Makine Mühendisliği Anabilim Dalı

Asansör kontrol sistemlerinin genetik algoritma ile simülasyon

Yoğun trafiğin bulunduğu yüksek katlı binalarda tesis edilen birden fazla kabinli asansörtesislerinin sunduğu hizmetin niteliksel olarak yeterli olmasının yanında, binanın faaliyetleriniolumsuz yönde etkilemeyecek düzeyde hızlı, verimli ve bekleme olmaksızın çalışmalarıbeklenmektedir. Asansörlerin niceliksel olarak yüksek performanslı çalışabilmeleri, bilgisayaresaslı grup kontrol sistemlerinin uygulamasıyla mümkün hale gelmiştir.Bu çalışmada; asansör kontrol sisteminin genetik algoritma ile simülasyonu ve optimizasyonuele alınmış ve geliştirilen yazılım tanıtılmıştır. Genetik algoritmalar günümüzde optimizasyonproblemlerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Genetik algoritmalar kullanılarak, binakarakteristiğine göre en uygun kabin veya kabinler bina içinden gelen çağrılarayönlendirilmektedir. Genetik algoritmaların esası, tipleri ve kullanım avantajları belirtildiktensonra genetik algoritmada kullanılan uygunluk fonksiyonu ele alınmıştır. Uygunlukfonksiyonun matematiksel ifadesi hazırlanan bir program yardımıyla açıklanmış ve genetikalgoritmada kullanılan operatörler anlatılmıştır.Genetik algoritma kullanılan simülasyon programı sayesinde değişik bina tiplerine vekarakteristik değerlere göre trafik analizi yapılmış, gelen çağrılara en uygun kabin veyakabinlerin yönlendirilmesi için algoritma dizayn edilmiş, simülasyon sonuçları elde edilmiştir.Seçilen asansör konfigürasyonu, elde edilen ortalama seyir zamanı, ortalama seyahat zamanıve ortalama bekleme zamanı ve performans oranı grafikler yardımıyla değerlendirilerek,seçimin uygunluğu belirlenmiştir. Böylece asansörlerin daha verimli kullanımı sağlanmakta,binalarda sağladıkları düzenli trafik akışıyla, insanların seyahat ve bekleme zamanlarıazaltılmaktadır.Anahtar kelimeler: Asansörler, asansör kontrol sistemleri, genetik algoritmalari2

Gıda paketleme makinelerinde elavatörlü ürün besleme sistemi tasarımı

Gıda paketleme makineleri bu gün itibariyle dünyada en hızlı gelişme gösteren makinesektörlerinden biridir. Her ana sektörün gelişimi bilindiği üzere ilgili yan sektörlerindecanlanmasına ve gelişmesine neden olmaktadır.Bir paketleme makinesi düşünüldüğünde bu makinenin iki temel bölümden oluştuğunusöyleyebiliriz. Ürünü hazırlayan ve paketleme makinesine gönderen ürün dozajlama ünitesi vepaketi oluşturan paketleme makinesi.Bu temel bölümlerin tabiû ki bazı yardımcı üniteler ile desteklenmesi makinenin sağlıklıçalışmasının anahtarıdır. Mesela makinenin ürettiği paketlerin sağlıklı bir şekilde makinedenuzaklaştırılması, paketlenmesi ve makinenin üretim hızının kesintiye uğratılmadan bu işlemingerçekleştirilmesi verilebilecek örneklerden biridir.Bu yardımcı ünitelerin en önemlisi Ürün Besleme Sistemleridir. Makinenin ürün dozajlamaünitesinin istenildiği zaman ve istenilen miktarda ürün ile beslenmesi bu ünitenin görevidir.Ürün beslemedeki kalite direkt olarak makinenin kapasitesi ve sağlıklı çalışması ile ilgilidir.Bu erek için imal edilen besleme sistemleri aynı zamanda hijyen, çevre ve operatörgüvenliğine uygun olarak üretilmelidir.Beslemesi yapılacak ürüne göre özel tasarlanan bu sistemlerin imalatı günümüzde özellikleplastik ve kauçuk alaşımlı bantların gelişmesi ile büyük ölçüde elevatörlü bantlı beslemesistemlerine yönelmiştir.Tasarlanacak sistemde bir Bantlı Elevatör Ürün Besleme Sistemidir.Anahtar kelimeler: Paketleme makinesi, dozajlama ünitesi, elevatör besleme sistemi, çevreve operatör güvenliği, hijyen.

Bilgisayar destekli tasarım programlarında dişli tasarımı

Güncelleme Tarihi: 04.08.2005Güncelleme No: 1ÖZETÖZETHakan SÖNMEZLERMakine Mühendisliği, Yüksek Lisans TeziDişli çarklar, miller arasında hareket ve kuvvet aktarımı yapan makine elemanlarıdır. Güçaktarımının söz konusu olduğu, otomotivden tıbbi aletlere kadar pek çok sistemdekullanılmaktadırlar.Dişli çarkların tasarımında kullanılan yöntemlerin dezavantajları; harcanan sürenin fazlaolması, kullanılan yöntemlerin hataya açık olması ve dolayısı ile tasarım maliyetlerininyüksek olmasıdır. Tasarımın gereksinimleri karşılayabilmesinin yanısıra, uluslararasıstandartlara uygunluğu da hedefler arasındadır.Yüksek hızlı bilgisayar sistemlerinin artan bir hızla gelişmesi ve bu sistemlerin ekonomikolarak kullanılabilirliğinin artması, hemen her mühendislik alanında olduğu gibi makinemühendisliğinde de alışıldık yöntemlere alternatifler sunmaktadır. Tasarımcının belli kurallar,formüller, tablolar gibi veritabanlarının yanı sıra kendi muhakemesini de kullanarakoluşturabileceği bir veritabanı sayesinde, sistemin hangi ölçekte incelendiğine bağlı olaraktasarım kriterlerinin bir kısmının ya da tamamının bir bilgisayar programı tarafındantasarlanması ya da tasarımcının karar aşamasında desteklenmesi mümkündür.Bu çalışmada, dişli çarklara ait genel bilgiler verilmiş, bilgisayar destekli dişli tasarımınaörnek olması açısından evolvent profilli düz silindirik dişlilerin tasarlanabildiği bir programVisual Studio C#.NET dilinde görsel olarak yazılmıştır. Örnek bir vaka incelemesi yapılmış,dişli çiftinin önce standartlara uygun klasik yöntemlerle hesabı yapılmış, ardından ?DişliHesap Programı? yardımı ile sonuçlar elde edilip karşılaştırılmıştır.Anahtar kelimeler: Düz dişli çarklar, CAD, makine elemanları, tasarım, programKabul Tarihi: 16.03.2006JÜRİ:Sayfa Sayısı: 1061. Yrd.Doç.Dr. Muharrem Erdem BOĞOÇLU (Danışman)2. Doç.Dr. Ferhat DİKMEN3. Prof.Dr. Ahmet Dursun ALKANxiv

Optimizasyon tekniklerinde kullanılan optimizasyon tekniklerinin incelenmesi

Bu çalışma optimizasyon tekniklerinin genişce bir literatür taraması olup, dört ana bölümdenoluşmaktadır.Birinci bölümde , tasarım sürecinin tarihsel gelişimi üzerinde durulmaktadır.İleridekibölümlerde ele alınacak konular bu bölümde kısaca belirtilmiştir.İkinci bölümde sistemlerin optimum tasarımı ile ilgili bazı temel kavramlar anlatılacak.İlkolarak, bir genel tasarım optimizasyon modelinin tanımlaması yapılacaktır. Yerel ve genel endüşük tanımları yapılıp ; tasarım optimizasyon modeli için bir çözümün varlığıaraştırılacaktır. Model için optimallik koşulu ortaya konup sonuçları paylaşılacaktır.Üçüncü bölümde literatürün önemli bir kısmı tasarım hassasiyet analizini kapsadığından şekiltasarım hassasiyet analizi ve optimizasyonu üzerinde durulmuştur.Dördüncü bölümde topoloji optimizasyonunun önem ve amacı üzerinde durulmuş ve bukonuda yapılan çalışmaların sonuçlarına yer verilmiş olup sonuç kısmı ile bu çalışmanın anaamacı anlatılmıştır.

Alüminyum alaşımlarının gaz altı kaynağında koruyucu gaz karışımlarının nüfuziyet ile diğer kaynak dikişi özelliklerine etkisi

Günümüz imalat sektöründe konstrüksiyonlarda hafiflik önemli bir sınırlayıcı faktör olarakyerini almaya başlamıştır. Özellikle otomotiv endüstrisinde üreticiler çok daha hafif , dahaekonomik , konforlu ve güvenli araçlar sağlamaya yönelik araştırmalar yapmaktadırlar. Buyüzden alüminyum gibi hafif malzemelerin kullanımı artmaktadır.Alüminyum kullanımının artması insanları en iyi üretim metotlarını bulmaya itmiştir.Buaraştırmanın amacı TIG kaynağında koruyucu gaz karışımlarının Alüminyum alaşımlarınaetkisine yöneliktir. 5005 Alüminyum alaşımı birçok araştırmacı tarafından tavsiye edilen TIGkaynak yöntemi ile kaynatılmıştır. Sırasıyla üç değişik gaz karışımı saf Argon , %67 Argon -%33 Helyum ve %33 Argon - %67 Helyum kullanılmıştır. Argon ve Helyumun gaz karışımoranları ile oynayarak TIG kaynağı ile kaynak dikişinin mekanik ve fiziksel özellikleriincelenmiştir. Numuneler mekanik olarak (gerilim ve mikro sertlik analizleri) ve fizikselolarak ( makro ve mikro yapı) Türkiye'nin önde gelen araştırma merkezlerinden biri olanTUB TAK`da analiz edilmişlerdir.Helyum miktarının artması ile kaynak yatağı , çekme gerilmesi ve penetrasyonun artışı veArgon miktarının artışı ile görülen mikro sertlik artışı araştırmanın önemli sonuçlarıdır.Sonuçlar dünyaca kabul edilen araştırmalara benzerlik göstermektedir.Anahtar Kelimeler : Koruyucu Gaz , Alüminyum Alaşımları , TIG KaynağıJUR :1. Prof. Dr. Selahattin YUMURTACI (Danışman) Kabul Tarihi: 15.09.20062. Prof. Nurullah GÜLTEK N Sayfa Sayısı: 823. Prof. Dr. Adem BAKKALOĞLUviii

Radyatör ve pencereli bir hacımdaki ısı transferinin sayısal olarak incelenmesi

Bu tezde, ısıtıcı ve pencere etkisiyle kavitelerde oluşan doğal taşınım ve karışık taşınımısayısal olarak incelenmiştir.ki ve üç boyutlu kare kesitli kapalı hacmin bir duvarında ısıtıcı yerleştirilmiş ve aynıduvarda pencere bulunmaktadır. Isıtıcı pencerenin altına yerleştirilmiştir ve diğer duvarlar ısılolarak yalıtılmıştır. Daha sonra bir menfez ile hava girişi verilmiş ve bu durumun etkileriincelenmiştir.Kavitede Rayleigh ve Reynolds sayılarının doğal taşınıma ve karışık taşınıma etkisiincelenmiştir. Çalışmada incelenen modeller Gambit programıyla tasarlanıp çözüm alanıoluşturulmuştur. Bu modeller daha sonra Fluent programına aktarılarak, sınır koşullarıverildikten sonra, süreklilik, momentum ve enerji denklemleri bu program ile sayısal olarakçözülmüştür. Türbülanslı çözümlemelerde standart K-ε modeli kullanılmıştır. Sonlu hacımlarmetodu dahilinde çözümler daimi halde elde edilmiştir. Yapılan çözümlemelerden sonra eşsıcaklık ve akım fonksiyonu eğrileri kullanılarak modellerdeki doğal taşınım ve kapalıtaşınımdaki değişme , iki ve üç boyutlu hacımlarda hem laminer hem de türbülanslı akış içinsunulmuştur.

Otomobillerde fren sistemleri ve incelenmesi

Otomobiller, yakıtın yanması ve bu ısı enerjisinin mekanik sistemler yolu ile hareketedönüştürülmesi sayesinde harekete geçirilirler. Bu hızın kontrolü veya azaltılması tekrar ısıenerjisine dönüşmeyi gerektirir ki bu da modern fren sistemleri tarafından yerine getirilir. Sonyıllarda taşıt güvenliğine verilen önemin artmasının sonucu olarak, daha etkili frenlemesistemlerinin geliştirilmesi çabaları yoğunlaştırılmıştır.Fren sistemleri tasarımlarına, fren gücünü iletim sistemlerine ve işlevlerine göresınıflandırılır. Eskiden yaygın olarak kullanılan kampana frenlerin yanı sıra günümüzde diskfren uygulaması yaygınlaşmış olup genel olarak ön tekerleklerde disk fren arka tekerleklerdekampana fren kullanılmaktadır. Teknolojinin gelişmesi ve otomobillerden beklenenperformans yüksekliği, disk frenlerin kullanımını yaygınlaştırmıştır. Disk frenler, kampanalıfrenlere göre ısıyı daha iyi iletmekte ve suyu daha kolay atmaktadırlar. Fren hidroliğirezervuar tankında depolanır. Frene basıldığında, iletilen kuvvet fren servosu itme çubuğunuharekete geçirir. Servoda oluşan vakum kuvvetinin katkısı ile kuvvet daha da büyür ve frenmerkezi itme çubuğunu hareket ettirir, fren merkezinde depolanan hidrolik, uygulanan itmekuvveti ile ön ve arka tekerlek silindirlerine iletilmek üzere fren borularına itilir. Ön tekerleksilindirlerine gelen hidrolik fren kaliperinden içeri girerek pistonu iter ve piston, fren balatasıile tekerleğin sürtünmesini sağlayarak frenleme oluşturur. Arka tekerleklerde ise kampanalaragelen hidrolik yağ ile oluşan basınç tekerlek silindirleri üzerinde oluşur. Oluşan basınçsonrası, hidrolik silindir içindeki pistonları iterek papuçları ayırır ve balataların kampanayasürtünmesini sağlayarak frenleme kuvveti oluşturur.Teknolojinin gelişmesi ve araç süratlerinin artması fren sistemlerinin geliştirilmesi ihtiyacıdoğurmuştur. Bu nedenle artık birçok otomobilde standart olan ABS ( Antilock BrakeSystem) geliştirilmiştir. ABS frenleme esnasında aracın kayması önleyip, güvenli duruşimkanı tanır.Bu tez çalışmasında; fren sistemleri elemanlarının tasarımlarının incelenmesi , malzemeözellikleri, fren tasarımının ne şekilde yapıldığı ve teknolojik gelişmelere yer verilmiştir.

