Cerrahi duman iç ortam hava kalitesine etkisi ile ameliyathane çalışanlarında fiziksel semptomlara etkisinin karşılaştırılması

Cerrahi duman, gaz halinde bioaerosoller, virüsler ve bakteriler dahil canlı ve ölü hücresel materyaller ile birlikte kanserojen kimyasallardan polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) ve uçucu organik bileşikleri (UOB) içerir. Bu çalışmanın amacı; genel cerrahi ameliyathane odasında cerrahi dumanın iç ortam hava kalitesine etkisi belirlemek ve bu bölüm çalışanlarında oluşturduğu fiziksel semptomları dahili birimlerde çalışanlar ile karşılaştırarak incelemektir. Bu çalışma, olgu-kontrol tipinde, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İzzet Baysal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde gerçekleştirildi. Çalışmada genel cerrahi ameliyathane odasından aktif örnekleme yöntemi ile ameliyat öncesi, anı ve sonrası 45 hava örneği alındı. Aynı zamanda genel cerrahi ameliyathane odasında çalışan 19 kişinin fiziksel şikayetleri sorularak ameliyat öncesi ve sonrası boğaz kültürleri alındı. Bu sonuçlar dahili birimlerde çalışanlar ile karşılaştırıldı. Veriler bir istatistik programı kullanılarak analiz edildi. Sonuçlar sayı ve yüzde t test, kruskal wallis ve korelasyon testleri kullanarak analiz edildi. Tüm sonuçlar için p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Alınan hava örneklerinde toplam UOB'lerin ortalama konsantrasyonu 302,12 μg.m-3; ameliyat öncesi, anı ve sonrası sırasıyla 163,5; 500,1 ve 242,6 μg.m-3 olarak bulundu. Ameliyat anında toplam UOB değerinin, ameliyat öncesi ve sonrası ölçülen değerlerden anlamlı şekilde daha yüksek olduğu görüldü (p≤0,05). Ameliyathane odasında ortalama konsantrasyonları benzen 5.07, toluen 110,83, etilbenzen 23,53, m,p-ksilen 44,16 ve o-ksilen 29,96 μg.m-3 olarak ölçüldü. Ameliyat öncesi, anı ve sonrası ölçümlerde benzen konsantrasyonlarının sürekli yüksek kaldığı (p≥0,05), sınır değerleri aştığı, diğer UOB'lerin (toluen, etilbenzen, m,p-ksilen, o-ksilen) anlamlı şekilde ameliyat anında daha yüksek olduğu (p≤0,05) ancak sınır değerlerin altında kaldığı görüldü. Açık ve laparoskopik cerrahi ameliyatları açısından karşılaştırıldığında, UOB konsantrasyonları arasında fark bulunmadı (p≥0,05). Ameliyat süresi ile toplam UOB ortalama değerleri arasındaki korelasyon değeri r=-0,087 olup, aralarında anlamlı bir ilişki bulunmadı (p≥0,05). Cerrahi ekibin fiziksel semptomlarının ameliyat anında arttığı, göz yaşarması, gözlerde yanma, saçlarda koku, mide bulantısı, öksürük şikayetlerini dahili birimlerde çalışanlardan daha çok yaşadıkları tespit edildi (p≤0,05). Alınan boğaz kültürleri sonucunda; ameliyathane ekibinde ameliyat öncesi ve sonrası alınan örneklerde anlamlı fark olmadığı; ameliyathane ekibi ve dahili birimlerdeki sağlık çalışanları arasında fark olmadığı görüldü. Bu çalışma sonucunda, cerrahi dumanın ameliyathanede iç ortam hava kalitesini olumsuz etkileyen önemli bir kirletici olduğu tespit edildi. Ameliyathanelerde iç ortam havasında bazı kansorojen kimyasalların yüksek olduğu ve bu durumun açık/ kapalı ameliyatlar ile ameliyat süresinden bağımsız olduğu görüldü. Ameliyathane çalışanlarının cerrahi duman konusunda bilgilerinin ve önlemlerinin yeterli olmadığı belirlendi. Cerrahi dumanının etkisi ile ameliyat anında ameliyathane çalışanlarında fiziksel şikayetlerin arttığı ve bu şikayetlerin dahili birimlerde çalışanlardan daha fazla olduğu görüldü.