sonuçları, birçok sektörü doğaya duyarlı ve sürdürülebilir yaklaşımlar geliştirmeye itmiştir. Ekolojik çözümler ve sürdürülebilirlik kavramı kentsel planlama ve tasarımda olduğu gibi her alanda kendine yer bulabilmektedir. Turizm alanında da ekoturizm kavramı dünyada ve ülkemizde son yıllarda üzerinde durulan ve akademik çalışmalara konu olan bir kavramdır. Bu tezde, Adana'nın Kozan ilçesinin kentsel değerlerinin ekoturizm potansiyeli çerçevesinde öne çıkarılması ile Kozan'ın tarihi ve ekolojik değerlerini kaybetmeden, gerek mimari gerekse de kent ölçeğinde yeni bir düzenleme ile tanıtılması, Adana ili ve Kozan ilçesi için kamusal ve toplumsal yarar yaratacağı düşünülen bir çalışma ortaya konması amaçlanmaktadır. Bu araştırma planı çerçevesinde halkın katılımını sağlayarak ve yerel yönetimlerle iş birliği içinde olarak aktivite alanlarının saptanması bu projenin konularını oluşturmaktadır.
Çoklu konutta tektipleşmeye alternatif olabilecek kullanıcı odaklı, katılımcı tasarım yaklaşımlarının analizi
Günümüzde nüfusun artmasıyla beraber insanların temel ihtiyacı olan barınmanın karşılanabilmesi için konuta olan talep artmış durumdadır. Bu taleple birlikte konut sayıları da artmaktadır. İlk zamanlarda çadır ile başlayan konut yapımı yerleşik yaşamla birlikte bölgelerde kullanılan yerel yapı malzemesine göre tek veya iki katlı müstakil yapılar olarak konut türlerini oluşturmuştur. Daha sonraki dönemlerde artan nüfus ile beraber çok katlı yapıları görmek mümkün olmaktadır. 2000'li yıllara geldiğimizde de konut gruplarının çok katlı ve siteler şeklinde kentlerde yer aldığı görülmektedir. Nüfus yoğunluğu fazla olan kentlerde günümüzde yeni yapılaşmalar mimarlık alanı içerisinde değerlendirildiğinde konutlarda tasarım sorunları meydana getirmektedir. Kullanıcı ihtiyaçları göz ardı edilerek yapılan plan tipolojileri farklı bağlamlarda kendini tekrar etmektedir. Bu çalışmada hem kullanıcıyı referans alarak hem de çoklu konuta dair yapılabilecek mimari tasarım yaklaşımlarının analizi yapılarak değerlendirilmiştir ve sonuçlar elde edilmiştir. Özellikle çoklu konutlardaki mekânsal kurgu analizinden yola çıkılarak katılım kavramının ortaya çıktığı dönem örnekleri ile güncel konut örnekleri arasında karşılaştırmalı analizlerle tasarım yaklaşımlarının konuta nasıl yansıdığı incelenmiştir.
Konutlarda minimalizm kavramının örnekler üzerinden irdelenmesi
Minimalizm kavramı düşünce sistemi, yaşam biçimi olarak tarihsel süreç boyunca çeşitli dönemlerde mimarlık, felsefe, din, sanat gibi farklı disiplinlerde karşımıza çıkmıştır. Çalışmada, minimalizm kavramının mimarlık yansımaları incelenmiş ve özellikle konut mekanları üzerinde durulmuştur. Günümüzde küçülen yaşam alanlarının daha yaşanılabilir bir hal aması ve minimalizm kavramının temelini oluşturan minimal değerlerin konut üzerindeki yansımalarının anlaşılabilmesi için ünlü mimarların minimal konut tasarımları incelenmiştir. Tezin birinci bölümünde problemin tanımı, çalışmanın amacı, yöntem ve kapsamı açıklanmıştır. İkinci bölümde, minimalizm kavramı açıklanmış ve minimalizm kavramının tarihi incelenmiş, minimalizm kavramının mimarlık alanındaki tanımlamaları açıklanmış, dünyada minimalist yaklaşımlar ile tasarlanan yapılar örneklenmiştir. Üçüncü bölümde, mimaride minimalizm örneklerinin gelişim göstererek arttığı1980 yılından sonra, Dünyada, minimal konut mimarisi alanında önde gelen mimarların tasarlamış olduğu konutlar arasından on adet örnek belirlenmiştir. Literatürde belirlenmiş olanminimallik ölçütleri tablolaştırılarak birbirinden farklı özelliklere sahip örnekler, bu kriterler doğrultusunda incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise incelenen örnekler üzerinden elde edilen veriler doğrultusunda minimal konut kavramının genel bir değerlendirmesi yapılmıştır. Yapılan incelemeler ile ulaşılan birtakım saptamalar ortaya konmuştur.