Hidrojenin içten yanmalı motorlarda yakıt olarak kullanılması ve performansa etkileri

Yenilenebilir enerji, "doğanın kendi evrimi içinde, bir sonraki gün aynen mevcut olabilenenerji kaynağı" olarak tanımlanabilir. Günümüzde fosil yakıtların yanması sonucu açığa çıkanartık gazların çevreye yaptığı olumsuz etki, hükümetleri ve bilim adamlarını alternatif enerjikaynakları arayışına yöneltmiştir. Özellikle büyük şehirlerde taşıtlardan kaynaklanan kirleticiemisyonlar tüm atmosferi kirleterek sera etkisi denilen ve gittikçe artan bir tehlikeyi deberaberinde getirmektedir.Ayrıca fosil yakıt kaynaklarının tükenmeye başlamasıyla patlak veren enerji krizi dealternatif enerji kaynaklarının kullanılma çabası üzerinde etkili olmuştur. Bu amaçla çeşitliaraştırmalar, laboratuar ortamlarında çeşitli deneyler yapılmış ve taşıtlarda yakıt olarakbenzine alternatif kaynaklar bulunmuştur. Yenilenebilir bir yakıt olan hidrojenin karayolutaşıtlarında enerji kaynağı olarak kullanımı günümüzde önem kazanmaktadır. Hidrojeninyakıt olarak kullanımında, fiziksel ve kimyasal özelliklerine bağlı olarak önemli avantajlarsağlamaktadır. Hidrojen-hava karışımlarının geniş tutuşma sınırlarına sahip olmasıözelliğinden yararlanılarak, motorun fakir karışım oranlarında çalıştırılması yüksek ısıl verimelde edilmesini ve özellikle azot oksit (NOx) emisyonlarının istenilen düzeye düşürülmesinisağlamaktadır. Diğer taraftan hidrojen motorlarında CO, CO2, HC ve is emisyonu yoktur.Üretimi henüz pahalı olmakla beraber, elektroliz yoluyla sudan üretilebilmesi ve sınırsız birkaynağa sahip olması önemli bir avantajdır.çten yanmalı motorlarda kullanımındaki zorluklar, araç üzerinde depolama, erken tutuşmave emme manifoldu geri tutuşması gibi sorunlar, sızdırmazlık ve gerekli güvenlikönlemlerinin alınabilmesi gibi sorunlardır. Ancak çevre koşulları ve tükenme yolunda olanfosil yakıtlar, hidrojenin biran önce kullanımının başlamasını zorunlu kılmaktadır. Bunedenle, tüm bu zorluklar teorik ve deneysel yöntemlerle aşılmalı, diğer taraftan hidrojenüretim maliyetleri düşürülerek bu konudaki çalışmalar hızlandırılmalıdır.Anahtar kelimeler: Hidrojen enerjisi, Alternatif yakıtlar, Hidrojen motoru.

Askeri tankların palet mekanizmalarının dinamik analizi ve ömür değerlendirmeleri

Taşıtların dinamik analizlerinin matematiksel yollarla yapılabilmesi için günümüzde birçokaraştırmacı çalışmaktadır. Buna rağmen, paletli bir taşıtın dinamik analizi hakkında genel taşıtmodellerine kıyasla yeterli oranda çalışma yapılmamıştır.Dinamik ortamlarda çalışan makina elemanlarının göstereceği yorulma ömrünü öncedensaptamak için yapılan yorulma analizleri ise özel olarak ayrı bir araştırma konusunuoluşturmaktadır. Yorulma konusundaki en önemli etken ise çeşitli değişken gerilmelere maruzkalan malzemelerin gösterdikleri birikimli hasarlardır.Bu çalışmada ele alınan paletli taşıtın bir, iki, sekiz ve on beş serbestlik dereceli olmak üzeredört değişik dinamik modeli sunulmuştur. Ayrıca bu modellerin kendi aralarında lineer venonlineer ayrımları da sınanmıştır. Elde edilen bu dinamik modellerden en gerçekçi yaklaşımıyapacak olanı belirlenmiş ve buradan elde edilen süspansiyon kuvveti sonuçlarına göre taşıtsüspansiyon sistemi üzerinden seçilen bir parça için yorulma ömrü hesaplanmıştır. Başka birdeyişle, dinamik analizden elde edilen verilerin, bir yorulma analizinde nasıl kullanılacağıgösterilmiştir.Dinamik analiz için sunulan yöntemin, gelecekte üretilecek farklı tipteki paletli taşıtlara dauygulanabilirliği sağlanmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla farklı tipteki paletli taşıtlar için de aynıyöntemi kullanarak süspansiyon sisteminden seçilecek parçalar için yorulma ömrünü bulmakmümkün olabilecektir.Çalışmadaki amaç, işletme ortamında titreşimli yüklemeye maruz kalan makina parçasınınüzerine gelen dinamik gerilmeleri bulup, bu gerilmeler altında göstereceği yorulma ömrünüsaptamaktır.Anahtar Kelimeler: Paletli taşıt, Tank, Yorulma, Ömür, Birikimli hasar

Hastanelerde yoğun bakım ünitelerinin hijyenik olarak klimatize edilmesi

ÖZET+DVWDQHOHUGHJHUHNOLWHGDYLQLQVD÷ODQPDVÕQÕQ\DQÕQGDHQ|QHPOLLKWL\DoKLM\HQGLU

Butil makinasının hesaplamalı akışkanlar dinamiği yardımıyla analizi

Günden güne artan enerji tüketimi beraberinde enerji kaynaklarının azalması, çevre kirliliği,ozon tabakasının delinmesi, yüksek enerji üretim ve tüketim maliyetlerini de beraberindegetirmiştir. Bu sebepten dolayı günümüzde enerjinin kullanıldığı her alanda verimyükseltilmeye çalışılarak sarfiyat azaltılmaya çalışılmaktadır. Enerjinin evsel kullanımındakarşımıza çıkan en büyük problem ısınma için harcanan enerjinin birçoğunu yapılardakiizolasyon yetersizliğinden dolayı kaybedilmesidir. 80'li yılların başından itibarenkullanılmaya başlanan alüminyum ve PVC doğrama ekipmanları ile ısı yalıtımlı çift camüretimine başlanmış ve tüm dünyada inşaat sektörü ile paralel büyüyen bir sektör halinegelmiştir.Bu çalışmada ısı yalıtımlı çift cam üretiminde kullanılan butil makinasının tasarımına bağlıolarak akış değerlerinin ne şekilde değiştiği incelendi. Tasarımdaki değişikliklerin olumluyönde değişmesi makinanın verimini dolayısı ile üretkenliğini artıracaktır. Ayrıca makinanındaha az yükte çalışmasından dolayı faydalı kullanım ömrü artacaktır.Bu tezde incelen çalışmalar Best Cam şleme Makinaları malat San.Tic.Ltd.Şti'nin üretmişolduğu butil makinalarının farklı serilerdeki akış yollarına aittir.Anahtar Kelimeler: Hesaplamalı Akışkan Dinamiği Analizi, Fluent, Butil Macunu

Kapalı olimpik yüzme havuzlarında güneş enerjisinin kullanımı ve termo-ekonomik analizi

KAPALI OL MP K YÜZME HAVUZLARINDAGÜNEŞ ENERJ S N N KULLANIMI ve TERMO-EKONOM K ANAL ZFatih KÖŞKERMakina Mühendisliği, Yüksek Lisans Tezinsanların kullandıkları enerji kaynakları; nüfus artışı, hızlı endüstrileşme ve yaşamstandartlarının yükselmesine paralel olarak değişmektedir. Önceleri kömür ve benzeriyakacaklar gibi konvansiyonel enerji kaynakları kullanıldı. Sonra bu kaynaklarınpotansiyelinin azalması ve çevre kirliliğine sebep olması, yenilenebilir enerji kaynakları ileilgili çalışmaları yoğunlaştırmıştır. Günümüzde yenilenebilir enerji kaynaklarından birisi olangüneş enerjisinin önemli bir yeri vardır.Türkiye coğrafi konumu nedeniyle şanslı bir bölgede yer almaktadır ve hatırı sayılır miktardagüneş enerjisi potansiyeline sahiptir. Güneş enerjisi Türkiye'de yapıların ısıtılması vesoğutulması, sıcak su temini, seraların ısıtılması, tarım ürünlerinin kurutulması ve yüzmehavuzlarının ısıtılması gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Türkiye gibi yüksek güneş enerjisipotansiyeline sahip ülkeler, yüzme havuzlarında su sıcaklığını arttırmakta ve yüzmemevsimini uzatmaktadırlar.Bu çalışmada, güneş enerjisinden yararlanılarak kapalı olimpik yüzme havuzlarınınısıtılmasında kullanılan düzlemsel güneş kollektörlerinin, ihtiyaç duyulan enerji miktarına veekonomik koşullara göre optimum kollektör alanının saptanmasına yönelik olarak teknik veekonomik değerlendirmeler yapılmıştır. Bu amaçla Antalya, Adana, Ankara ve stanbulillerindeki yüzme havuzlarının ısı kayıpları hesaplanmış ve optimum dizayn şartlarısaptanmıştır.Anahtar Kelimeler: Güneş enerjisi, kollektör, olimpik havuz, ekonomik analiz.JÜR :1. Prof. Dr. Olcay KINCAY (Danışman) Kabul tarihi: 09/06/20062. Prof. Dr. Esen BOLAT Sayfa sayısı: 1273. Yard. Doç.Dr. Hasan Hüseyin ERDEM

Hastanelerde ameliyathanelerin hijyenik olarak klimatize edilmesi

ÖZET$PHOL\DW VRQUDVÕ HQIHNVL\RQODUÕQ HQ D] VHYL\H\H LQGLULOPHVL YH DPHOL\DWODUÕQ GDKDEDúDUÕOÕ ROPDVÕ LoLQ SHUVRQHOLQ GLVLSOLQL NXOODQÕODQ PDO]HPHOHULQ VWHULO ROPDVÕ\HUGXYDUWDYDQ NDSÕODU YH D\GÕQODWPD VLVWHPLQLQ PLNURS EDUÕQGÕUPD\DFDN úHNildeWDVDUODQPDVÕQÕQ \DQÕ VÕUD VWHULO LNOLPOHQGLUPH VLVWHPLQLQ LKWL\DFD \|QHOLN YH GR÷UXVHoLOPHVLQGH|QHPOLUROR\QDPDNWDGÕU6WHULO LNOLPOHQGLUPH VLVWHPLQLQ VHoLPL \DSÕOÕUNHQ DPHOL\DWKDQHGH KDQJL DPHOL\DWODUÕQ\DSÕODFD÷Õ HQ ID]OD NDo NLúLQLQ YH KDQJL FLKD]ODUÕQ EXOXQDFD÷Õ DPHOL\DWODUÕQ QH NDGDUVUHELOHFH÷L KDQJL LNOLPOHQGLUPH úDUWODUÕQÕQ JHUoHNOHúWLULOPHVL JHUHNWL÷L JLEL VRUXODUÕQNRQXQXQ X]PDQODUÕ WDUDIÕQGDQ FHYDSODQGÕUÕOPDVÕ JHUHNOLGLU %XQXQ GÕúÕQGD VRQ \ÕOODUGDNLsteril alanlarda daha fazla ekonomik olma yönündeJHOLúPHOHU LúOHWPHFLOHUL KDVWDQHlerdekiGúQPH\H]RUODPDNWDGÕU+DYDQÕQ WHPL]OL÷LQLQ \DQÕ VÕUD \DWÕUÕP YH |]HOOLNOH LúOHWPH JLGHUOHULQLQ GH SODQODQPDVDIKDVÕQGD J|] |QQGH EXOXQGXUXOPDVÕ JHUHNOLGLU 0RGHUQ DPHOL\DWKDQHOHU EX QHGHQOHpersonel, hasta, ekipman ve ameliyat yönteminin kendine özgü özelliklerine uygun olarakWDVDUODQPDOÕGÕU

Süreksiz talaş kaldırmanın takım üzerindeki etkilerinin incelenmesi

Çagımızın degisen istek ve ihtiyaçlarını karsılamak amacı ile imalat alanında farklı islemeyöntemlerine yönelik arastırmalar yogunlasmıstır. Zaman içerisinde imalatta kullanılan isparçası, kesici takım veya tezgah üzerinde bir takım degisiklikler yapılarak isleme yöntemleriiyilestirilmeye çalısılmıstır. Artan talepler dogrultusunda is parçalarını kısa kesme süreleri vedüsük maliyet ile iyi yüzey kalitesi elde edilecek sekilde isleyebilmek için imalatta kullanılankesici takım uçları konusunda çesitli arastırmalar, testler yapılmaktadır.Bu çalısmada, sert metal P20 kalite kesici takım ucu ve malzeme kalitesi SAE 4340 olan 2 ve4 eksenel kanallı silindirik dövülmüs is parçaları kullanılmıstır. s parçaları, takım talasyüzeyinde çatlak olusup, takım bozulana kadar islenmis, olusan bu çatlaklar SEM ilegörüntülenmistir. Isıl etkileri ortadan kaldırarak sadece mekanik çatlakların olusması için bolmiktarda sogutma sıvısı kullanılmıstır.Talas kaldırma islemi sürekli ve süreksiz olarak gerçeklestirilebilir. Süreksiz talas kaldırmaisleminde takım mekanik ve ısıl yorulmalar altında kalmakta ve kısa sürede, asınmakriterlerine ulasmadan bozulmaktadır. Bunlara ait deneysel çalısmalarda yapılmaktadır.Süreksiz talas kaldırma isleminde kullanılan takım üzerindeki mekanik yorulmaların etkilerisaptanmıs, talas kaldırma parametrelerinin, mekanik yorulmalardan kaynaklanan takımbozulmasındaki etkileri belirlenmistir. Mekanik yorulma sonucu takımda olusan çatlaklarıntakım bozulmasını gerçeklestirinceye kadar olan süreleri arastırılmıstır. Bu sürelerin takımtalas yüzeyindeki sertlik artısı ile iliskisi de çıkartılmıstır.Anahtar kelimeler: Süreksiz kesme, kesici takım hasarları, kesici takım asınması, sert metaltakım ucu, mekaniksel çatlaklar.

