Çeviribilim akademisyenlerinin üst alan, alt alan, eylem ve meslek adlarını kullanma eğilimleri üzerine bir terminoloji incelemesi

Çeviri etkinliği binlerce yıllık bir geçmişe sahip olmasına rağmen, bilimsel bir çalışma alanı olarak ortaya çıkışı ve gelişimi, tüm dünyadaki gelişmelere paralel bir şekilde ülkemizde de 70'li yılların sonu 80'li yılların başına uzanmaktadır. Daha önce Filoloji ve Dilbilim gibi sosyal bilimlerin çatısı altında kendine inceleme alanı olarak yer bulan bu bilim dalı, gelişme süreci boyunca alana katılan bilim insanlarının önceki uzmanlık dallarından beraberlerinde getirmiş oldukları bilimsel bakış açıları ve terminoloji kullanımları ile çeviribilim alanı olarak şekillendirilmiştir. Bu yeni alanda faaliyet gösteren bilim insanlarının, farklı eğitim ve alan geçmişlerine sahip olmaları sonucunda uygulanacak yöntemlerde ve kullanılacak terimlerde bir görüş birliği oluşamamıştır. Dolayısıyla da yıllar boyunca çeviri süreci ve çeviri ürünleriyle ilgili yazılarda farklı terimler kullanılmıştır. Bu durum hem dünya literatüründe hem de Türkçe literatürde açık bir şekilde gözlemlenebilmektedir. Türkçe literatürde üst alan adıyla başlayan farklılık, alt alanlara, eylemlere ve meslek adlarına kadar uzanmaktadır. Bu durumu göz önüne serebilmek adına yapılan literatür taramasında, üst alan, alt alanlar, eylemler ve meslek adlarını ifade etmek için kullanılan ve kullanılması önerilen terimlerin detaylı bir listesi çalışmanın ilgili bölümlerinde verilmiştir. Bu çalışma, literatürde de gözlemlenen bu terimsel farklılıkların, alanda en fazla ürün veren, ürünlerinde terminolojiyi yoğun bir şekilde kullanan, alana yeni katılacak bireyleri yetiştiren ve bu bireylerin terminoloji eğilimlerinde rol model olan kişiler olarak akademisyenlerce hangi boyutta olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda nicel veri toplama yöntemi olarak hazırlanan bir anket çalışması ile ülkemizde lisans düzeyinde çeviri eğitimi veren programlarda görev yapmakta olan akademisyenlerin terminoloji eğilimleri ve bu akademisyenlerin eğitim geçmişlerinin terminoloji eğilimlerine yansıma olasılıkları incelenmeye çalışılmıştır. Daha sonra, terimbilim literatüründe, terimlerin sahip olması gereken özellikler ve terim oluşturma kriterleri kapsamında yapılan tarama neticesinde en fazla vurgulanan kriterler derlenerek bir değerlendirme tablosu oluşturulmuş ve katılımcıların en fazla eğilim gösterdikleri terimler, nitel veri toplama yöntemi ile terminolojik değerlendirmeye alınmıştır. Bu değerlendirme neticesinde, anket sonuçlarında en yüksek eğilimin görüldüğü terimlerin terminolojik uygunlukları da tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuçlar göstermektedir ki çeviri alanında uzmanlaşmanın artması, beraberinde terimsel birlik getirebilme ihtimalini taşımaktadır. Elde edilen tüm bulgular incelendiğinde, en fazla eğilim gösterilen terimler arasından en fazla terminoloji kriterini sağlayan terimlerin, çeviribilim-çeviribilimci, çeviri-çevirmen, yazılı çeviri-yazılı çevirmen, sözlü çeviri-sözlü çevirmen, andaş çeviri-andaş çevirmen ve ardıl çeviri-ardıl çevirmen terimleri olduğu görülmektedir.