Adana Karaisalı'da kırsal mirasın korunması ve sürdürülebilirliği: Aşağıbelemedik köyü örneği
Aşağıbelemedik, Türkiye'nin güneyinde, Adana ilinin Karaisalı ilçesine bağlı tarihi bir köydür. Köy, geleneksel taş evlerin özgün örneklerine sahip olması açısından önem taşımaktadır. Karaisalı bölgesinde özgünlüğünü koruyan ender köylerden olan bu köyün çalışma alanı olarak seçilmesinde etkili olan bir diğer ayırt edici özelliği de turistik bölgelere yakın olmasıdır. Geçmişte "Keşiştepe" olarak adlandırılan Aşağıbelemedik Köyü'nün büyük bir kısmı kayalık bir alana yerleşmiştir. Doğada kolay bulunması, ulaşılabilir ve ucuz olması nedeniyle; taş, evlerin yapımında kullanılan ana malzeme haline gelmiştir. Bu taş evleri yapan ustalar günümüzde hayatta olmadıkları için bu geleneksel yapım tekniğinin belgesel değeri bulunmaktadır. Yerel kültürün önemli bir parçası olan kırsal miras, binaların terk edilmesi veya bilinçsizce onarılması gibi etkenler nedeniyle tehdit altındadır. Somut mirasın yanı sıra gündelik yaşam pratikleri gibi somut olmayan miras unsurları da bu faktörlerden olumsuz etkilenmektedir. Günümüz koşullarına karşı savunmasız olması, kırsal mirasın korunması ve sürdürülebilirliği konusunda çalışmalar yapılmasını gerekli kılmaktadır. Aşağıbelemedik' in mevcut durumunu ve potansiyellerini anlamak için yerleşim ve yapı ölçeğinde analizler yerinde gözlem ve fotoğraflama yöntemleriyle yapılmıştır. Kendine has özelliği olan her yapı için envanter fişleri hazırlanmıştır. Ayrıca köyün sosyal, ekonomik ve fiziki durumunu belirlemek için bölge sakinleriyle görüşmeler yapılmıştır. Bu araştırmalar sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda Karaisalı ilçesinde kültürel ve doğal mirasın korunmasına yönelik bir kültürel rota planlaması fikri ortaya çıkmıştır. Aşağıbelemedik Köyü'nü ve çevresindeki turistik alanları içine alan bu kültürel rota sayesinde köyün kültürel ve doğal miras değerleri ile birlikte, köydeki hayatın yeniden canlandırılarak somut olmayan miras değerlerinin de korunması hedeflenmektedir. Aşağıbelemedik Köyü'nü koruma ve yaşatma amacı güdülerek yapılan çalışmalarda bütüncül bir koruma yaklaşımı benimsenmesi ve yöntem araştırmaları yapılırken toplumsal katılım ilkesinin göz önünde bulundurulması, bu süreçte dikkat edilmesi gereken ilkelerdendir. Anahtar Kelimeler: Aşağıbelemedik, kırsal miras, koruma, Karaisalı, kültürel rota
Geleneksel Antakya evlerinin yapısal sistemlerinin fiziksel çevre denetimi bağlamında analizi
Tüm yapıların üretim biçimlerine ve ana sistemini oluşturan malzemelere, bu malzemelerin bağlayıcılarına bağlı olarak bir ömürleri vardır. Yapı ömrü olarak adlandırılan bu kavram iklimsel koşullar, doğal felaketler, yapıyı oluşturan malzemelerin kimyasal ve fiziksel dayanımlarına bağlı olarak yapı ömrünün belirlenmesindeki faktörlerdir. Yapı ömrünü etkileyen bu koşullar, fizyolojik olarak yapıyı zayıflatan, taşıyıcıların etkisini azaltan ve tam olarak belirlenemeyen dış koşullardır. Geleneksel mimarlık ürünleri, asırlar boyunca deneme yanılma yöntemiyle bulunan, yörenin iklim ve doğa koşullarına uygun birtakım çözümlerin o dönemin imkanlarıyla uygulanmasıyla gelişmiştir. Geleneksel mimarlık ya da diğer adıyla vernaküler mimarlık; halkın kendi çevresinden sağladığı malzemeyle, geleneksel teknikleri ve biçimleri kullanarak gerçekleştirdiği bir çeşit anonim mimarlık olarak da tanımlanmaktadır (Hasol, 1998). Tarihi geleneksel Antakya evlerinin yapım sürecinde çevresel koşullar, kültürel yapının da etkisi ile coğrafi bir alan içerisinde gelişen, bir toplumun muhafaza ettiği birçok döneme tanıklık etmiş günümüze kadar ulaşabilmiş yapılardır. Birçok medeniyete