Doğalgazın sıkıştırılmış formlarının araçlarda motor yakıtı olarak kullanılması ve uygulama şartlarının incelenmesi

Petrol rezervlerinin her geçen gün azalıyor olması, dünya ülkelerinin önümüzdeki yıllarda petrol temini konusunda bir çıkmaza sürükleneceğinin kaçınılmaz olması ve bütün bunların yanı sıra fosil kaynaklı yakıtların çevre üzerinde sahip olduğu olumsuz etki ve tahrip edici özellikler, birçok ülkeyi ve kuruluşu alternatif enerji kaynakları konusunda arayış içerisine itmiştir. Doğalgaz 1970'li yıllarda yaşanan bir enerji darboğazından sonra birçok ülke tarafından gündeme gelmiş ve alternatif bir enerji kaynağı olarak kendine yer bulmaya başlamıştır. Rezerv ve temin bakımından bol olması, bunun neticesinde maliyetler yönünden fosil kökenli yakıtlardan çok daha avantajlı olması, hem çok temiz, hem de çok verimli yanma özelliklerinin olması bu yakıt türünün kullanımını oldukça arttırmıştır. Doğalgazın araçlarda alternatif bir yakıt olarak kullanılması da, zaman içerisinde gelişmiş ve pratikte kendine ciddi oranda yer bulmaya başlamıştır. Doğalgaz'ın rezervler, depolama yöntemleri v.b. genele dair bir takım bilgileri ile beraber, tüm alternatif yakıt türlerine, doğalgazın saf halden araçlarda tüketilmeye hazır hale gelene kadar uğradığı süreçlere ve farklı motor teknolojilerinde ki uygulamalarına, farklı formlarının bireylerin kullanımına sunulması için inşa edilmesi gereken tesislerin ilk yatırım, işletme ve bakım maliyetlerine değinilmiş, bunların arasından CNG tesislerinin kurulum ve işletim açısından en avantajlısı olduğu ortaya konmuştur. Anahtar kelimeler: Sıkıştırılmış doğalgaz, sıvılaştırılmış doğalgaz, CNG, LNG, LCNG

Mevcut bir fabrikada trijenerasyon uygulaması

Trijenerasyon sistemi kojenerasyon sisteminin gelismis bir halidir. Elektrik üretiminin yanı sıra ihtiyaç duyulan ısıtma enerjisi ve absorbsiyonlu sogutma ile sogutma enerjisi ihtiyaçları karsılanabilmektedir. Bu çalısmada; mevcut bir fabrikada trijenerasyon sisteminin kullanılabilirligi arastırılmıs, sistem fizbilitesi yapılmıstır. Anahtar Kelime: Trijenerasyon

Hava ayrıştırma tesislerinde oksijen, azot, argon'un üretimi ve karışım gazlı Joule-Thomson düşük sıcaklık soğutucusu

Bu tezin hazırlanması ile, kaynağa ulaşılması oldukça zor sanayi kolunda akademik açıdan enazından anlaşılır düzeyde bir kaynak oluşturulması amaçlanmıştır.Tezin 1. bölümünde düşük sıcaklıklarda hava ayrıştırma prosesinin temel blokları üzerindekısaca durulmuştur. 2 bölümde hava ayrıştırma tesislerine genel bir bakış açısı ile deyinilmişve hava ayrıştırma türleri belirtilmiştir. 3. bölümde düşük olmayan sıcaklıklarda havaayrıştırma konusuna deyinilmiş ve türleri belirtilmiştir. 4. bölümde düşük sıcaklıkta havaayrıştırna konusuna giriş yapılarak, tüm proses blokları detaylı olarak incelenmiştir. 5.bölümde düşük sıcaklıkta hava ayrıştırma tesisindeki ekipmanların ve tüm tesisin toplam güçtüketimi hesaplanarak birim ürün maliyeti çıkartılmıştır. 6. bölümde tesisin soğutma suyusistemi ile ilgili bilgi verilmiştir. Son bölümde ise karışım gazlı Joule-Thomson düşüksıcaklık soğutucusu hakkında izahat yapılmış, düşük sıcaklık uygulamaları ve diğer yeniteknolojik uygulamalarda kullanılması için temel bilgiler verilmiştir.

Takım yolu oluşturma algoritmaları

Takım yolu oluşturma algoritmaları CAM uygulamalarında oldukça önemli bir yere sahipolup günümüzde maliyet ve verimliliği direk olarak etkileyen bir faktör olduğundan dolayıher geçen gün bu konuya verilen önem artmaktadır.Bu çalışmada öncelikle CNC ve CAM sistemleri üzerine değinilmiş daha sonra isegünümüzde en çok kullanılan takım yolu algoritmaları anlatılmıştır. Konu ile ilgili daha önceyapılmış olan önemli araştırmalara çalışma içinde yer verilmiş olup çalışmanın asıl amacıkaba frezelemede cep boşaltma için takım yolu yöntemlerini karşılaştırarak farklı bir işlemeyöntemini incelemektir. Çalışmada özellikle farklı çaplı takımların işleme süresi üzerine olanetkilerine bakılmıştır.Yapılmış olan ilk çalışmada Hilbert ve Peano alan doldurma eğrileri ile tek yönlüizoparametri ve ofsetleme yöntemlerini içeren dört farklı takım yolu oluşturma yöntemikarşılaştırılmış olup ofsetleme yöntemi burada olumlu sonuç vermiştir. İkinci çalışmada iseofsetleme yöntemi üzerinde farklı çaplı takımlar kullanılmıştır. Bu uygulamalar ile önerilenyöntemin takım yolu algoritmalarında etkili olarak kullanılabileceğine karar verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Takım Yolu Oluşturma Algoritmaları, Bilgisayar Destekli İmalat (CAM)JÜRİ:1. Prof.Dr. Erhan ALTAN Kabul Tarihi: 30.10.20062. Prof.Dr. Mesut ÖZGÜRLER Sayfa Sayısı: 1233. Doç.Dr. Ferhat DİKMEN

Çelik sacların mekanik özelliklerinde ortaya çıkan değişimler ve nedenleri ile bunların şekillendirme prosesi üzerindeki etkileri

Çelik saclar çok çeşitli biçimlerdeki parçalara şekillendirilirler ve sanayinin birçok dalındageniş kullanım alanına sahiptirler. Şekillendirme işlemi sırasında sacda meydana gelenyırtılma veya bölgesel boyunlanma gibi nedenlerle oluşan ıskartalar, imalatın sürekliliğini,ekonomikliğini ve kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenle üretim kayıpları, iyişekillendirilebilirliğe sahip uygun çelik sacın seçilmesiyle ve ayrıca tekbiçim mekaniközelliklere sahip çelik sacın kullanılmasıyla denetim altında tutulmalıdır. Aynı kalitederecesinde olan çelik sacın mekanik özellikleri, üretildiği firmadan firmaya, aynı firmadadökümden döküme, aynı dökümde rulodan ruloya ve rulonun değişik bölgelerine göreçeşitlenmektedir. Dar değişim aralıklarında mekanik özelliklere sahip şekillendirilebilir çeliksaclar; metalürjik faktörlerin denetimi, sıcak ve soğuk haddeleme ve tavlama gibi çelik üretimaşamalarının optimum kontrolüyle üretilirler.Bu çalışmada, ilk olarak çelik sacların üretim aşamaları incelenmiş ve her bir aşamada,mekanik özelliklerin değişimlerine neden olan etkenlere değinilmiştir. Çelik sac standartlarıaraştırılmış ve sıcak ve soğuk haddelenmiş çelik saclar olarak iki grupta açıklanmıştır. Çeliksacların tipik mekanik özellikleri ve elde edilme yöntemleri anlatılmıştır. Çeşitli üretimaşamalarıyla farklı kalitelerde üretilen sacların mekanik özelliklerinin değişimleri, öncedenyapılmış çalışmaların da yardımıyla incelenmiştir. Mekanik özelliklerin değişim nedenlerininanlaşılabilmesi için, bazı temel metalürjik kavramlara değinilmiştir. Buna ek olarak, sacmetalin kimyasal içeriğinin mekanik özellikler üzerindeki etkisi açıklanmış ve mekaniközelliklerin arzu edilen değerlerden sapmalarına neden olan bütün üretim aşamalarının işlemdeğişkenleri özet halinde listelenmiştir. Daha sonra, çeşitli sac metal şekillendirmeyöntemleri, bazı mekanik deneyler ve şekillendirme sınır eğrilerine değinilmiştir. Mekaniközelliklerin çelik sac şekillendirilebilirliğine etkisi anlatılmıştır.Malzemenin şekillendirilme kabiliyetini gösteren parametrelerin belirlenebilmesi amacıyla,geliştirilen numune alma prosedürüne bağlı olarak, aynı standart kalitesindeki saclar arasındadökümden döküme, rulonun değişik bölgelerinde ve haddeleme doğrultusuna göre farklıaçılarda mekanik özelliklerin nasıl değiştiği incelenmiştir. Tek eksenli çekme deneyimakinesi kullanılarak incelenen çelik sac, 1,2 mm kalınlığında ve SCGA 270 D kalitederecesinde soğuk haddelenmiş düşük karbonlu çelik sacdır. Malzemenin tane boyutununbulunması için, yalnızca bir numune üzerinde elektron mikroskopu analizi uygulanmıştır.Yapılan diğer deneyler, sertlik ve Erichsen deneyleridir. Tanımlanan bütün durumlardamekanik özelliklerin farklılaştıkları gözlenmiştir.Anahtar kelimeler: Tekbiçim, tutarlılık, şekillendirilebilirlik, sıcak haddelenmiş, soğukhaddelenmiş, içyapı değişkenleri, şekillendirme sınır eğrileri.

Kaynak aşamasında kalite güvencesinin arttırılması

Kaynaklı birleştirmeler günümüz dünyasında taşıt araçları, endüstriyel tesisler, mimariyapılar, demiryolu köprüleri ve boru hatları gibi pek çok alanda kullanılmaktadır. Kaynaklıbirleştirmelerin bu geniş kullanımda güvenli ve verimli çalışabilmeleri için kendilerindenbeklenen bazı özellikleri taşıması gerekir. Tamamı kaynak kalitesi olarak adlandırılabilen buözellikler; mekanik, metalurjik, boyutsal ve görünüş ile ilgili olabilir. Gelişen teknoloji veartan uluslararası ticaret sebebiyle kaynak kalitesinin önemi her geçen gün artmaktadır.Bu tez çalışmasında kaynak kalitesinin ve kalite güvencesinin, kaynağın yapılışı anında neşekilde arttırılabileceği araştırılmıştır. Öncelikle kaynak kalitesine etki eden faktörler tespitedilmiş, daha sonra bu faktörlerin kaynak esnasında kontrol edilmesi araştırılmıştır. Bu amaçiçin geliştirilmiş otomatik tahribatsız muayene sistemleri incelenmiştir.Gözlem çalışmasında, demiryollarında yük taşımacılığında kullanılan vagonlara ait bir bojininkaynaklı şasi iskeletinin imalatı gözlemlenmiştir. Bu imalatta kullanılan parametrelerinuygunluğu kontrol edilerek kalitenin arttırılması ve kalite güvencesinin geliştirilmesi içinönerilerde bulunulmuştur.Yapılan çalışma sonucunda, kaynağın bir süreç olarak algılanıp, sistemli bir kontrolmekanizması ile bu sürecin her aşamasının dikkatli bir şekilde kontrol edilmesinin gerekliliğitespit edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Kaynak kalitesi, kalite güvencesi, kaynak parametreleri, kalite kontrol,görsel kontrol, otomatikleştirilmiş tahribatsız muayene sistemleri.

