Çeltek formasyonu (Sorgun-Yozgat) bitümlü şeyllerinin depolanma ortamlarındaki mineral-element ilişkileri

İnceleme alanı Orta Anadolu Bölgesi'nin kuzeydoğusunda Yozgat ili, Sorgun ilçesi sınırları içerisindedir. Çalışma alanı içerisinde, Kampaniyen-Maastrihtiyen, Eosen, Miyosen ve Kuvaterner yaşlı birimler bulunmaktadır. Bu birimler içindeki Alt Eosen yaşlı Çeltek formasyonu bitümlü şeyl olarak tanımlanan kayalar bakımından karakteristiktir. Alt Eosen yaşlı Sorgun havzasu Çeltek Formasyonu bitümlü şeyllerinin element içeriklerinin tespit edilmesi için ICP-MS tekniğinden, TOC içeriği için piroliz analizlerinden, minerolojik tespitler ve organik petrografi incelemeleri için, XRD, SEM-EDS, ince ve parlak kesit incelemeleri gerçekleştirilmiştir. XRD ve ince kesit verilerine göre kuvars, feldispat, kalsit, dolomit, pirit, kaolinit, klorit, mika, illit, simektit mineralleri tespit edilmiştir. Yapılan çalışmalarda, PAAS (Past Arceen Shale)'a göre örneklerin ortalama zenginleşme faktörleri hesaplanarak zenginleşen ve tüketilen elementlerin olduğu tespit edilmiştir. Buna göre Ç nolu sondaj örneklerinde, hemen hemen her derinlikte Ti, Cr, U, Th, Mo, Pb'nin zenginleştiği, tüm havza ortalamasında ise Ti, Cr, U, Th, Mo, Pb, Zn elementlerinin zenginleştiği, SJ nolu örneklerde ise hemen hemen tüm derinliklerde Cr, U, Th, Sr, Pb zenginleşirken, havza ortalamasında Si, Mg, Ca, Na, K, Ti, P, Mn, Cr, U, Th, Cs, Sr, Mo, Pb elementlerinin zenginleştiği görülmüştür. Örneklerin Toplam Organik Karbon (TOC) içeriği yüksektir. Ayrıca örneklerin vitrinit yansımaları ölçülerek Rmax 0,318 - 0,617 arasında değiştiği görülmüştür. Buna göre örneklerin kömürleşme derecelerine göre Linyit ve Alt Bitümlü Kömür aralığında olduğu görülmektedir. Organik petrografi incelemelerinde genellikle ülminit, densinit, gelinit, korpohüminit gibi maseraller tespit edilmiştir. Sedimanlarda element zenginleşmelerinin kaynağı genellikle farklı kökenli olabilir. Bitümlü şeyller içindeki minerallerin kimyasal içeriğinin element zenginleşmesine katkı sağladığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Çeltek Formasyonu (Sorgun, Yozgat), Bitümlü şeyl, Organik madde, İnorganik element, XRD, ICP-MS.