ev sahipliği yapan Antakya kentinde oluşan kültür zenginliği bölgenin mimarisine de katkı sunmuştur. Antakya'nın tarihi geleneksel evleri de bu kültür zenginliğinin bir mirasıdır. Antakya'da bulunan tarihi geleneksel evler genellikle halk arasında eski Antakya diye adlandırılan bölgede olup Habib-i Neccar Dağları ile Asi Nehri arasında özellikle Kurtuluş Caddesi üzerinde bulunmaktadır. ''18. ve 19 yy'a ait olan Antakya evleri ile ilgili geçmişte yapılan bazı seyyahların yorumlarına göz atacak olursak; John Macdonald Kinneir'in 1813 tarihli Antakya ziyaretine ilişkin olarak Antakya'daki evlerin Türk usulü olduğunu, evlerin genellikle küçük ve taştan yapılmış sevimli binalar olduğunu belirtmektedir. Genellikle evlerin bahçeleri bulunduğunu, iki katlı bu evlerde odalara ışıkların kemer şeklindeki pencerelerden girdiğini belirtmektedir. James Silk Buckingham'ın 1816 tarihli ziyaretinde evlerin çoğunlukla taş yapılar olup çatılarının tek eğimli olduğu ve kırmızı kiremitle örtülü olduğunu ifade etmektedir. Buckingham'ın notlarında iki katlı evlerin yanı sıra üç katlı evler de olduğu ve evlerin üst katlarının ahşap olduğu belirtilmektedir. La Baron Taylor'un 1830 tarihli beyanatına göre evler az katlı, kerpiç ve antik yapılardan sökülen taşlarla yapıldığı söylenilmektedir. 1835 tarihinde kenti ziyaret eden Lieut-Colonel Chesney çatıları kiremit kaplı karkasları ahşap olan taş binalardan bahsetmektedir. Geçmişten günümüze doğru yaklaştıkça seyyahların Antakya evleri ile ilgili bilgileri ve tanımlamaları da günümüzdeki evlerle örtüşmekte ve benzeşim göstermektedir''(Cengiz, 2014). Antakya Kenti, kültürel yapısı ve etnik çeşitliliğinin sonucu özgün mimarisi ile karşımıza çıkmaktadır. Tarihi geleneksel Antakya evlerinin yapısal sistem hasarları konutlara ciddi zararlar vererek yapı ömrünü kısaltmaktadır hatta yok olmasına neden olmaktadır. Bu yapıların yapısal sistem hasarlarının önüne geçilerek uzun ömürlü ve kalıcı olabilmesi amaçlanmaktadır. Koruma kullanma kararları doğrultusunda önlemler alınıp bu yapıların daha uzun ömürlü olması amacıyla çalışma alanı Antakya kenti olarak seçilmiştir. İncelenen geleneksel yapılar Antakya kentinin 3.derece sit alanı bölgesinde Kurtuluş Caddesi güzergahında bulunmaktadır. Bu yapıların 3.derece sit alanı bölgesinde seçilmiş olmasının sebebi koruma tüzükleri doğrultusunda mevcut yapıların korunması ve değerlendirilmesini sağlayacak çözümler üretmektir. İlk olarak Antakya kent tarihi, kentteki önemli tarihi anıt değeri taşıyan yapılar ve geleneksel Türk evlerinin tipolojik özellikleri, Antakya Kenti için Türk Evi'nin tarihsel gelişim süreci ve yapım sistem kurgusunun incelenmesi planlanmıştır. Antakya tarihi geleneksel evlerinin çevresel koşullar sebebiyle ciddi hasarlar alarak varlığını koruyamadığı görülmüştür. Tarihi konutların devamlılığının sağlanabilmesi amacıyla hasar tespitlerinin yapılıp, yapım sistem kurgusu incelenip elde edilen veriler sonucunda koruma tüzüklerine bağlı kalarak önlemler alınmasına karar verilmiştir. Bu doğrultuda Antakya tarihi geleneksel evlerinin yapım sistemleri ve elemanları ile ilgili olarak yapılmış olan çalışmalar, tüzükler, uluslararası standart ve yönetmelikler incelenmiştir. Her bir yapı ölçeği için arşiv taraması yapılıp, fotoğraf ve yapı ile ilgili bilgilere ulaşılmış, yapı elemanları durum değerlendirmesi amacıyla tahribat nedenleri araştırılmış, rölöveleri alınmış, aletli analizler ve grafiksel raporlar düzenlenmiş, bina kimlik formu oluşturulmuştur. Ayrıca tahribat düzeyini belirten hasar tabloları ile yapı elemanlarının performans analizleri hazırlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda geleneksel