Bir likoriş üretim tesisinin termoekonomik analizi

Enerji maliyetlerindeki artış dolayısıyla enerji kalitesi hakkındaki çalışmalar en önemlitermodinamik uygulamalarından biri olmuştur. Bu çalışmada suyun, likorişin ve şurubundeğişik özeliklere haiz çeşitli noktalara göre ekserjileri üzerinde çalışılmış ve bu değerlerin birsonucu olarak bu akışkanları kullanan makinelerin enerji verimleri hesaplanmıştır.Her nokta için ekserji analizi termodinamik prensipler kullanılarak ayrı ayrı yapılmıştır.Ekserjinin sebep olduğu ekonomik çıktılar ?Thermal Design and Optimization? (Bejan,Tsatsaronis ve Moran, 1996) kitabında sunulan prensiplere bağlı kalınarak hesaplanmıştır.Bütün noktaların özeliklerine göre toplam ekserjileri hesaplandıktan sonra her bir cihaz içinekserji dengesi kurularak ortalama ekserji maliyetleri belirlenmiş, kayıp ve tahrip olanekserjiler bulunmuş, yok olan ekserji oranı bulunarak exergoeconomik faktör çıkarılmıştır.Bütün bu verilerin doğrultusunda grafiksel olarak sonuçlar değerlendirilmiş ve cihazlarbirbirleriyle karşılaştırılmıştır. Düzeltme yapılabilecek noktalar ve çözüm önerileribelirtilmiştir.

Spor ayakkabısının biyomekanik kurallara göre sonlu elemanlar methodu ile incelenmesi

Bu çalışmada spor ayakkabısı tabanın insan ayağı üzerindeki etkileri incelenmiştir. İnsanvücudunu taşımakla yükümlü olan bu önemli parçamızın gelişmiş mühendislik yöntemleri ileincelenmesi çok büyük önem taşımaktadır. Biyolojik bir konun mühendislik yöntemleri ile elealınmasına biyo mühendilisik denmektedir ve mekanik ile konularının dâhil olduğu kısımlaraise biyomekanik denir.Spor ayakkabıları günümüzde sporcuların ve spor yapma bilincinin artması önemkazanmaktadır. Bu konun incelenmesi ve biyomekaniğinin anlaşılması da günümüzde gelişenayakkabı tasarımlarının konfor ve desteklerinin anlaşılması açısından da önemlidir.Bu sorulara çeşitli disiplinlerdeki mühendislik yöntemleri ile incelemek mümkün olmuştur.Bu yöntemlere örnek vermek gerekirse malzeme, mekanik, tersine mühendislik, matematiktir.Ele aldığımız biyomekanik problemin matematiksel modelin de sonlu elemanlar yöntemikullanılmıştır. Geometrinin elde edilmesindeki tersine mühendislik işleminde görüntü işlemeteknikleri kullanılmıştır.Geliştirilen yöntem ise MR datası ile gelen STL formatındaki yüzeylerin işlenerek birbirininile uyumlu şekilde sonlu elemanlar modelinin oluşturulması ve modelin viskoelastik,hiperelastik malzeme modelleri ile tanımlanması olmuştur.Sonuç olarak ayak ve ayakkabı tabanın maruz kaldığı yükleme koşu ile çeşitli tabanmalzemeleri ile bilgisayar ortamında oluşan gerilmeler yani mevcut zararlar ve etkilerincelenmiştir. Bu gerilmelerin ayak üzerinde uygun bir şekilde dağılım oluşturulduğunabakılmıştır.Anahtar kelimeler: Biyomekanik, Sonlu elemanlar, Viskoelastik, Hiperelastikx

Sanayide atık ısıdan yararlanma yöntemleri

Dünyada sınırlı olan enerji kaynakları, gelişen teknoloji ve artan nüfusla paralel olarak açığaçıkan yoğun enerji ihtiyacı yeni ve alternatif enerji arayışını gündeme getirmiştir. Ekonomikolarak enerji verimliliğinin artırılması sadece ithal enerjinin azaltılmasını sağlamaz aynızamanda ilave yeni enerji kaynaklarının devreye sokulması için yapılacak büyük sermayeyatırımlarından daha caziptir. Enerji tasarrufu pahalı yatırımlardan daha çabuk ve ucuza eldeedebilen bir enerji kaynağıdır.Bu sebeple atık ısıdan enerji elde edilmesi ve bu enerjinin sanayiye kazandırılması son derecebüyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada atık ısıdan enerji elde edilme yöntemleri, bunlarınsanayi de kullanım alternatifleri, örnek olarak seçilen işletmelerin yapıları içerisinde atıkısından faydalanma prosesleri incelenmiş ve sistemin verimliliğini artırıcı öneriler ortayakonmuştur.

Disk frenlerin tasarım ve tribolojik açıdan incelenmesi

Disk frenlerde, klasik frenleme momenti hesaplama yöntemlerinin tümünde sabit basınç vedüzgün aşınma varsayımları kullanılmaktadır. Buna rağmen disk frenlerde dönen disk yüzeyiile balata yüzeyi arasında basınç dağılımının düzgün olmaması gerektiği de genelde kabuledilmektedir. Ancak basınç dağılımını ölçme konusunda deneysel bir yöntemgeliştirilemediğinden bu değişimin nasıl olduğu tam olarak bilinememektedir.Bu çalışmanın teorik kısmında, balata ve disk yüzeyleri arasında değişken basınç esas alınarakbir analiz yöntemi geliştirilmiştir. Frenleme başlangıcında dönme yönüne bağlı olarak ortayaçıkan devrilme etkisinden dolayı, disk-balata oturma alanı boyunca öncü ve artçı bölgeleroluşmaktadır. Öncü bölgede basınç artarken, artçı bölgede düşmektedir. Basınç dağılımınınmatematiksel denklemlerle ifade edilebilen doğrusal ve eğrisel değişimler şeklinde olduğuvarsayılarak her değişim için frenleme momenti kuramsal olarak belirlenmeye çalışılmıştır.Deneysel çalışma için, bir taşıtın dört tekerleğinden birine karşılık gelecek şekildetasarlanarak imal edilmiş olan deney düzeneğinden yararlanılmıştır. Bu taşıt modeline monteedilen fren sistemi Tofaş Şahin ön disk freninden oluşmaktadır. Taşıtın fren sisteminibelirlenen şartlarda simule edebilen bu deney düzeneğinde farklı frenleme basıncı ve hızkoşullarında çeşitli deneyler yapılmıştır. Diskin dönme yönü değiştirilerek aynı testlertekrarlanmıştır. Elde edilen deneysel verilerin açıklanabilir, tekrarlanabilir ve güveniliroldukları görülmüştür. Daha sonra deneysel olarak belirlenen frenleme momenti değerleriteorik olarak hesaplanan değerlerle karşılaştırılarak tartışılmıştır.Yapılan sıcaklık ölçmeleri sonucunda, her iki dönme yönünde de öncü bölgenin başlangıcındaartçı bölgenin sonuna nazaran sıcaklığın daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bu durum balata-disk arasında basınç dağılımının düzgün olmadığı tezini doğrulamıştır.Anahtar kelimeler: Disk fren, balata, öncü-artçı bölge, basınç dağılımı

Görüntü işleme ile iki boyutlu cisimlerden grafik modeller için veri eldesi

Günümüzde teknolojinin ilerlemesiyle gelişen bilgisayar donanımları ve yazılımları sayesindegörüntü işleme ile yapılan çalışmalar ve bu konuya olan ilgi artmıştır. Bununla birlikte günlükhayatta görüntü işleme tekniklerinden nasıl yararlanacağı araştırılmaya başlanmıştır. Görüntüişleme teknolojisi tıp, güvenlik, üretim, bilim, alanlarında yenilikler ve kolaylıklarsağlamaktadır.Görüntü işleme bir görüntünün dijital formata dönüştürülmesi ve bilgisayarda işlenmesikonularını içerir. Bu çalışmada öncelikle görüntü işleme yöntemlerine değinilmiş daha sonrauygulama alanlarından bahsedilmiştir. Konu ile ilgili yapılmış olan önemli araştırmalaraçalışma içinde yer verilmiş olup çalışmanın asıl amacı görüntü işleme ile iki boyutlucisimlerden grafik modeller için veri elde etmektir.Bu çalışmada yapılan uygulamalardan iki tanesinde iki boyutlu numunenin yüzey verilerinielde etmek için dijital fotoğraf makinasıyla görüntü alınmıştır. Diğer uygulamalarda dijitalgörüntü ve tarayıcıdan elde edilen görüntü kullanılmıştır. Bu raster görüntülerin MATLAByazılımında hazırlanan bir program yardımıyla sınır çizgileri bulunmuş; sınır piksellerininkartezyen koordinat sistemindeki (x,y) koordinatları elde edilmiştir. Daha sonra burada eldeedilen veriler MASTERCAM tasarım yazılımına gönderilerek nesnenin aynı modelinin eldeedilmesi çalışılmaktadır. Raster görüntüler ArtCAM Insignia Demo programına aktarılıpvektörizasyon uygulaması yapılmıştır. Bu yöntemle elde edilen model ile gerçek parçanınboyut bilgileri karşılaştırılmış, yöntemin avantajlı ve dezavantajlı yönleri irdelenmiştir.Sonuç olarak bu yöntem iki boyutlu parçaların tanımlanmasında, sınırların çıkarılmasında veboyut ölçümünde kullanılır.Anahtar Kelimeler: Sayısal Görüntü İşleme (DIP), Bilgisayar Destekli Tasarım (CAD)JÜRİ:1.Prof. Dr. Erhan ALTAN (Danışman) Kabul tarihi: 03.10.20062.Prof. Dr. Mesut ÖZGÜRLER Sayfa Sayısı: 1373.Doç. Dr. Ferhat DİKMEN

Otomotiv endüstrisinde serbest yüzeylerin tasarımı ve kalite değerlendirilmesi

Otomotiv sektöründe gelişen sistemlerin ve değişen teknolojilerin sonucu olarak tasarımlardada büyük değişimler söz konusu olmuştur. Özellikle otomobillerdeki serbest yüzeytasarımlarının yapılmasında bu yüzeyin bulunduğu kısmın işlevi söz konusudur. Otomotivsektöründe serbest yüzeylerin tasarımı kadar bu yüzeylerin kalite değerlendirmesi de ayrı birönem taşımaktadır. Bu yüzeylerin kalite değerlendirilmesinde CMM `lerin (CoordinateMeasuring Machines) büyük katkısı bulunmaktadır. Gerek tasarım sürecinde gerekse kalitedeğerlendirilmesinde otomotiv sektöründe CMM `lerden oldukça fazla istifade edilmektedir.Bu tezde öncelikle otomotiv sektöründe serbest yüzeylerin tasarımında ve kalitedeğerlendirilmesinde kullanılan ve çok önemli yer sahibi olan CMM `lerin yapısındanbahsedilmiş ve CMM tiplerinden bahsedilerek bu cihazlar tanıtılmıştır. Daha sonra koordinatölçme tekniği başlığı altında makine ve parça koordinat sistemleri açıklanmış ve bu ikikoordinat sisteminin birbirine göre nasıl konumlandıkları anlatılmıştır. Ayrıca yine bubölümde koordinat ölçme tekniğindeki bazı terimlerin ve ifadelerin tanımları yapılmış vegerekli açıklamalar şekillerle yapılmıştır. Daha sonra otomobillerdeki serbest yüzeyler vebunların tasarım nedenleri belirtilmiş ve örneklenmiştir. Bu kısımlardan sonra serbestyüzeylerin çeşitleri, tasarımı ve serbest yüzeylerin oluşturulması açıklanmıştır. Bu kısımdansonra ise, ?tersine mühendislik? uygulaması açıklanmış ve serbest yüzeylerin tersinemühendisliği detaylı bir şekilde anlatılmış ve otomotiv sanayisindeki tersine mühendislikuygulamaları açıklanmıştır. Daha sonraki kısımda ise kalitenin tanımlanması yapılmış, yüzeypürüzlülüğü ve yüzey parametreleri açıklanmıştır. Bunların ardından CMM ve CAQ(Computer Aided Quality) entegrasyonu anlatılmıştır. En son olarak ise kaporta ölçümsistemleri anlatılarak tez sonuca bağlanmıştır.Tüm parametrelerin ve terimlerin açıklanmasında ISO ve TSE standartları esas alınmıştır.Anahtar Kelimeler: otomotiv sektöründe serbest yüzey, serbest yüzey tasarımı, tersinemühendislikix

