Cemil Meriç ve Ümit Meriç'in İslâmiyet'e dair temel fikirlerinin mukayesesi

Din olgusu, sosyolojinin meşgul olduğu konuların başında gelir. Batılı sosyologlar, 19. yüzyıldan günümüze din olgusu üzerine yoğunlaşmışlardır. Fakat onlar, özellikle İslâmiyet'e ve İslâm medeniyetine karşı her zaman tarafsız davranmamışlar, İslâmiyet'i belirli kalıp yargılarla değerlendirmişlerdir. İslâmiyet'e eleştirel bakan ve onu çarpıtan Batılı sosyologların aksine İslâmiyet'i doğru yorumlayan sosyologlar da olmuştur. Bu noktada biz tezimizde, İslâmiyet'i doğru anlayan aydınlarımızdan Cemil Meriç ile sosyolog Ümit Meriç'in görüşlerine yer verdik. Onların İslâmiyet'i nasıl ele aldıklarını ve İslâmiyet'e bakış açılarının hangi noktalarda örtüştüğü hangi açılardan farklılıklar gösterdiği ortaya çıkarmaya çalıştık. Düşünce dünyamızın önemli simaları olan, Türk toplumunun ve tarihinin ana meselelerine ilgi duyan, sorunlarımız üzerine düşünmüş olan Cemil Meriç ve Ümit Meriç'in İslâmiyet'e ilişkin tutumları Batılı sosyologlardan ve Batı düşüncesini kıble edinen aydınlarımızın/sosyologlarımızın yorumlamalarından farklıdır. Cemil Meriç ve Ümit Meriç, İslâmiyet'in ne olduğu, temel özellikleri ve prensipleri üzerinde durmuşlardır. Onlar, Batı aydınlarının dilinden İslâmiyet'i okumamışlardır. İslâmiyet'in tarihte ve günümüzdeki rolünü ve yerini doğru değerlendirmişlerdir. Cemil Meriç ve Ümit Meriç, İslâmiyet'i bir medeniyet, Doğu'dan gelen ışık ve bir dünya dini olarak yorumlamışlar, toplumlar ve bireyler bakımından önemine vurgu yapmışlardır. Onlar, İslâmiyet'in bir toplum projesi ve dünya görüşü olduğunu iddia etmişlerdir. Cemil Meriç, İslâmiyet'e ilişkin fikirlerinde kültür-irfan kavramlarını tahlil etmiştir. İrfan mefhumunu İslâm ruhuyla bağdaştırmıştır. Cemil Meriç, İslâmiyet'in vahdet, sevgi, birlik ve adalete dayalı evrensel bir din olduğunu öne sürmüştür. Cemil Meriç, İslâmiyet'in öncelikle bir ahlâk olduğunu vurgulamış, onun eşitliği savunduğunu ve uzlaştırıcı bir temelinin bulunduğunu bildirmiştir. Ümit Meriç ise, İslâmiyet'i toplumların örf ve adetleri, bireylerin alışkanlıkları açısından ele almıştır. Ümit Meriç, İslâmiyet'i özellikle namaz, hac ve dua bağlamında daha fazla irdelemiştir. Ümit Meriç, namaz, hac ve duayı sosyolojik yönden irdelemiştir. Ayrıca Ümit Meriç, İslâmiyet'i analiz ederken kılık kıyafet ve örtünme konusunu ön plana çıkarmıştır. Cemil Meriç ile Ümit Meriç, İslâmiyet'in büyük bir medeniyet projesi olduğu, onun evrensel bir din ve inanç sistemi olduğu konusunda hem fikirdirler. Diğer yandan Cemil Meriç, İslâmiyet'in teolojik ve felsefi derinliği ile ilgilenmişken Ümit Meriç ise, İslâmiyet'i daha çok biçimsel yönüyle (ibadetler ve örtünme vb) ele almıştır. Anahtar Sözcükler Cemil Meriç, Ümit Meriç, Doğu, Batı, Medeniyet, Kapitalizm, Sosyalizm, Oryantalizm, Küreselleşme, Din, İslâmiyet, Batılılaşma, Kültür, İrfan.