evlerdeki hasarların çevresel koşullara bağlı olarak yapısal sistemin hasara uğrattığı, yapının zemin suyuna karşı direncini kaybetmesi, kaplama malzemelerinin fiziksel ve kimyasal değişimler sonucu yapıyı koruyamaması sebebiyle kayıplar olduğu öngörülmüştür. Oluşan hasarların yapının taşıyıcı sistemine kadar ciddi hasarlar vererek tahribata yol açtığı öngörülmektedir. Su yalıtımına karşı eksikliğinden dolayı hasara uğrayan yapı elemanlarının tespiti ile koruma önerileri çerçevesinde bir yaklaşım planlanmıştır. Bu yaklaşım doğrultusunda müdahaleye karar vermeden önce, taşıyıcı sistemin ve bileşenlerinin durumu, daha önce yapılmış olan müdahaleleri de kapsayacak şekilde, dikkatle belgelenip ahşap yapıların korunmasına ilişkin koruma kuralları göz önüne alınarak genel ilkelerin uygulanması hedeflenmektedir. Tarihi geleneksel yapıların sürdürülebilirliğinin sağlanması amacı göz önüne alınarak hasarlı yapılar incelenmiştir. İncelenen yapılar bir model çerçevesinde daha çok yapısal sistem hasarları olan tarihi geleneksel yapılara uyarlanarak koruma tüzükleri doğrultusunda çalışmalara katkı sağlanması planlanmıştır. Çalışma sonucunda Antakya geleneksel evlerinin yapısal sistem hasarlarının önüne geçilerek yapıların sürdürülebilirliğinin sağlanması öngörülmüştür. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Antakya Evleri, Türk Evleri, Hasar, Nem, Koruma, Tarihi Çevre, Antakya
Kahramanmaraş tarı̇hı̇ hamamlarının mekan örgütlenmesı̇ kapsamında değerlendı̇rı̇lmesı̇
Ülkemizin, ilimizin kültürünü ve tarihini gelecek nesillere aktarmak, başta tarihi yapıların korunmasıyla olur. Kahramanmaraş önemli stratejik konumu nedeniyle geçmişten günümüze birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Her farklı uygarlıklar bu ilimize geldiği zaman sayısız mimari eserler bıraktığı kadar yıkım, tahribatlar olmuştur. Günümüze kadar ulaşan ve tarihimizi yansıtan birçok mimari eser bulunmaktadır. Bunlardan bir tanesi de yıkanma ve temizlik kültürümüzü yansıtan hamam yapılarıdır. Hamam yapıları Antik döneminden günümüze kadar yıkanma eyleminin gerçekleştirildiği mekânlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, Kahramanmaraş'ın hamam kültürü ile tarihi hamamları hakkında bilgi sahibi olmak ve ilimizdeki tarihi hamam yapılarına ilişkin bir tipoloji çalışması üzerine kuruludur. Bu amaçla öncelikle literatür taraması yapılarak hamamların ve yıkanma kültürünün tarihsel gelişimi üzerinde durulmuş, sonrasında ilimizde bulunan tarihi hamam yapılarının mimari özellikleri ve mekân kurguları incelenmiştir. Tespit edilen yapılar üzerinde kaynak ve arşiv araştırması yapılarak günümüze ulaşan yapılar yerinde incelenmiştir. Çalışma kapsamında, Kahramanmaraş il ve ilçelerde bulunan ve günümüze kadar ulaşan 12 adet hamam ele alınmıştır. Günümüze ulaşmamış ancak literatürden takip edebildiğimiz 7 adet hamam da çalışmaya dahil edilmiştir. Hamamlar tarihçeleri, mekânsal özellikleri, yapım sistemleri, plan biçimleri, iç mekân donatıları, süsleme ve aydınlatma türleri başlıkları altında incelenmiştir. Çalışmanın sonunda toplumda yıkanma kültüründe görülen değişikliklerin hamam mimarisi üzerinden takip edilebilmesi, Maraş tarihi hamam yapılarının mekan kurguları ve plan tipolojilerinin değerlendirilmesi, kültürel süreklilik çerçevesinde korunması konusuna dikkat çekilmek istenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kahramanmaraş, Hamam, Mekansal Örgütlenme, Tipoloji
Kahramanmaraş geleneksel Türk evlerindeki enerji korunumu: Termal konforla ilgili bir analiz