Rüzgar enerji santralları yardımıyla hidrojen eldesinin ekonomik analizi

Günümüzde enerji tüketiminin h zla artmas na paralel olarak al lagelen enerji kaynaklar n nyak n bir gelecekte tükenece i bilimsel bulgularla ispatlanm bir gerçektir. Ayr ca artan nüfusve enerji talebine ba l olarak dünyan n emisyon de erlerinin günümüzdeki s n rlar içindetutulmas pek mümkün görünmemektedir. Bu kirlili in devam etmesi durumunda dünyas cakl n n artaca ve deniz seviyesinin yükselece i bilinmektedir. Bunun için u an tümdünyada enerji üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklar önerilmekte ve kullan lmaktad r. Buenerji kaynaklar temel olarak hidroelektrik enerji, rüzgar enerjisi, güne enerjisi, jeotermalenerji, biokütle enerji ve hidrojen enerjisi olarak s n fland r labilir.Hidrojen enerjisi ikincil bir enerji kayna olarak bilinmektedir. Hidrojen üretimi için ayr ca birelektrik enerjisine ihtiyaç duyulmaktad r. Bunun için enerji santrallerinin özellikle pik yüksaatlerinde ürettikleri enerji hidrojen elde etmek amac yla kullan labilmektedir.Bu çal mada rüzgar enerji santralinden üretilen elektrik enerjisi elektroliz sistemindekullan larak gaz hidrojen üretilmi tir ve maliyet hesaplar yap lm t r. Bu çal ma için zmir-Çe me-Germiyan köyünde yer alan 3 adet rüzgar türbinli santralin y ll k ürettikleri enerjide erleri baz al narak çal lm t r. Üretilen elektrik enerjisine göre üretilebilecek hidrojenmiktarlar ve birim elektrik enerji maliyeti ile birim hidrojen enerji maliyet de erlerihesaplanm t r. Ayr ca rüzgar santralinde yük faktörlerinin de i imine göre üretilecek enerji vehidrojen miktarlar da belirlenmi ve maliyet analizleri yap lm t r. Hesaplamalardan eldeedilen sonuçlar grafikler ile gösterilmi tir.Anahtar Kelimeler : Hidrojen enerjisi, Rüzgar enerjisi, Rüzgar-Hidrojen sistemleri,Ekonomik Analiz.viii

İkiz merdaneli sürekli döküm yöntemiyle üretilen AA6016 alaşımının mikro ve makro yapısal incelenmesi

Günümüzde otomotiv sektöründe üretim maliyetleri dikkate alınarak yakıt tasarrufu daha daçok önem kazanmıştır. Bunun sonucunda da daha hafif otomobillerin imalatı gündemegelmiştir. Bu açılardan mükemmel dayanım/ağırlık oranına sahip alüminyum rakipsiz birmalzeme olarak karşımıza çıkmaktadır.. Alüminyum çeliğin %69'una yakın bir ağırlık ile aynıgüç faktörünü sağlamaktadır. Enerji tüketimini ve emisyonu azaltmak yolunda yakıttüketiminin daha verimli olduğu araçlara karşı büyüyen talep otomotiv uygulamalarınınihtiyaç duyduğu yaşlanabilir alüminyum alaşımlarının geliştirilmesini hızlandırmıştır.Otomotiv sektörünün çevre mevzuatı, yakıt tasarrufu ve güvenlik beklentileri sebebiyle hafifmalzeme kullanma eğilimi döküm parçalarının yanısıra dış ve iç panel gibi çok önemliuygulamalarda da alüminyum alaşımlarının kullanılmaya başlanmasını sağlamıştır. Ancakmaliyet faktörü temel kısıtı oluşturmaktadır. Levha olarak kullanılan parçaların büyük bölümü6000 serisinden olan AA6016 alaşımından imal edilir. kiz merdaneli sürekli döküm tekniğiile üretilen AA6016 alaşımı, sürekli döküm tekniği ile üretilen AA6016 alaşımına kıyaslaüretim maliyetinin düşük olması avantaj sağlar. kiz merdaneli sürekli dökümdeki yüksekkatılaşma hızlarının mikroyapıya kazandırdığı özellikler mekanik performansın da olumluyönde etkilenmesini sağlamaktadır. kiz merdaneli sürekli döküm tekniğinde katılaşmamekanizmaları göz önüne alındığında 6000 serisi alaşımların üretimi verimlilik ve metalurjikaçıdan yetersiz olabileceği düşüncesi hakimdir. Tüm bunların aksine AA6016 alaşımınınsürekli döküm tekniği ile üretimi ve endüstriyel ölçekte istenen kondüsyonda üretimiotomotiv sektörünün beklentilerini karşılayacak metalurjik ve mekanik performanstaüretilebilmektedir.Çalışmamda otomotiv sektörünün derin çekme ve şekil verme operasyonlarında kullanılan veikiz merdaneli sürekli döküm tekniği ile üretilen AA6016 alaşımının döküm hali, T4 ve T62kondüsyonlarındaki mikro-makro yapısal karakterizasyonu deneylerle incelenmiş, sonuçlarmalzemenin mekanik performansı ile birleştirilerek sunulmuştur. Mekanik testlerşekillendirilebilirlik sınır diyagramı (FLD) yardımı ile derin çekme operasyonlarının gerilimve uzama koşullarında analiz edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Alüminyum 6016 alaşımı, ikiz merdaneli sürekli döküm, DC döküm

Otomotiv endüstrisinde geri dönüşüm-ürün yaşam döngü değerlendirmesi (LCA)

Bu çalışmada, otomobil endüstrisinde geri dönüşüm ve ürün yaşam döngü değerlendirmesi(LCA) incelenmiştir. Bu kapsamda, çevre yönetimi esasları, ürün yaşam döngüsü, ISO 14000ve ISO 14001'e göre kalite ve çevre yönetim sistemleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca,otomobil endüstrisinde geri dönüşümün genel esasları vurgulanarak, otomobil endüstrisindeenerji tasarrufu, çevre politikaları doğrultusunda öne çıkan malzemeler, çevresel sorunlar veetkilerinin en aza indirgenmesine önderlik edebilen yaşam döngü değerlendirmesi (LCA)irdelenmiştir.

Küçük tip biodiesel reaktörlerinin ekonomikliğinin araştırılması

Biodiesel Reaktörlerinin ve Yakıtının Ekonomikliğinin Araştırılması tez çalışmasını iki ayrıbölümünde düşünüp çalışmalarımı bu iki bölüm üzerinden yürüttüm. Birinci olarak Biodieselkullanımına en uygun bölge olarak düşündüğüm tarım sektöründe, birim alan için diesel yakıtsarfiyatını hesaplayarak, Biodiesel yakıt kullanılması durumunda ortaya çıkacak yakıtmaliyetini hesaplanmasını sağlamaya çalıştım.Birim tarım alanı için ortalama yakıt tüketimini hesaplarken, Tarım Makinalarında GüçGereksinimi, Traktöre Etki Eden Kuvvetler, Traktörlerde Güç Analizi, Pulluk ve Diğer TarımAletlerinde Çeki Kuvveti ve Çeki Gücü Hesaplaması ve tüm bu verileri kullanarak ortamşartları ile ekimi yapılacak tarım ürünü gibi değişkenleri gözönüne alarak Birim YakıtMaliyeti hesaplama programı oluşturdum.İkinci aşamada ise dizel yakıtı ve biodiesel yakıtı maliyetlerini, direkt olarak biodiesel üretimiyapan bir tesisten yakıt satın alınması, biodiesel reaktörü satın alınıp işletmeye alınmasımaliyetleri, belirlenen bir tip biodiesel reaktörünün sıfırdan konstrüksiyonu durumundareaktör maliyeti, yağ tohumundan biodiesel' e maliyet analizi, ham yağ maliyeti ve biodieselmaliyetine olan etkisi, biodiesel reaktörleri işletme maliyetleri ve çalışmamda tanımladığımreaktöre uygulanması hususlarını ele aldım.Son olarak tüm bu maliyetlerin belirli ihtiyaç miktarlarına göre yıllara dağıtılmış maliyethesaplanmıştır.Bu tez çalışması il özellikle tarım sektörü için güncel olarak birim yakıt tüketimi, birim yakıtmaliyetleri ve biodiesel reaktörleri maliyetlerini karşılaştırılmalı olarak inceleyip sonuçlarınıirdelenmiş olmaktadır.Anahtar kelimeler: Biodiesel, Tarım, Traktör, Yakıt Tüketimi, Biodiesel Reaktörü.ABSTRACTThe Research of Biodiesel Reactors Economy study has been analyzed and developed intosections. First step was to calculate the cost of Biodiesel fuel usage according to unit dieselfuel consumption in agriculture sector, which is more suiatable for biodiesel fuel usage.Power Requirement in Agriculture Machines, Applied Forces on Tractors, Power Analzye inTractors, Plow and Other Agriculture Machines Pulling Force and Pulling Power were themain criterias to calculate Unit Fuel Consumption according to the enviromental(land, plant ...) and were used to define a clear study to follow.In the second step, diesel and biodiesel unit fuel cost values analyzed according to suppliyingdirectly diesel and biodiesel fuel from the market. Than with a commercially sold biodieselreactors and prototype biodiesel reactors, unit fuel cost according to the cost effects of rawmaterial (oil, methanol and other raw materials for biodiesel) on biodiesel fuel, biodieselreactors M&O costs were all considered and analyzed.Finally for specific fuel requirements overall cost from different biodiesel fuels wereconsidered in a prescience of future.This thesis study includes lastly updated unit fuel consumption and cost within biodieselreactor investment costs.Keywords: Biodiesel, Agriculture, Tractor, Unit Fuel Consumption, Biodiesel Reactor.

Karıştırma ve karıştırıcılar, kullanım alanları ve hesaplama yöntemleri

Karıştırma işlemi teknikte pek çok sahada kullanım alanına sahiptir. Temel olarak kimyasalve fiziksel değişim esastır. Proses endüstrisini baz alarak karıştırma prosesi ile ilgili temelbilgileri günden güne değişmekte ve gelişmektedir. Birçok sanayi kesiminde, özellikle gıda,ilaç, kağıt, boya, plastik, seramik, kauçuk, sanayinde karıştırıcı cihazlara ihtiyaçduyulmaktadır. Doğada bulunan maddelerin çeşitliliğinden dolayı karıştırıcı cihazlar, değişikşekillerde dizayn edilmektedir.Uygun karışımın elde edilmesi bakımından bu cihazların seçimi oldukça önem kazanmıştır.Sıvıların birbirleri ile olan karışımlarında problemler oluştuğundan araştırma konusu olmuşlarve dünya literatürüne geçmişlerdir. Sıvı ve katı maddelerin birbirleri ile olan karışımları isemiktarı fazla olan maddenin karıştırılma sahasına girer. Katıların katılarla karıştırılmalarındaise sistematik incelemeler yapılmasına rağmen kesin kriterler ortaya konulamamıştır.Yapmış olduğum bu çalışmada, özellikle sıvı maddelerin (Newtonsal akışkanların)karıştırılmasını inceledim. Karıştırılan maddelerin fiziksel özelliklerine göre; gerekli güçihtiyacı, kanat ve karıştırıcı tipi seçimi, mukavemet hesaplamaları konuyu oluşturan temelilkelerdir. Günümüzde karıştırma prosesinde yaşanan problemlerin çoğu yetersiz bilgidenkaynaklanmaktadır. Umuyoruz ki bu ve benzeri çalışmaların artması ile karıştırma prosesindeyaşanan problemlerin azalmasına neden olur.Anahtar kelimeler: Karıştırma, akışkanlar mekaniği, sızdırmazlık elemanları, helisel şerittipi karıştırıcı, plakalı karıştırıcı, akım kırıcı, gaz dispersiyonu, katı-sıvı karışımıJÜRİ:1. Prof. Dr. Doğan ÖZGÜR (Danışman) Kabul tarihi: 12/09/20062. Doç. Dr. Eyüp AKARYILDIZ Sayfa sayısı: 833. Doç. Dr. Nurten VARDAR

Soğutulan ve/veya ısıtılan hacimlerde hız ve sıcaklık alanlarının incelenmesi

Bu doktora tez çalışmasında, ısıtılan kübik hacim içinde hız ve sıcaklık alanları, sayısal vedeneysel olarak incelenmiştir.Bu tez çalışmasının sayısal kısmında dört ayrı problem için sayısal çözüm yapılmıştır.Yandan ısıtılan kapalı hacim, alttan ısıtılan kapalı hacim, doğal taşınım ile aynı yöndezorlanmış taşınım ve doğal taşınımın tersi yönünde zorlanmış taşınım olmak üzere dört ayrıproblem sayısal olarak çözülmüştür. Her bir problemde elde edilen sayısal sonuçlara göre,boyutsuz bileşke hız, boyutsuz yatay hız, boyutsuz düşey hız değerleri verilmiştir. Kapalıhacmin üç ayrı kesiti için boyutlu yatay ve düşey hızlar sunulmuştur. Ayrıca sıcaklık haritalarıçıkarılmış, yine hacmin üç ayrı kesiti için boyutlu sıcaklık değişim grafikleri çizilmiştir.Sayısal çalışmaların sonunda yandan ısıtılan kapalı hacim problemi için ısı geçişi korelasyonuverilmiştir. Sayısal çalışmalar için Fluent 6.0 CFD programı kullanılmıştır.Tez çalışmasının deneysel kısmı iki bölüme ayrılmıştır. Çalışmanın ilk kısmında, dört ayrıproblem için deneysel hız ölçümleri yapılmıştır. Deneysel çalışmalar, sayısal çalışmalardakabul edilen sınır şartlarında gerçekleştirilmiştir. Hız ölçümleri için PIV (Particle ImageVelocimetry) sistemi kullanılmıştır. PIV sistemi, akım çizgilerini bozmadan ölçüm yapan vebir düzlemdeki hız vektörlerini kısa sürede veren bir ölçüm sistemi olması nedeniyle tercihedilmiştir. Hacim içinde gerçekleşen küçük hızların ölçülmesinde PIV sisteminin güvenirliliğiüzerine çalışılmış, ölçme sisteminin doğru sonuçlar verdiği gösterilmiştir. Çalışmanın bukısmında, ölçümler sonucunda elde edilen boyutsuz bileşke hız, yatay ve düşey hızlarverilmiştir. Yine hacmin üç ayrı kesiti için boyutlu yatay ve düşey hız dağılımlarısunulmuştur. Çalışmanın ikinci kısmında toplam 100 adet J tipi termo-eleman ile sıcaklıkölçümü yapılmıştır. Ölçümler sonucunda dört ayrı problem için kapalı hacim içi boyutsuzsıcaklık dağılımları verilmiştir. Sayısal çalışma sonucu elde edilen sıcaklık haritalarının,deneysel olarak da incelenmesi sağlanmıştır.Tez çalışmasının son kısmında, sayısal ve deney sonuçları karşılaştırılmıştır. Hız ve sıcaklıkdağılımları için, sayısal ve deney sonuçlarının uyumlu olduğu görülmüştür. Ayrıca sayısalelde edilen ısı geçişi korelasyonun, literatürdeki benzer çalışmalar ile karşılaştırmasıyapılmıştır. Korelasyonun literatürle uyumlu olduğu görülmüştür.Anahtar kelimeler: Isıtılan kübik hacim içi hız dağılımı, ısıtılan kübik hacim içi sıcaklıkdağılımı, PIV hız ölçme sistemi, kübik hacim içi doğal taşınım.JÜRİ:1. Prof. Dr. Oktay ÖZCAN (Danışman) Kabul Tarihi: 01.09.20062. Prof. Dr. İsmail TEKE Sayfa Sayısı:1683. Prof. Dr. Seyhan ONBAŞIOĞLU

