Çeşitli kimyasal maddelerin kireç hastalığı (Ascosphaera apis) gelişmesi üzerine etkileri ve kontrol yöntemleri

45 ÖZET: Bu çalışmada son yıllarda ülkemizde arıcılık sektörünün en büyük sorunlarından birisi haline gelmiş olan kireç hastalığının etmeni Ascosphaera apis'ç, karşı perizin, formik asit, fluvalinate, nystatine, asetik asit ve fenol'ün 10.000, 5.000, 1.000, 500, 100, 50, 10, 5 ve 1 pprn'hl konsantrasyonlanmn bioetkinlilderi araştırılmış ve ortalama etkinliklerinin sırası ile % 88.25, % 47.00, % 46.07, % 44.40, % 3 1.35 ve % 13.5 1 olduğu görülmüştür. Bal arılarının paraziti Varroa jacobsoni mücadelesinde kullanılan formik asit, perizin ve fluvalinatın kültür ortamında kireç hastalığının etmeni Ascosphaera apıs'e karşı da etkili oldukları gözlenmiştir. Formik asitin kuvvetli bir antimikotik (antifungal) olan nystatine eşdeğer oranda etkili olması ve bu asitin Ascosphaera apis' t karşı yüksek dozlarının fungisidal, düşük dozlarının fungustatik etkili olması, balda kalıntı bırakmaması ve balm yapısında doğal olarak bulunması kireç hastalığına karşı da kullanım şansını arturmaktadır. Kültür ortamında Ascosphaera apis'e karşı ortalama % 88.25 oranında etkili bulunan perizin'in aktif maddesi cumaphos, sisîemik etkili organofosforlu bir pestisittir. Pestisitlerin çoğunluğunun lipofılik karakterde olması nedeniyle balmumuna geçmektedirler. Hakimizin petekli bal tüketme eğilimi göz önüne alındığında perizin ve fluvalinatın balmumunda kalıntı bırakmaları sonucu kireç hastalığının kontrolünde kullanılması sakıncalı görülmektedir. Besi ortamına ilave edilen nystatinin Ascosphaera apis'e karşı etkisinin filitre kağıdına emdirilene oranla daha fazla olduğu görülmüştür. Ancak nystatinin koloni koşullarında kireç hastalığına karşı olan etkinliğinin araştırılması ve balda kalıntı bırakıp bırakmadığının incelenmesi gerekmektedir. Fenol ve asetik asitin Ascosphaera apis gelişmesine karşı ortalama etkinliklerinin düşük olması nedeni ile bu maddelerin hastalığın kontrolünde kullanımı uygun görülmemektedir. Bu güne kadar yapılan çalışmalarda Ascosphaera apis gelişmesini durduran ve hastalığı kontrol altına alabilecek tam bir kimyasal mücadele yöntemi henüz geliştirilemediğinden genetik kontrol yöntemleri ve kültürel mücadele yöntemlerine ağırlık verilmelidir.