Çevre ve enerji verimliliği konularının gün geçtikçe öneminin arttığı günümüz şartlarında, binalar fazla enerji tüketimi ile çevresel sorunlara yol açmaktadır. Binalar etkin enerji çözümlemeleri sunarak sürdürülebilir bir gelecek sağlamalıdır. Farklı iklim bölgelerinde var olan, iklimle uyumlu tasarım ölçütleri barındıran ve enerji tüketimlerinin minimum seviyede olduğu düşünülen geleneksel yapılar, seneler süren tecrübe ile günümüze ışık tutmuş ve yapı tasarımları ile çağdaş yapılara önemli veri kaynakları olmuştur. Yapı, iklim ve enerji konusu kapsamında geleneksel Kahramanmaraş evleri araştırma verisi olarak seçilmiştir. Geleneksel Kahramanmaraş evlerinin günümüzde etkin bir şekilde kullanılıyor olması, yapılardaki ısıl konfor kriterlerinin ne ölçüde etkili oldukları sorunsalını ortaya çıkarmaktadır. Bu problem karşısında geleneksel Kahramanmaraş evlerinin ısıl konfor durumlarının incelenmesi ve enerji korunumuna etkisi araştırmanın temelini oluşturmaktadır. Çalışmaya konu olan Kahramanmaraş bölgesindeki geleneksel evlerin mimari ve yapısal özellikleri, bölge iklim verileri ve geleneksel mimariye etkileri incelenmiştir. Geleneksel konut yapıları içerisinden seçilen 10 konut yapısının enerji performansları üç aşamalı yöntemle değerlendirilmiştir. Birinci aşamada yapı tasarımı adı altında konutun yerleşim planı, bina formu, mekân organizasyonu, kullanılan malzeme ve yapısal sistem detayları analizlenmiştir. İkinci aşamada iklim tasarımı adı ile bölge iklimi göz önünde bulundurularak güneş ve rüzgâr yönlerinin yapıya etkileri ve yapıdaki açıklıklar analize dâhil edilerek evlerin cephe yönelim karakterleri analizlenmiştir. Son olarak üçündü aşama enerji tasarımı olarak adlandırılarak konutların, Türkiye Standartları Enstitüsünün hazırladığı TS 825 verileri kullanılarak cephe duvarlarında oluşan ısı kayıpları hesaplanmıştır. Duvarlarında ki ısı kayıp değerleri belirlenen her bir konutun yapı form, yapı yönelim ve yapı kabuğu değişkenlerinin enerji performansına olan etkisi ortaya konulmuştur. Geleneksel konutların enerji performansları günümüz şartları ile belirlenen TS 825 verilerine göre konutlar kıyaslanarak değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucunda Kahramanmaraş geleneksel konut yapılarının mevcut ısı kayıplarının, belirlenen standartlardan yüksek olduğu görülmüştür. Isı kayıplarının en aza indirilip, enerji korunumunu artırmak adına konutlara iyileştirme önerileri sunulmuştur. Kültür Varlıkları olarak değerlendirilen geleneksel Kahramanmaraş evlerinin korunmasına yönelik yapılan restorasyon çalışmalarına, enerji verimli bir koruma modeli ile cephe duvar kesitlerine iyileştirme önerileri sunulmuştur. Öneri kapsamında geleneksel konutların günümüz ve gelecek şartlarına uyum sağlaması ile birlikte etkin enerji kullanımı gerçekleştirilmiş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Kahramanmaraş evleri, yapı, iklim, enerji
Konaklama yapısı olarak yeniden işlevlendirilen geleneksel Antakya evlerinin deprem sonrası koruma durumunun örneklerle değerlendirilmesi
Geleneksel mimari, toplumların kültürünü, yaşam biçimini ve değerlerini yansıtan önemli bir miras olup, sivil mimari bu mirasın en temel bileşenidir. Bu bağlamda çok katmanlı kültürel yapısıyla Antakya, avlulu konutlarıyla özgün bir tipoloji geliştirmiştir. Prehistorik Dönem 'den izler taşıyan, ancak esas biçimsel özelliklerini Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde kazanan bu konutlar, hem iklimsel uyum hem de sosyal yaşam açısından özgün çözümler sunmuştur. Ancak zamanla işlevselliğini yitiren bu yapılar, terk edilme ve değer kaybı riskiyle karşı karşıya kalmıştır. Son yıllarda sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için yeniden işlevlendirme yöntemleri öne çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler sonucu büyük oranda zarar gören Antakya'nın geleneksel konutlarının durumunu incelemek ve yeniden işlevlendirme süreçleriyle ilişkili deprem performanslarını değerlendirmektir. Antakya kent merkezinde seçilen on adet konut, dört aşamalı bir analiz süreciyle ele alınmıştır: konum ve çevresel ilişkiler; mimari tasarım ve işlevsellik; restorasyon ve yeniden işlevlendirme süreçleri; deprem sonrası hasar durum tespitleri yapılmıştır. Bu incelemeler saha çalışmaları, fotoğraflar, drone görüntüleri ve raporlarla desteklenmiştir. Bulgular, koruma ve yeniden işlevlendirme uygulamalarının deprem performansı açısından yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Betonarme eklerin ve yanlış uygulamaların bulunduğu yapılarda ise ağır hasar veya tamamen yıkım meydana gelmiştir. Ayrıca, bitişik nizam yapı düzeni, komşu binaların çökmesiyle hasarın zincirleme olarak artmasına neden olmuştur. Bölgedeki zayıf zemin koşulları ve depremin yüksek şiddeti de hasarın boyutunu önemli ölçüde artırmıştır. Sonuç olarak, Antakya'nın geleneksel konutlarının korunması, bireysel restorasyonların ötesinde, özgün değerleri koruyan, afet risklerini gözeten ve bütüncül koruma politikalarıyla mümkün olacaktır.
Endüstri mirasının korunması ve yeniden işlevlendirmesinin adana cumhuriyet un fabrikası örneği üzerinden incelenmesi
Sanayi Devrimi ile birlikte kentlerin mekânsal yapısında köklü dönüşümler yaşanmış ve endüstri yapıları kentsel gelişimin temel bileşenleri haline gelmiştir. Ancak teknolojik ilerlemeler, üretim biçimlerindeki değişimler ve sosyo-ekonomik dönüşümler sonucunda birçok endüstri yapısı işlevini yitirmiş, atıl durumda kalarak kent dokusunda sorunlu alanlara dönüşmüştür. Bu yapıların korunarak yeniden işlevlendirilmesi, kültürel sürekliliğin sağlanması, kentsel belleğin korunması, çevresel sürdürülebilirlik ve ekonomik canlılık açısından kritik bir gereklilik olarak görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Adana Cumhuriyet Un Fabrikası'nın tarihsel gelişimi, mevcut durumu ve kentsel bağlam içerisindeki önemini ortaya koyarak yeniden işlevlendirilmesine yönelik değerlendirmeler ve öneriler geliştirmektir. Çalışma kapsamında öncelikle endüstri mirası ve yeniden işlevlendirme kavramları literatür taraması yoluyla incelenmiş, ulusal ve uluslararası yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Ardından saha çalışması kapsamında fabrikanın mimari özellikleri ve çevresi gözlemlenmiş; 400 katılımcı ile gerçekleştirilen anket aracılığıyla kullanıcı profili ve mekâna ilişkin algılar ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, Cumhuriyet Un Fabrikası'nın yalnızca endüstriyel değil aynı zamanda kültürel ve toplumsal bir değer taşıdığını göstermektedir. Yapının uygun işlevlerle dönüştürülmesi halinde kent belleğine katkı sağlayacağı, sosyal ve ekonomik açıdan yeni değerler üreteceği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, çalışmada önerilen yeniden işlevlendirme yaklaşımları, endüstri mirasının korunmasına yönelik literatüre katkı sunmakta ve benzer yapıların değerlendirilmesine yol gösterici nitelik taşımaktadır. Anahtar
Endüstriyel miras kapsamında Niksar ayvaz memba suyu işletmesi