Çeşitli ekstrüzyon şartlarında üretilen alüminyum alaşımı ürünlerin mekanik özelliklerinin incelenmesi

Ekstrüzyon işlemiyle gerek dolu gerekse de içi boş profillerin üretimi ekonomik bir şekildegerçekleştirilebilmektedir. İçi boş profillerin üretiminde, boyuna dikiş birleşmeleri (seamwelds) kaçınılmaz olarak meydana gelmektedir. Biyetlerin art arda ekstrüzyon edilmeleriylede hem dolu profiller için hem de içi boş profiller için enine kesit üzerinde alın birleşmesi(transverse weld) meydana gelmektedir. Alın birleşmeleri, düşük dayanımlardan ve kalıpdurma izine yakın olmalarından dolayı çoğu zaman kesilip ıskarta edilirler. Bununla birlikte,alın birleşmelerinde daha fazla kalite problemleri yaşanmasına rağmen öneminden dolayımevcut çalışmalar dikiş birleşmeleri üzerine yoğunlaşmıştır.Bu çalışmada, hem dikiş ve alın birleşmelerinin hem de herhangi bir birleşme olayınınbulunmadığı normal kısımların karşılaştırmalı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bunun içinbünyesinde dikiş birleşme bölgeleri, alın birleşme bölgeleri ve birleşme olayının bulanmadığınormal bölgelere sahip olan bir ekstrüzyon profil çeşidi üzerinde çalışılmıştır. Bu profil, aynızamanda anılan bölgelerden hem ekstrüzyon yönünde hem de ekstrüzyon yönüne dik yöndemekanik ve metalografik test numunelerinin temin edilebileceği geometriye sahiptir.Ekstrüzyon profilinin üretimi, gerçek bir üretim tesisinde (Sistem Alüminyum) 1460 tonkapasiteli bir pres vasıtasıyla gerçekleştirilmiş olup üretim, ekstrüzyon parametrelerinin enönemlilerinden olan çıkış sıcaklığı ve ram hızının değiştirilmesiyle yapılmıştır. Çıkışsıcaklıkları 440, 475, 500, 520 ve 560 oC seçilmiştir. Ekstrüzyon hızları ise ram hızı bazındaalınıp 2, 4, 6, 10 ve 15 mm/s hızlarda üretim gerçekleştirilmiştir. Böylelikle ekstrüzyonparametrelerinin mekanik özellikler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ayrıca, çeşitli biyetsıcaklıkları, ram hızları ve profil çıkış sıcaklıklarındaki numunelere, makro yapısal ve mikroyapısal incelemeler de yapılmıştır.Detaylı bir inceleme yapmak için numune alım bölgeleri, sahip oldukları özelliklere (dikişbirleşmeli ve/veya alın birleşmeli, birleşmesiz-normal) ve yönlere (ekstrüzyon doğrultusundaveya ekstrüzyon doğrultusuna dik) bağlı olarak toplam dokuz bölgeye ayrılmışlardır. Her birbölgeye çekme, çentik darbe ve sertlik (HV) testleri uygulanmıştır.Ekstrüzyon parametreleri dikkate alınmaksızın deneysel sonuçlar incelendiğinde, bölgelerinmekanik ve yapısal özellikleri arasında birtakım farklılıklar görülmüştür. Ekstrüzyonparametreleri dikkate alındığında ise çıkış sıcaklığı yükseldiğinde, genellikle birleşmebölgelerinin mekanik özelliklerde iyileşme meydana gelmiştir. Bununla birlikte çıkışsıcaklığının artmasıyla malzemenin yapısında çoğunlukla yeniden kristalleşmeye doğru birdeğişimin oluştuğu gözlenmiştir. Bu durum dikiş birleşme bölgelerinin belirginliğiniazaltmıştır. Mekanik özellikler ve dekoratif bakımdan dikiş birleşme bölgelerinin mümkünolduğunca belirgin olmaması istenir. Öte yandan ram hızı arttıkça birleşmesiz-normalbölgelerin ve alın birleşmeli bölgelerin mekanik özelliklerinde genellikle artış yönünde eğilimgörülürken, dikiş birleşmeli bölgelerin mekanik özelliklerinde ise düşüş meydana gelmiştir.Bununla birlikte, ram hızının artmasıyla tane yapısında küçülmenin oluştuğu, mikro yapısalresimler incelendiğinde görülmektedir. Makro yapısal resimler incelendiğinde ise ram hızınınartmasıyla dikiş birleşmelerinde daha fazla belirginlik meydana geldiği görülmüştür.Bu çalışma göstermiştir ki; aynı ekstrüzyon ürünü üzerinde birbirine çok yakın bölgelerdebile, ekstrüzyon yöntemin doğasından ve proses parametrelerinin değişiminden dolayı çokfarklı oluşum mekanizmaları meydana gelmektedir. Bu farklı oluşum mekanizmaları damekanik ve yapısal özelliklerde birtakım farklılıklara neden olmaktadır.Anahtar kelimeler: Alüminyum ekstrüzyonu, mekanik özellikler, dikiş birleşmesi, alınbirleşmesi.

Wind energy potential in some locations of Turkey

ABSTRACT M.Sc. THESIS THE WIND ENERGY POTENTIAL IN SOME LOCATIONS OF TURKEY MEHMET BİLGİLİ DEPARTMENT OF MECHANICAL ENGINEERING INSTITUTE OF NATURAL APPLIED SCIENCES ÇUKUROVA UNIVERSITY Supervisor : Prof. Dr. Beşir ŞAHİN Year: 2003, Pages: 80 Jury : Prof. Dr. Beşir ŞAHİN Prof. Dr. RTuğrul O?ULATA Assoc. Prof. Dr. Orhan BÜYÜKAL AC A The aim of this study is to establish the meteorological basis for the assessment of wind energy resources in East Mediterranean Region of Turkey and provide suitable data for evaluating the potential wind power. For this purpose, hourly wind data which were observed between the years 1992 and 2001 at Antakya, İskenderun and Dörtyol Meteorological Stations were used. Calculations were made using appropriate computer programs which were prepared for study and a numerical model which is known as WASP (Wind Atlas Analysis and Application Program). The dominant prevailing wind directions, the mean values, the daily, monthly and annual variations and the frequency distributions were determined. Results were classified according to the height above ground level. Finally, the Wind Atlas of these regions, in the form of contours of constant wind speed and wind potential, were produced. Key Words: Wind energy, Frequency distribution, Wind Atlas, WASP

Dişli çarkların standartlara göre hesaplanması ve bilgisayar destekli tasarımla kontrolü

Bu çalışmada, önce düz ve helisel alın dişli çarkların ilgili boyut ve mukavemet hesaplarıklasik yöntemlerle yapılmıştır. Hesaplamalara ait parametrelerin seçiminde Alman DINnormları tercih edilmiştir.Daha sonra bu hesaplamalar, parametrik bir modele dönüştürülerek bilgisayar ortamınaatılmıştır. Bilgisayar programı olarak, yaygın bir kullanım alanına sahip ve kullanımı diğerdillere göre oldukça kolay olan VBasic ve Excel dili seçilmiştir.Bilgisayar ortamındaki bu uygulamada; giriş devir sayısı, giriş gücü, çevrim oranı vb. gibiveriler girildiği zaman program, uygun dişli çiftine ait modül ve diğer geometrik ölçülerihesaplayıp kullanıcıya sunmaktadır. Bu geometrik değerler tavsiye niteliğindedir. İstenildiğizaman giriş değerleri değiştirilip anında yeni sonuçlar almak veya çıkış değerleri üzerindemantıklı değişimler yapmak mümkündür. Kullanıcı hesaplamalar için son onayı verdiğindeise program, bu geometrik değerlere ait uygun katı modeli, popüler bir 3 Boyutlu tasarımprogramı olan Solidworks programı içerisinde oluşturabilmektedir.Bilgisayar yardımı ile dişli çark ve sistemlerinin tasarımı ile ilgili son yıllarda yapılan lisansüstü çalışmalara baktığımda, birçok parametrik çalışmanın yapıldığını hatta birkaçındaautocad ortamında 2 boyutta otomatik modelleme yapan programlarla ilgili çalışmalarıgördüm. 3 boyut ortamında modelleme yapan ve dişli çark üzerinde evolvent profilinigösteren bir çalımanın lisansüstü düzeyinde bir eksik olarak kaldığını düşündüğümden böylebir çalışmanın hem meslektaşlarım hem de dişli çark imalatçıları için faydalı olacağınainanıyorum.Anahtar kelimeler: Alın dişli çarklar, CAD, makine elemanları, tasarım, program

Duman borulu kazanlarda duman boruları konstrüksiyonunun kazan verimine ve ocak yüküne etkisi

Buhar kazanları günümüzde ısı transferi esasına göre çalışan makinelere verilebilecek enönemli örneklerdendir. Suyun termodinamik özellikleri dikkate alınarak gerçekleşen bu ısıtransferi sonucunda kazan gövdesinde bulunan su, alevlikteki alevden ve duman borularındangeçen duman gazından büyük ölçüde taşınım(konveksiyon) yoluyla ısı transfer ederek buharadönüşmektedir. Bu tezin konusu duman borularındaki ısı transferini çeşitli konstrüksiyonlarsayesinde artırmaya çalışmaktır.Boruların içinde akan duman gazı ile boru dış cidarındaki su arasında zorlanmış ısı transferiniartırmanın temelde 2 yöntemi vardır. Birincisi aktif yöntemler,ikincisi pasif yöntemlerdir.Aktif yöntemler dışarıdan ilave bir güç kullanarak ısı taşınımını artırmaktır. Pasif yöntemlerise herhangi bir dış güce gerek kalmadan ısı transferini artırırlar. Kanatlıborular,komposit(birden fazla tabakalı) borular ve türbülatörler pasif yöntemler içerisinegirerler. Kazanın ısıl kapasitesini artırmak için boruların içinden geçen sıcak dumangazlarının kolayca baca yoluyla dışarı atılması önlenmeli ve ısı transfer yüzeyi artırılarak yadaboruların içerisine türbülatör denen malzemeler konularak akışın hem yavaşlatılıp hem detürbülanslı hale getirilmesi ve ısı transferinin artırılması sağlanmalıdır.Basit bir eşanjör olarak hazırlanan deney düzeneğinde elektrikli hava ısıtıcısı vasıtası ileısıtılan havayı bir borunun içerisinden geçirerek ve bu boruyu içerisine alan daha büyük çaplıbir borudan da su geçirerek giren ve çıkan hava ile suyun sıcaklıkları ölçülmüştür. Bu işlemönce borunun içine türbülatör koymadan ve sonra 3 farklı türbülatör koyarak tekrarlanmıştır.Böylece farklı ısı transferi ve verim rakamları elde edilmiştir. Bu değerler termodinamiğin 2.kanununda uygulayarak ekserji analizi de yapılmıştır.Bulunan sonuçlar çerçevesinde boruiçine konan türbülatörlerin ısıl verimi %10-12 civarında artırdığı gözlemlenmiştir. Ayrıca 1.kanun veriminin artışıyla birlikte kullanılabilir enerji olan ekserjide ve 2. kanun verimindeihmal edilebilecek artışlar olduğu bulunmuştur. Farklı türbülatörler arasında verim açısındanbazı farklar bulunmasına rağmen türbülatör seçiminde maliyet,üretim kolaylığı ve kolaytemizlenebilme gibi özelliklerin de dikkate alınması gerekmektedir.Anahtar Kelimeler : Isı transferi , verim , türbülatörJÜR :1. Prof. Dr. Galip TEM R (Danışman) Kabul Tarihi: 20.06.20062. Prof. Dr. Olcay KINCAY Sayfa Sayısı: 923. Prof. Dr. Mesut ÖZGÜRLER

R600a soğutkanlı soğutma devrelerinde kılcal boru akış karakteristiklerinin deneysel incelenmesi

