Çeviri değerlendirme kavramına bütünsel bir bakış: Türkiye'de çeviri eğitimi programlarında durum saptaması

Çeviri, farklı diller ve kültürler arasındaki iletişim durumlarında ve uzmanlık alanlarında gerçekleşebilir. Böylelikle, erek metinler doğrudan veya dolaylı olarak farklı konu alanlarında, ortamlarda ve farklı kişiler veya kurumlar tarafından değerlendirilir. Bu farklılıkların yanı sıra, değerlendirme kavramının doğası gereği geniş kapsamlı olması bazı durumlarda belirsizliğe ve karmaşıklığa yol açabilmektedir. Çeviri eyleminin doğasındaki bu çeşitliliğin ve kapsayıcılığın özellikle çeviri eğitiminde değerlendirmeye dönük kavramlara ve derslere nasıl yansıdığı önemli bir soru haline gelmiştir. Bu tez çalışmasının amacı, Türkiye'de lisans düzeyindeki çeviri eğitimi programlarının eleştiri ve değerlendirme kavramlarına yaklaşımları çerçevesinde kapsayıcı bir değerlendirme yaklaşımının izini sürerek bir durum saptaması yapmaktır. Bu saptamaya temel oluşturan çeşitliliği somutlaştırmak için tez çalışmasının birinci bölümünde eleştiri, kalite değerlendirme, ölçme-değerlendirme, inceleme gibi kavramlar sözcük düzeyinde ve kuramsal bakışlar çerçevesinde ele alınmıştır. Değerlendirmedeki çeşitliliğin başlangıç noktası olarak metin türü sınıflandırması üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, bütünsel ve kapsayıcı bir değerlendirme dersinin çeviri eğitimindeki temel derslerle bağlantısı somutlaştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise, 'Türkiye'de değerlendirme dersleri temelinde bütünsellik ve kapsayıcılığın izi var mı? sorusuna yanıt aranmıştır. Söz konusu derslerde benzeşen ve birbirinden ayrılan yönler ve belirlilik ve belirsizlikler üzerinden genel bir tablo çizilmiştir. Bu bağlamda, Türkiye'de lisans düzeyinde çeviri eğitimi veren üniversitelerin İngilizce-Türkçe Mütercim-Tercümanlık ve Çeviribilim Bölümlerinin (2018) değerlendirme ders isimleri ve tanımlarından oluşturulan bütünce çerçevesinde betimlemeler yapılmıştır. Sonuç olarak, çeviri eğitiminde de değerlendirme kavramlarında olduğu gibi çeşitlilik ve bazı durumlarda belirsizlikler olduğu görülmüştür. Eleştirinin yapıldığı ortama göre ders adlarının şekillendiği, özellikle proje, düzenleme ve son okuma gibi derslerde çoğunlukla teknik çeviri odağında olmasa da sektöre dönük metinlerin eleştirisinin görünürlüğü ortaya koyulmuştur. Bu çeşitlilik saptaması ile, eleştiri ve alternatif değerlendirme derslerinin öğretim izlencesindeki varlığının bütünsellik için önemli bir adım olduğu görülmüştür. Bu adım, çeviri eğitimi ve sektörün kesişim kümesi olarak yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: çeviri değerlendirme, çeviri eleştirisi, çeviri kalitesi, çeviri eğitimi, bütünsel değerlendirme