Endüstri mirası, son yıllarda çeşitli disiplinler tarafından artan bir ilgi ile incelenen bir konu alanı haline gelmesine rağmen günümüzde birçok endüstri mirası yapısı hala yasal koruma statüsüne alınmamıştır ve çoğu yok olma tehlikesi altındadır. Bu durum endüstri mirasının korunması ve değerlendirilmesi konusundaki eksikliklere işaret ederek bu alanda daha kapsamlı ve nitelikli çalışmaların gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.Bu çalışma, Tokat ilinin Niksar ilçesindeki Ayvaz Suyu'nun endüstriyel anlamda bölgedeki su şişeleme (ambalajlama) faaliyetlerinin ilk örneği olan Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi'ni endüstri mirası kapsamı perspektifinden analiz etmektedir. İşletme günümüzde üretim açısından işlevselliğini yitirmiş olsa da; bölgesel su kaynağının değerlendirilmesi, ait olduğu döneme tanıklık etmesi, Türkiye'nin, 1970'li yılların teknolojik gelişmelerini ve endüstriyel üretim geçmişini yansıtması, suyun üretim süreçlerinde kullanımına dair izler taşıması, modern üretim tekniklerinin uygulanması, mimari değeri ve nitelikleri, yerel üretim kültürü değeri taşıması ve endüstri tarihine dair sunduğu veriler dolayısıyla tarihsel bir belge niteliği taşımaktadır. Bu nedenle çalışmanın temel amacı Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi'nin tarihsel, mimari ve endüstriyel değerlerini ortaya koyarak analiz etmek, mimarlık tarihi açısından taşıdığı özgün mekânsal ve yapısal niteliklerini belgelemek ve bu verilerin bilimsel yaklaşımlarla korunarak gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik bir farkındalık oluşturmaktır. Bu bağlamda Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi; literatür kaynakları, yerinde gözlem ile incelemeler, arşiv araştırması, eski ve yeni fotoğraflar, gerçekleştirilen sözlü görüşme ve öneri rölöve-restorasyon çizimleri ışığında güncel durumu ile değerlendirilmiştir. Bulgular; endüstri mirası kapsamında önemli ipuçları sunan Niksar Ayvaz Memba Suyu İşletmesi'nin, günümüzde çeşitli nedenlerle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan önemli bir su şişeleme tesisi örneği olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda söz konusu endüstri mirasının sürdürülebilirliği ve mimarlık tarihi açısından belgelenmesi önem taşımaktadır.
Adapazarı-İzmit bölgesindeki kırsal mimarinin korunması konusunun göç olgusu üzerinden incelenmesi
Kırsal mimari, yerel halkın doğal çevre verilerini kullanarak sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel faktörlerin etkisiyle yerel malzemelerle ve geleneksel tekniklerle inşa etmiş olduğu yapılı çevreden oluşmaktadır. Yere özgü çözümlemelerle bölgedeki koşullar doğrultusunda meydana gelen kırsal yerleşimler özgün mimari niteliklere sahiptir. Günümüzde sosyo-ekonomik değişimlerin etkisiyle gerçekleşen göç, kırsal yerleşim alanlarının tahrip olmaya başlamasına neden olmakta ve çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında göç alan ve göç veren iki köy incelenmiş, köylerin kırsal mimari tanımlamaları yapılmış ve korunmuşluk durumları tespit edilmiştir. Plan şemaları ve fotoğraflar aracılığıyla yapılmış olan tespit çalışmalarıyla göç olgusunun kırsal dokuda meydana getirdiği etkiler ortaya konmuştur. Göç alan Işıklar köyünde geleneksel konutların kullanılmayarak yeni konutların hızla çoğalmaya başladığı gözlemlenmiş, göç veren Ortaköy'de ise geleneksel konutların kullanımına devam edildiği ancak genç neslin göç etmesiyle zamanla konutlarda boşalma başlayacağı öngörülmüştür. Bunun sonucunda Işıklar köyünde yeni konutların bölgenin yerel verileri dikkate alınmadan ve işbirliği olmadan ortak kültürel unsurlardan bağımsız inşa edilmesiyle ve Ortaköy'de konutların kullanılmamasıyla zamanla fiziki ve kültürel yapının yok olacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda kırsal mimarinin gelecek nesillere aktarılabilmesi için çalışma kapsamında incelenmiş köylerle ilgili koruma önerilerinde bulunulmuştur. Kırsal mimarinin göç olgusu üzerinden incelenmesi bakımından yapılan çalışmaların azlığı nedeniyle hem yerel köylerin belgelenmesine hem de göç-kırsal mimari koruma sorunlarına odaklanılmıştır.