Soğutma sistemlerinde kullanılan soğutkanların ozon tabakasına verdikleri zararların veyarattıkları küresel ısınma etkisinin büyüklüğü, özellikle son yıllarda yapılan bilimselaraştırmalarda ortaya konmaktadır. İnsanlığın geleceği için, uluslararası çapta çözümplatformları toplanmakta, dünya genelinde çevreci soğutkanlara geçilmesi doğrultusundaaraştırma çalışmaları yapılmaktadır. Yapılan çalışmalarda, klor içeren halojenleştirilmişhidrokarbonlar (CFC) ve Montreal Protokolü sonrasında kullanımı yaygınlaştırılan klorsuztam halojenleştirilmemiş hidrokarbon soğutkanların (HFC) terk edilerek hidrokarbon esaslısoğutkanlara (HC) geçilmesi eğilimi önem kazanmaktadır. Çevreci hassasiyetin yanındatermodinamik verim ve uygulanabilirlik konularında değerlendirmeler yapılmakta, alternatifsoğutkanlar bu kriterlerde mukayese edilmektedirler. Mukayeseler sonucunda hidrokarbonesaslı R600a (izobütan) soğutkanı tüm açılardan kaliteli bir alternatif olarak görülmektedir.Alternatif soğutkanlara geçiş sürecinde, sistem bileşenlerinin yeniden boyutlandırılması vearzulanan mekanik, ısıl özelliklerin elde edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma,soğutma sistemlerinde basınç düşürücü eleman olarak görev yapan kılcal borunun R600asoğutkanlı sistemlerdeki akış karakteristiklerinin incelenmesini amaçlamaktadır. Fizikselyapısındaki basitliğe karşın akış ve faz değişimi süreçleri oldukça karmaşık gerçekleşen kılcalborunun, soğutma sistemi çevrim şartları olan yoğuşturucu basıncı ve aşırı soğuma miktarı ileboyutsal özellikleri olan iç çap ve boya bağlı kütlesel debi değişimi, deneysel olarakbelirlenmiştir.Kılcal borudan geçen kütlesel debiyi etkileyen değişkenler, Buckingham π teoremikullanılarak boyutsuzlaştırılmıştır. Elde edilen boyutsuz değişkenler arasında, kütlesel debi ilearalarındaki deneysel bağımlılığın genelleştirilmesi amacıyla, doğrusal en küçük karelerregresyon algoritması kullanılarak bir ampirik korelasyon modeli üretilmiştir.Anahtar kelimeler: Kılcal boru, soğutma sistemi, yoğuşma, buharlaşma, aşırı soğuma,deneysel çalışma, regresyon analizi, korelasyonix

Mekanik tesisatlarda deprem güvenliğinin araştırılması

Tesisatlar, bir binadaki taşıyıcı sistemden (kolonlar, kirişler, perde duvarlar vs) ve diğer yapısal bileşenlerden farklı olarak, yapısal olmayan bileşenler grubuna girerler. Deprem yükü altında hareket eden yapısal olmayan bileşenler, gerek kendilerine gerekse çevrelerinde bulunan diğer bileşenlere zarar verebilirler. Bundan dolayı tesisatların deprem güvenliğinin sağlanması, olmazsa olmaz bir koşuldur. Bu çalışmada, çeşitli tesisat ekipmanları için sismik koruma yöntemlerinden bahsedilerek, projelendirme ve uygulama esaslarına değinilmiştir. Bir binadaki yapısal olmayan elemanların, deprem sırasında meydana gelecek kuvvetler dikkate alınarak binaya güvenli bir şekilde, doğru bağlantılar ve elemanlar ile sabitlenmesi sağlanarak oluşabilecek hasarlar azaltılabilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta kazan, soğutma grubu, jeneratör, klima santrali, yangın söndürme boruları, elektrik kablolarının geçtiği tavalar gibi tesisat elemanlarının her birinin deprem davranışı ve bağlantının yapıldığı elemanın özelliklerine dikkat edilerek sabitlemenin yapılmasıdır. Binaya ait ısıtma, soğutma ve havalandırma sistemleri, yangın söndürme sistemleri, elektrik sistemleri, jeneratörler, kazanlar gibi bazı yapısal olmayan elemanların, binanın kullanımı esnasında bulunacakları yerlerin, binanın tasarımı aşamasında belirlenmelidir. Bu elemanların deprem güvenliğinin sağlanması için henüz binanın yapımı aşamasında bu bölgelerde uygulanacak sabitleme yöntemine uygun boyutlarda ve niteliklerde yapılması yararlı olacaktır. Böylece söz konusu tesisat elemanının deprem güvenliğinin sağlanması daha kolay ve doğru bir şekilde yapılmış olacaktır. Anahtar kelimeler: Deprem, sismik koruma, titreşim, mekanik tesisat

Sonlu elemanlar yöntemi ile yapısal analiz ve optimizasyon

Sonlu Elemanlar analizi metodu karmaşık geometriye, malzeme özelliklerine ve yüklenme şartlarına sahip yapıların çeşitli tipteki analizlerini gerçekleştirmek için giderek artan oranda kullanılmaktadır. Klasik hesaplama metodları ile hesaplanması çok zor olan yada imkansız problemlere çözüm bulunabilmesi, incelenen yapı hakkında klasik yöntemlere göre daha fazla bilgi verilebilmesi ve bilgisayar destekli tasarım sistemleri ile entegre edilebilmesi metodun avantajlarındandır. Analiz işlemi için öncelikle buhar kazanı parçalarının sonlu elemanlar modeli bilgisayarda Catia V5 programı ile oluşturulmuştur. Daha sonra yine aynı paket programın kullanılması suretiyle adı geçen elemanlardaki gerilme ve deformasyon değerleri hesaplanmıştır. Sonunda çelik malzemesinin akma sınırına bakılarak parçaların mukavimliği onaylanmıştır. Yukarıdaki avantajları nedeni ile sonlu elemanlar metodu kullanılarak 8 barlık kızgın buhar basıncına sahip buhar kazanı konstrüksiyon parçası değişik tiplerde elemanlara ayrılmıştır. Uygun yerlerden mesnetlenerek yapısal analizleri yapılmıştır. Küçük eleman boyutları ile yapılan analizlerin daha iyi sonuç verdiği buna karşı olarak hesaplama süresinin arttığına dikkat çekilmiştir. Uygulamanın son aşamasında, plaka üzerinde bilgisayar tarafından hesaplanan sonuçlar, fiili test sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler : Sonlu Elemanlar, Buhar Kazanı, Yapısal Analiz, Cadcam

Organize sanayii bölgelerinde kojenerasyon santralinin yer optimizasyonu

Endüstriyel ve ticari her kurulu, gerek yatırım aamasında gerekse iletme artlarında, gittikçe artan rekabet baskılarından dolayı minimum maliyetlerde var olmanın yollarını aramaktadırlar. Organize Sanayii Bölgelerinde toplanmı olmanın avantajlarından faydalanmanın yanında kojenerasyon sistemlerinden yararlanmak isteyen kurululara hizmet vermek amacıyla kurulması planlanan kojenerasyon santrallerinin yatırımlarının minimizasyonunda önemli parametreler mevcuttur. Gelien Teknolojik araçlar ve yatırımlar, yanında ihtiyaçları karılayabilecek olan terminoloji, kavram ve metodolojileriyle birlikte gelmektedir. Bu nedenle matematik formüllerin çözümünde kullanılan Lineer Programlama ve Network Problemlerinin çözüm teknikleri, yatırım ve iletme açısından, rekabetçi piyasa artlarında ayakta kalabilmenin yolu olan minimum maliyetler konusunda en optimum çözümleri veren, yolları gösteren metodoloji olmaktadır. Bu çalımada, bir Organize Sanayi Bölgesindeki, kapasiteleri ve tüketimleri belirli olan müterilere buhar daıtması planlanan bir Kojenerasyon Santralinin, buhar daıtım hatların minimum maliyette olacak ekilde daıtım güzergahında ve konumunda olması için gerekli parametrelerin belirlenerek çözüme gidilmesi amaçlanmıtır. Bu amaçla öncelikle Kojenerasyon kavramı incelenmi sonrasında bir buhar hattı tasarımı için gerekli parametrelerden bahsedilmi, network analizleri ve optimizasyon çözüm tekniklerine deinilmitir. Sonuç olarak; Uak OSB'nde bulunan bir santralden müterilere olan bir güzergahta, en uygun ve en düük maliyetli buhar daıtımının gerçekletirilebilecek konumu belirlenmitir. Bu santralin, optimizasyon yapılmadan konumlandırılarak daıtım güzergahının belirlenmesi ile ortaya çıkan maliyet ile, optimizasyon yapılarak ortaya çıkan maliyet sonuç olarak karılatırılarak verilmektedir. Anahtar Kelimeler: Kojenerasyon, Gaz Türbini, Optimizasyon teknikleri, Yer optimizasyonu, Kojenerasyon Santralinin OSB'nde yer optimizasyonu, network analizleri.

Örnek dizel motorda püskürtmenin fazlara ayrılmasının NOx ve is oluşumuna etkisinin araştırılması

Günümüz enjeksiyon teknolojisinde, yanma gürültüsü ve egzoz emisyonlarını azaltmak, bunun yanında motor performansını artırmak için kademeli enjeksiyon sistemlerini gelistirmistir. Bu açıdan püskürtmenin fazlara ayrılması yöntemi gelistirilmistir. Bu yöntemde, silindire önce az miktarda yakıt püskürtülür ve püskürtülen bu yakıt hemen yanarak yanma odasının ısınmasını saglamaktadır. Böylece esas yanmaya yönelik ideal sartlar olusturulmus olmaktadır. Bu çalısmada günümüz dizel motorlarında püskürtmenin fazlara ayrılmasını NOx ve is olusumuna etkisi incelenmistir. Anahtar Kelimeler : püskürtmenin fazlara ayrılması, egzoz emisyonu

İçten yanmalı motorlarda kullanılan yakıtlar ve alternatif yakıtların yanma hızlarının ölçümü

20. asrın ikinci yarısıyla birlikte dünya üzerinde artan enerji ihtiyacı,enerji üretiminde önemli bir yer tutan yanma prosesinin karakteristiklerinin daha iyi anlasılmasını zorunlu kılmıstır.Bu nedenle arastırmacılar yıllardır yanma ve alev ve karakteristikleri üzerinde çalısmaktadırlar.Yanma ve alev üzerindeki en önemli çalısma konularından biriside alev hızıdır.Yapısal olarak en basit olan ancak kompleks yanma mekanizmalarının incelenmesine temel alınan alev türü ise ön karısımlı laminar alevdir. Bu çalısmanın ilk iki bölümünde ; laminar alev hızı üzerine yapılmıs olan önceki çalısmalar verilmektedir.Üçüncü bölümde ise çalısmada kullanılmıs olan deney düzenegi anlatılmaktadır. Dört ve besinci bölümlerde ise deney sonuçları ve yorumları verilmistir. Çalısma boyunca ana olarak baslangıç sıcaklıgının ve karısım oranının laminar alev hızına olan etkisi arastırılmıstır. Karısım oranının stokiometriye yaklasması ile birlikte alev hızının arttıgı. Sıcaklıgın artısı ile birlikte ise alev hızı degerlerinin degisken sonuçlar verdigi gözlemlenmistir. Anahtar Kelimeler : Yanma,Ön Karısımlı Alev,Alev Hızı

Gaz türbinli kojenerasyon sistemlerinde yakıt olarak doğalgaz kullanımının incelenmesi

Enerji üretiminde, atık enerjinin geri kullanılıp, sistem veriminin dolaylı olarak artırılması için kojenerasyon sistemleri tasarlanmıs, gelistirilmis ve kullanıma sunulmustur. Kojenerasyon sistemleri ile elektrik ve ısı enerjisinin es zamanlı üretimi sağlanmaktadır. Bu sistemler, yakıt rezervlerinin azaldığı günümüzde, sanayi ve konut kullanımı için büyük bir yakıt maliyeti avantajı sağlamaktadır. Bu sistemlerde kullanılacak türbinlerin teknolojik evrimi sürmektedir. Bu teknolojilerin sonuncusu mikrogaztürbinleridir. Hem küçük hacimlerde, hem de kompakt halde bulunan bu türbinler yeni türbin teknolojisidir. Elektrik gereksinimi belli değerlerde olan, bunun yanında da ısı enerjisine de ihtiyaç duyulan kosullarda, mikrogaztürbinli kojenerasyon kullanılabilmektedir. Bu sistemlerde kullanılan yakıtların basında doğalgaz gelmektedir. Doğalgaz yanma verimi ve kullanım sonrası atıklar açısından kullanım kolaylığı sağlamaktadır. Ancak enerji üretiminde hammadde sorununa yeni çözümler getirilebilmek için atıklardan yakıt elde etme çalısmaları sürdürülmekte ve bu çalısmaların basında da biyogaz üretimi gelmektedir. Biyogazın hammaddesi tükenmez bir yakıt olması günümüz kosullarında, biyogazın teknolojik gelisiminin önünü açmaktadır. Arastırmalar, Fachhochschule Gelsenkirchen, Almanya'da, sistem değerlerinin ölçülmesi ile baslamıs ve sistemin düzgün çalısmadığı görülmüstür. Verimi düsük olan sistemin ısı transferi mekanizmaları incelenmis, yeniden tasarlanmıstır. Ancak yapılan inceleme ve testler sonrası elde edilen sonuçlar göstermistir ki, mikrogaztürbininden çıkan gaz sodyum tasımakta, bu sodyumun nereden geldiği açıklanamamaktadır. Türbinden çıkan atık gazın ısı değistiricisine fazla hızlı geldiği ve değistirici içerisinde olması gerektiği gibi dağılmadığı görülmüs, daha etkili bir ısı transferi için türbinden çıkan atık gaz yönlendirilmeye çalısılmıstır. Bu arastırmalara ek olarak ölçüm sonuçları ile Türkiye'de ve Avrupa'da bazı sehirler için sistemin uygulanabilirliği arastırılmıstır, değisik çalısma sürelerinde sistemin ısı ya da elektrik enerjisi ihtiyaçlarını nasıl karsıladığı görülmüstür, geri ödeme süreleri incelenmistir. Anahtar kelimeler: Kojenerasyon, mikrogaztürbini, mikrotürbin, doğalgaz, biyogaz

Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ve sera ısıtmasına uygulanması

Bu çalısmada yenilenebilir enerji kaynaklarının sera ısıtmasında kullanımından bahsedilmistir. Bu, genellikle ısı pompası uygulaması yapmayı gerektirir. Topragın yıl boyunca hemen hemen degismeyen özellikleri nedeniyle ısı kaynagı olarak kullanımı, hava ve soguk iklimler için suya göre daha caziptir. Bu yüzden tezimizde öncelikle toprak kaynaklı ısı pompaları ve toprak ısı degistiricilerinden bahsedilmistir. Tezimizde ayrıca günes enerjisinin sera ısıtmasında kullanım uygulamalarına da yer verilmistir. Ancak günes enerjisinin elde edildigi zamanlar ile yüksek ısıl yüklerin mevcut oldugu zamanlar genellikle birbirine uymadıgından günes enerjisinin depolanıp ihtiyaç duyuldugunda kullanılmasına imkan tanıyan ısıl enerji depolama sistemlerinden bahsedilmistir. Toprak özellikleri zamanla degismektedir. Ayrıca topraktan toprak ısı degistiricisinde dolasan suya ısı geçisi de toprak özelliklerini degistirmektedir. Bu sebeplerden dolayı topragın ısıl performansı zamanla azalmaktadır. Bu nedenle seranın toprak kaynaklı ısı pompası sistemiyle ısıtılması, ısıl yüklerin çok arttıgı dönemde özellikle geceleri sisteme büyük elektrik yükleri getirecektir. Bu büyük yükleri azaltmak için, günes ve ısıl enerji depo destekli toprak kaynaklı ısı pompası sistemi tasarlanmıstır. Yeterince hassas sonuçlar elde etmek için seranın saatlik ısı kayıpları, topraktan ve günesten saatlik olarak alınan ısı miktarları ve ısıl enerji deposunda depolanmıs halde bulunan enerjinin saatlik degerleri hesaplanmıs ve tablolarda verilmistir. Farklı toprak ısı degistirici modül boru boyları, modül sayıları ve gömme derinlikleri, farklı günes toplaç alanları ve ısıl enerji depo hacimleri için deponun ek kompresör isini karsılama oranları ve sistem yatırım ve isletme maliyetleri hesaplanmıstır. Sistem yatırım ve isletme maliyetleri toplamı, klasik bir ısıtma sisteminin yatırım ve isletme maliyetleri toplamıyla karsılastırılarak sistem geri ödeme süreleri hesaplanmıs, sonuçlar grafikler ve tablolar halinde gösterilmistir. Anahtar kelimeler: Sera ısıtması, ısı pompası, toprak ısı degistiricisi, günes enerjisi, ısıl enerji deposu

İPK (SPC) ve akışkan otomasyonu sanayi malzemeleri imalatında proses yeteneği uygulamaları

Bu çalısmada, globallesen dünya içinde, çetin rekabet sartları altında varlıgını sürdürmek isteyen firmalar için vazgeçilmez bir yöntem olan statistiksel Proses Kontrol (IPK ) ve Proses Yetenegi Uygulamaları konusu incelenmistir. Birinci bölümde Toplam Kalite Yönetimi hakkında bilgi verilmis ve statistiksel Proses Kontrolünün tanımı yapılmıstır. Ayrıca PK'nın Toplam Kalite Yönetimi içindeki yeri, kullanım amaçları, kullanım alanları ve faydaları incelenmistir. kinci bölümde bir PK uygulaması sırasında kullanılacak temel istatistiksel bilgiler ve formüller hatırlatılarak, kalite uygulamalarında en çok kullanılan Temel statistiksel Teknikler ele alınmıstır. Üçüncü bölümde ise PK çalısmalarının en önemli araçlarından biri olan Kontrol Diyagramları incelenmistir. Kontrol diyagramlarının çesitleri, yapısı ve kullanımı ile ilgili bilgiler sunulmustur. Dördüncü bölümde, prosesin tanımlanması ile baslayan, kontrol altında tutulacak karakteristiklerin belirlenmesi, ölçme aletlerinin seçimi ile devam eden ve makina/proses yeterlilik analizleri ile biten PK uygulama yöntemi anlatılmıstır. Anahtar Kelimeler : statistiksel proses kontrol, proses kontrol kartları, proses yetenegi.

Su kaynaklı ısı pompası sisteminin Siirt'de bir uygulamayla incelenmesi

Genel olarak ısı pompalarını, kullandıgı ısı kaynaklarına göre isimlendirmekte ve çesitlendirmekteyiz. Buna göre ısı pompalarını hava kaynaklı, su kaynaklı, toprak kaynaklı, günes kaynaklı ve kimyasal kaynaklı olarak çesitlere ayırtmak mümkündür. Tezimizde daha çok su kaynaklı ısı pompalarına yer verecegiz. Konu ile ilgili olarak ikamet ettigim bölgenin yakınında bulunan Dicle Üni., Fırat Üni. ve Harran Üni.' ni, ayrıca stanbul'daki diger üniversiteleri dolastım. Çogu kaynakları taradım ve bu isle istigal eden ögretim görevlileri ile bizzat görüsmeler yaptım. Dünyadaki diger uygulamalar için ise ilgili makaleleri temin etme sansım oldu. Su kaynaklı ısı pompaları ile ilgili Siirt il merkezine 60 km uzaklıkta bulunan Kurtalan ilçesine baglı Saipbeyli Köyü'nde mukim bulunan yapay bir gölette uygulama yaptım. Bu tip ısı pompalarının dizaynı için gerekli bilgilerin bir kısmını Meteoroloji Siirt l Müdürlügü' nden temin ettim. Diger gerekli dataları da uygulama yaptıgım gölette ölçüm yapmak suretiyle temin ettim. Deney için, bir ısı pompasının dıs ünitesi görevini görecek bir serpantin hazırlayıp bunu gölete daldırdım. çinden ısıtıcı akıskan (su) dolastırmak suretiyle dolasan suyun giris-çıkıs sıcaklıklarını, debisini, göletten çekilen ısı miktarını elde ettik. Bu verilerle yıllık, aylık, günlük ve saatlik göletten çekebilecegimiz ısı miktarını, göletin ısıl kapasitesi ile yakın köyde kıs mevsiminde bu göletle kaç konutun ısıtılabilecegini, bunu yapmakla gölet suyu sıcaklıgında ne gibi degisiklikler oldugunu (ekolojik etki) ve sistemimizin rantabl olup olmadıgını gördük. Anahtar kelimeler : Su kaynaklı ısı pompası, Siirt' de ısı pompası uygulaması

Li-Br/su ile çalışan güneş enerjili iklimlendirme sistemleri ve bir uygulama

Günes enejisinin birçok uygulama alanları vardır. Özellikle fosil yakıt rezervlerindeki azalma nedeniyle günes enerjisi gibi alternatif enerji kaynaklarının kullanılması daha da önem kazanmıstır. Günes enerjisi ile ısıtma ve kullanım sıcak suyu ısıtılması hali hazırda yaygın olan bir uygulama olmakla birlikte günümüzde sogutma için de günes enerjisinin kullanılmasına yaygın olarak baslanmıstır. Sogutma, en önemli günes enerjisi uygulamalarındandır. Bilhassa sistem hem ısıtma (kısın) hem de sogutma (yazın) için, çok amaçlı kullanılacaksa oldukça ekonomik olmaktadır. Günes enerjisi ile sogutma ve iklimlendirme uygulamaları için kullanılan metodlardan biri de absorbsiyonlu sistemlerdir. Absorpsiyonlu sistemlerde degisik enerji kaynaklarından saglanan ısıl enerji, sogutma için direkt olarak kullanılmaktadır. Absorpsiyon yöntemi ile çalısan sogutma çevrimlerinde elektrik enerjisi yerine ısı enerjisi kullanılması nedeniyle bu çevrimler buhar sıkıstırmalı normal sogutma çevrimlerinden daha ekonomik olmaktadır. Li-Br/su sistemi ile çalısan sogutma çevrimleri ile 0°C'nin altında sogutma yapmak mümkün olmamakla beraber, bu sistemin düsük sıcaklıktaki artık su buharı veya sıcak sularla çalısmasının mümkün olması, son zamanlarda özellikle sogutma amacıyla genis bir uygulama alanı bulmasına yol açmıstır. Bu çalısmada, öncelikle günes enerjisi ile ısıtma sistemleri incelenmis, termik yararlanma için hesaplama yöntemleri açıklanmıs, kullanılacak formüller verilmistir. Daha sonra günes enerjisi ile sogutma sisteminde kullanılan absorpsiyonlu sogutucu anlatılmıstır. Absorpsiyonlu sogutma sisteminde yaygın olarak kullanılan Li-Br/su akıskan çiftli çevrimlerin özellikleri verilmis, tasarımı yapılmıstır. Absorpsiyon sisteminin elemanları için gerekli analizler yapılarak sogutma sistemi modellenmistir. Günümüzde kullanımı yaygınlasan dogalgazlı sogutma sisteminin avantajlarına kısaca deginilmistir. Son bölümde ise uygulama olarak bir villanın sogutma yükü ve ısı kaybı hesaplanmıstır. Villa için kullanım sıcak suyu miktarı ve kollektör hesabı yapılarak kollektör tiplerine göre anlık verim degerleri hesaplanmıstır. Li-Br /su ile çalısan absorpsiyonlu sogutucunun tasarımı yapılmıs ve jeneratörde gerekli ısının günes enerjisi ile temini için kullanılacak kollektör adedi hesaplanmıstır. Anahtar kelimeler: Günes enerjisi, Li-Br/su, absorpsiyonlu sogutma, günes enerjili sogutma.

Otomotivde boyama teknolojisi ve boya kurutma fırınının ekserji analizi

Genellikle hava, endüstride kullanıldıktan sonra atmosfere geri verilmektedir. Egzost havasının bileşimi dikkate alınarak minimum gereklilikle çevreyi korumak için atmosfere dönüş havasını korumalıyız. Yanabilir organik bileşikleri uzaklaştırılması ile ilgili olarak oksidasyon egzost havasının veya havadaki gazın temizlenirken kullanılan en güvenli ve en yaygın metodudur. Kirli hava yüksek sıcaklığa ısıtılıp içerisindeki organik bileşiklerin yakılarak karbondioksit ve suya ayrıştırılır. Havayı temizlemek için mali etkenler gibi ihtimallerin kapsamlı ısı kazanımlarında büyük önemi vardır. Isıl egzost havası arıtımının yüksek sıcaklık seviyelerinde genellikle ısının geri kazanılması bir gerekliliktir.Isıl oksidasyonlu cihazları modern enerji maliyet anlayışı karşısında ısı geri kazanımsız düşünülemez. Egzost havasının arıtılması esasen bir maliyet faktörüdür. Bu faktör mümkün olduğu kadar düşük tutulmalıdır. Her bir problem için en iyi çözüm aşamalı olarak geliştirilmelidir. Bu optimum kurutma koşullarını sağlamak için ekserjiyi en etkili araçlardan biri yapmaktadır. Ekserji analizleri, özelikle endüstride (geniş ölçekte) yüksek sıcaklıkta kurutma uygulamaları için daha önemli hale getirmektir. Bugün ısıl sistemlerin tasarımında Termodinamiğin birinci yasası'nın esasları artık yeterli bulunmamaktadır. Bunun nedeni, ısı kaynaklarının ve sistemlerinin etkin kullanımlarının, enerji niceliğinden çok niteliğinin göz önünde tutularak sağlanabilmesidir. Prosesin termodinamiğin ikinci yasa analizi yapılarak ikinci yasa verimleri hesaplanmaktadır. Ekserji, bir sistemden elde edilebilecek maksimum teorik iş olarak tanımlanmaktadır. Endüstri sektörü için sürekli gelişmek, büyümek çok önemlidir. Buna paralel olarak mühendislik tasarımında, maliyetleri minimum veya kazancı maksimum yapmak ana hedeftir. Anahtar Kelimeler: Boyama, boya kurutma, termal insineratör, ısı geri kazanımı, ekserji.

Kirişlerdeki büyük yer değiştirmeler üzerine bazı yeni çözümler

Sintaring of cold isostatically pressed metal powders

ABSTRACT MSc THESIS SINTERING OF COLD ISOSTATICALLY PRESSED METAL POWDERS Ali Hakan YÜZBAŞIO?LU DEPARTMENT OF MECHANICAL ENGINEERING INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisor : Assoc. Prof.Dr. Alxlulkadir EKŞİ Year: 2004. Pages: 84 Jury : Assoc. Prof.Dr. Abdulkadir EKŞİ Prof.Dr. Melih BAYRAMO?LU Assoc. Prof.Dr.Cengiz Duran ATIŞ Al and Fe metal powders have been chosen for study due to widely used in the industrial applications. Powders are pressed until 600 MPa pressure respectively, and sintered. In order to observe, effects of pressing and sintering operation to density, densities have been measured in per stages, for metal lographic researches Optic Microscope and Scanning Electron Microscope (SEM) test machines are used. Keywords: Cold Isocratic Pressing. Density Measurement. Metallurgical Research. Light Microscope. Scanning Electron Microscope.