Cerrahi Hastalarında Ameliyata Bağlı Basınç Yarası Risk Faktörlerinin Belirlenmesi

ÖZ:Amaç: Bu araştırma; cerrahi hastalarında ameliyata bağlı basınç yarası prevelansı ve basınç yarası gelişmesini etkileyen risk faktörlerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı–kesitsel araştırma tasarımına uygun olarak yapılan bu araştırma; Nisan-Kasım 2019 arasında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bir devlet hastanesinin Genel Cerrahi, Ortopedi ve Kalp ve Damar Cerrahisi kliniklerinde yatan, ameliyat olan hastalar ile yürütülmüştür. Araştırma örneklemini araştırmaya alınma kriterlerine uyan 342 hasta oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak Hastaların Tanıtıcı ve Klinik Özellikler Formu, Ameliyata Bağlı Basınç Yarası Risk Faktörleri Değerlendirme Formu, 3S Ameliyathane Basınç Yarası Risk Tanılama Ölçeği ve Basınç Yarası Evrelendirme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizi, SPSS 24 kullanılarak tanımlayıcı analizler, t testi, lojistik regresyon analiz yöntemleri ile yapılmıştır. Bulgular: Araştırma örneklemine alınan hastaların yaş ortalamaları 62,13±17,80, %53,51’i erkektir. Hastaların %42,1’i ortopedi kliniğinde yatmakta olup, %85,09’una genel anestezi uygulanmış, %21,64’ünde vazapresör ilaç kullanılmış, %35,38’ine cerrahi girişim sırasında fiziksel manevra yapılmış, %51.75’inin 26-35 dk ameliyat sonrası bakım ünitesinde izlendiği saptanmıştır. Hastaların 3S Ameliyathane basınç yarası risk puan ortalamasının 16.26±3.09 olduğu, %16.32’inde evre 1 basınç yarası geliştiği, basınç yarasının %51,79’unun 3. gün geliştiği saptanmıştır. Hastaların basınç yarası gelişme durumunu yaşın %6, beden kitle indeksi’nin %13, cerrahi girişim sırasında fiziksel manevra uygulanmasının %41, ameliyat sonrası bakım ünitesinde 26 dk’dan daha uzun kalmanın %27 oranında arttırdığı saptanmıştır. Sonuç: Bu araştırmada, cerrahi hastalarında ameliyathane basınç yarası risk puanının ortalamanın altında olmasına rağmen, basınç yarası insidansının %16 olduğu, hastalarda ameliyat sonrası üçüncü gün birinci evre basınç yarası geliştiği saptanmıştır. Ameliyat sonrası basınç yarasının gelişmesinde, ileri yaşın, beden kitle indeksinin, ameliyat sırasında fiziksel manevra yapılmasının ve ameliyat sonrası bakım ünitesinde uzun süre kalmanın önemli risk faktörleri olduğu belirlenmiştir. Cerrahi hemşirelerinin ameliyat sonrası basınç yarasını önlemede bu risk faktörlerine yönelik hemşirelik girişimlerini planlaması önerilir. Anahtar Kelimeler: Basınç Yarası, Cerrahi Hastaları, Risk Faktörleri