Endüstri mirası kapsamındaki kalıntı mekânların değerlendirilmesi, Adapazarı donatım park örneği
Çalışma kapsamında, tasarlanan bir sistemin (mimari yapı, canlı organizma, işletme organizasyonu, vb.) etkin işleyiş alanı ile endüstri mirasını değerlendirmenin kendisi arasında benzeşim kurmak, çalışmaya konu edilen yaklaşımın özgünlüğünü oluşturmuştur. Tezin özgün noktasını tanımlayan "Program-Kabuk" ilişkisi özelinde elde edilen temel benzeşimin kapsamını genişleterek konuyu anlatmanın, örneklem alanı tanımlayan endüstri miras yapılarını yeniden kullanma yaklaşımını anlamlı biçimde değerlendirmeye yol açacağı düşünülmüştür. Bu bağlamda eski Türk Zirai Donatım Kurumu (TZDK) fabrika yerleşkesinin, endüstri miras özellikleri tanımlanmış ve yapılardaki müdahale düzeyleri ile yapıların korunmuşluk durumları tespit edilmiştir. Bölgenin eski ve güncel yapısını belgeleyen fotoğraf arşivleri, hava fotoğrafları, ilgili belediyelerden elde edilen imar planı paftaları ve bu alanda yapılmış mevcut çalışmalar üzerinden analizler ve değerlendirmeler yapılmıştır. Örneklem alanı yeniden işlevlendirme kapsamında, endüstriyel mirasa toplum yaşamında bir işlev vermeyi gerekli kılan ve bu mirasın korunmasını kapsamlı planlama programlarına dâhil etmeyi amaçlayan güncel yaklaşımların etkileri ortaya konmuştur. Çalışma alanı olan TZDK fabrika yerleşkesinin, fabrikanın özelleşmesiyle kent çeperine taşınmasının ardından terk edilme sürecini ve sonrasında depremin yıkıcı gücünü deneyimleyen endüstri miras örneği olduğu gözlemlenmiştir. Bu alanın deprem bölgesinde yer alması sebebiyle, gelecek olası depremler sırasında kullanıma hazır geniş bir toplanma alanı olarak ve kent merkezinde yer alması sebebiyle de kentsel boşluk mekânlarına yönelik gereksinimi karşılayacak kent içi kamusal park olarak tasarlanması yönünde karar verilmiştir. Bu kararla birlikte, artakalan endüstriyel kalıntı yapılarına yönelik, bunları yalnızca işlevsel, finansal ve teknik amaçlar için uyarlanabilecek bir kabuk olarak ele alma eğilimi oluşmuştur. Sözü edilen mekânların simgesel temsil değerlerini korumaya ve miras yönlerine gereken önemin verilmediği kanısına ulaşılmıştır. Örneklem alan kapsamındaki mevcut müdahaleler ve değerlendirmeler hakkında farklı olası düşünme yolları önermek için bir dizi yöntem düşünülmüş ve bu yaklaşımlar tablo haline getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Endüstri Arkeolojisi, Endüstri Mirası, Yeniden İşlevlendirme, Donatım Park
Kültürel mirasın bütüncül korunması: Adapazarı tren garı yapısı üzerinden inceleme
Çalışma içerisinde Sakarya ili Adapazarı ilçesinde bulunan tren gar yapısı ve çevresi incelenmiştir. Gar bölgesinin tarihi değerinin anlaşılabilmesi amacıyla demir yolu tarihçesine yer verilmiştir. Gar bölgesinde bulunan yapıların mimari değerinin incelenebilmesi amacı ile Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi gar yapıları incelenmiştir. Adapazarı İlçesi, Marmara Bölgesi'nde; Sakarya ilinin merkez ilçesi durumundadır. Anadolu sınırları içerisindeki birçok merkezin arasında kavşak görevi şehir, ulaşım için her zaman önemli noktalardan biri olmuştur. Ulaşım yollarından olan demiryolu ulaşımının kent ile etkileşiminin tarih süresince oluşturduğu kültür ve yapılaşma üzerine çalışma yapılmıştır. Bu yapılaşma kentin dokusunu oluşturan etkenlerden biri olmuştur. Gar yapısının bulunduğu bölge ve çevrenin tarihsel süreç içerisindeki gelişimi ve değişimleri belgelenmiştir. Yapının belgelenmesi için bölgeye ait eski ve yeni fotoğraflar ile yapının günümüz imar planı paftaları kullanılmıştır. Ardından yapıya ait Bayındırlık ve İskân Müdürlüğünün raporları ve bölge ile ilgili yürütülen projelerle ilgili belgelerden yararlanılmıştır. Bu çalışmalar üzerinden sorunlar saptanmaya çalışılmış, analiz ve yorumlamalar yapılmıştır. Bölgenin korunma değerleri tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.