Çelik sacların mekanik özelliklerinde ortaya çıkan değişimler ve nedenleri ile bunların şekillendirme prosesi üzerindeki etkileri

Çelik saclar çok çeşitli biçimlerdeki parçalara şekillendirilirler ve sanayinin birçok dalındageniş kullanım alanına sahiptirler. Şekillendirme işlemi sırasında sacda meydana gelenyırtılma veya bölgesel boyunlanma gibi nedenlerle oluşan ıskartalar, imalatın sürekliliğini,ekonomikliğini ve kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle üretim kayıpları, iyişekillendirilebilirliğe sahip uygun çelik sacın seçilmesiyle ve ayrıca tekbiçim mekaniközelliklere sahip çelik sacın kullanılmasıyla denetim altında tutulmalıdır. Aynı kalitederecesinde olan çelik sacın mekanik özellikleri, üretildiği firmadan firmaya, aynı firmadadökümden döküme, aynı dökümde rulodan ruloya ve rulonun değişik bölgelerine göreçeşitlenmektedir. Dar değişim aralıklarında mekanik özelliklere sahip şekillendirilebilir çeliksaclar; metalürjik faktörlerin denetimi, sıcak ve soğuk haddeleme ve tavlama gibi çelik üretimaşamalarının optimum kontrolüyle üretilirler.Bu çalışmada, ilk olarak çelik sacların üretim aşamaları incelenmiş ve her bir aşamada,mekanik özelliklerin değişimlerine neden olan etkenlere değinilmiştir. Çelik sac standartlarıaraştırılmış ve sıcak ve soğuk haddelenmiş çelik saclar olarak iki grupta açıklanmıştır. Çeliksacların tipik mekanik özellikleri ve elde edilme yöntemleri anlatılmıştır. Çeşitli üretimaşamalarıyla farklı kalitelerde üretilen sacların mekanik özelliklerinin değişimleri, öncedenyapılmış çalışmaların da yardımıyla incelenmiştir. Mekanik özelliklerin değişim nedenlerininanlaşılabilmesi için, bazı temel metalürjik kavramlara değinilmiştir. Buna ek olarak, sacmetalin kimyasal içeriğinin mekanik özellikler üzerindeki etkisi açıklanmış ve mekaniközelliklerin arzu edilen değerlerden sapmalarına neden olan bütün üretim aşamalarının işlemdeğişkenleri özet halinde listelenmiştir. Daha sonra, çeşitli sac metal şekillendirmeyöntemleri, bazı mekanik deneyler ve şekillendirme sınır eğrilerine değinilmiştir. Mekaniközelliklerin çelik sac şekillendirilebilirliğine etkisi anlatılmıştır.Malzemenin şekillendirilme kabiliyetini gösteren parametrelerin belirlenebilmesi amacıyla,geliştirilen numune alma prosedürüne bağlı olarak, aynı standart kalitesindeki saclar arasındadökümden döküme, rulonun değişik bölgelerinde ve haddeleme doğrultusuna göre farklıaçılarda mekanik özelliklerin nasıl değiştiği incelenmiştir. Tek eksenli çekme deneyimakinesi kullanılarak incelenen çelik sac, 1,2 mm kalınlığında ve SCGA 270 D kalitederecesinde soğuk haddelenmiş düşük karbonlu çelik sacdır. Malzemenin tane boyutununbulunması için, yalnızca bir numune üzerinde elektron mikroskopu analizi uygulanmıştır.Yapılan diğer deneyler, sertlik ve Erichsen deneyleridir. Tanımlanan bütün durumlardamekanik özelliklerin farklılaştıkları gözlenmiştir.Anahtar kelimeler: Tekbiçim, tutarlılık, şekillendirilebilirlik, sıcak haddelenmiş, soğukhaddelenmiş, içyapı değişkenleri, şekillendirme sınır eğrileri.