Centaurea vırgata LAM bitkisinin farmakognozik yönden değerlendirilmesi

Bu çalışmada Türkiye'de Doğu Anadolu Bölge'sinde yetişen Centaurea virgata Lam. bitkisi 4 farklı açıdan ayrıntılı olarak araştırılmıştır. İlk olarak, bitki üzerinde yapılan botanik çalışmalarda, bitki tayininde yararlanılabilecek ve ileride hazırlanabilecek muhtemel monograflarda yer alabilecek, anatomik ve mikroskobik özellikler araştırılmıştır. İkinci aşama olarak, C. virgata bitkisinin toprak üstü kısımlarından hazırlanan metanol ekstresi ve alt ekstreleri (n-hekzan, kloroform, metanol:su) ksantin oksidaz inhibitör aktiviteleri açısından araştırılmış ve en yüksek aktivite gösteren kloroform ekstresi üzerinden çalışmalara devam edilmiştir. Öncelikle LC-MS ile apigenin, eupatorin, 3'-metil eupatorin, salvigenin, izokemferit, hispidulin ve sinisin varlığı tespit edilmiş, ardından ana sütun kromatografisi, sıvı kromatografisi, CPC(Santrifüj Düzlemsel Kromatografi), preparatif İTK gibi kromatografik yöntemler ve kristalizasyon yöntemi kullanılarak madde izolasyonu gerçekleştirilmiştir. Saf halde elde edilen bileşiklerin yapıları, spektroskopik yöntemler (UV, IR, 1D, 2D NMR, ESIMS ve LC-MS) kullanılarak aydınlatılmıştır. Çalışmalar sonucunda, seskiterpen laktonlardan bir tanesi germakranolit yapıda olan sinisin, bir tanesi ödesmanolit yapıdaki 8α-hidroksi sonkukarpolit ve son olarak elemanolit yapıdaki 8α-(3,4-dihidroksi-2-metilen-butanoiloksi)-dehidromelitensin olmak üzere 3 madde elde edilmiştir. Ayrıca apigenin, eupatorin, 3'-metil eupatorin ve salvigenin adlı flavonoitler de izole edilmiştir. Çok miktarda izole edilen eupatorinin miktar tayini LC-MS ile gerçekleştirilmiştir. Saf maddeler ksantin oksidaz inhibitör aktiviteleri açısından araştırılmış ve 7-OH flavon yapısında olan apigenin ve hispidulin aktif bulunmuştur. Üçüncü aşamada, bitkinin uçucu yağı elde edilmiş ve ana bileşenleri; karyofilen oksit % 6, pentakozan % 8.6, spathulenol % 9.1, dodekanoik asit % 15.8 ve hekzadekanoik asit % 17.8 olarak GC-MS analizi ile saptanmıştır. Son aşama olarak, bitkinin kloroform ekstresinden ve çok miktarda izole edilen eupatorin maddesinden gümüş nanopartikül eldesi gerçekleştirilmiştir. Gümüş nanopartikül karakterizasyonu için Partikül büyüklüğü, Zeta Potansiyel, TEM, SEM, XRD, TGA, UV ve FT-IR yöntemleri kullanılmıştır. Sentezlenen gümüş nanopartiküllerinin nitrik oksit süpürücü aktivitesi incelenmiş ve nanopartiküllerinin aktivitelerinin daha çok olduğu görülmüştür. Bu durum, ileride bu nanopartiküllerin ilaç ve kozmetik sanayinde değerlendirilmesi açısından önem teşkil etmektedir.