Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersinin öğretiminde otantik öğrenme: Karma yöntem araştırması

Son yüzyılda yerel ve küresel ölçekte çölleşme, kuraklık, sel baskınları, öldürücü yaz sıcakları, habitat kaybı gibi birçok çevre sorunlarıyla karşı karşıya kalmaktayız. Ayrıca çevreyle ilgili yapılan uluslararası toplantılarda insanlığın birlikte hareket ederek çevreye verilen zararları en aza indirmek için birçok proje tasarlanmaktadır. İklim krizinin oluşturduğu etkiler bütün dünyada insanlığın çevreyle etkileşimini yeniden gözden geçirmesine neden olmuş ve yeşil dönüşüm hareketlerini tetiklemiştir. Bu bağlamda ülkemizde insanların çevreye karşı daha bilinçli hareket etmesi, çevre problemlerine karşı duyarlı davranması ve çevresiyle olumlu bir bağ kurması için öğretim programları yenilenmiştir. Bununla birlikte Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği (ÇEİD) dersi, öğrencilerin çevreye karşı duyarlı ve sorumluluk sahibi bireyler olarak yetişmesini sağlamak amacı ile 2022-2023 Eğitim-Öğretim döneminde ilköğretim programına eklenmiş ve programda seçmeli bir ders olarak yerini almıştır. ÇEİD, bireylerin 21. yy. çevre problemlerini tanımlarını, bu konularda farkındalıklarının artmasını ve çevreyle olumlu bir bağ kurmalarını benimseyen kuramsal yapısının olduğu görülmektedir. ÇEİD öğretim programı otantik bağlama dayalı etkinliklerin yapılmasını benimsediği için dersin öğretiminde "Otantik Öğrenme" tercih edilmiştir. Otantik Öğrenme bireyin gerçek yaşam problemlerine odaklanmasını sağlayarak bir problem çözme sürecidir. Bu bağlamda çevre eğitiminde otantik öğrenme sürecinin, bireylerin yakın çevreleriyle bağ kurmalarını sağlayarak karşılaştıkları çevre sorunlarına çözüm üretme becerilerini geliştireceği ve çevreye yönelik olumlu davranışların kazanılmasında etkili olacağı düşünülmektedir. Bireylerin çevreye karşı davranışları sahip oldukları paradigmalara göre farklılaşmaktadır. Ayrıca bireylerin çevre problemlerine karşı fikirler geliştirmesi ve doğayla bağ kurması önem arz etmektedir. Bu araştırmada Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği dersi otantik öğrenme ile yürütülmüş ve otantik öğrenme sürecinin çevre paradigmaları, çevre problemlerine yönelik tutum ve doğaya bağlılık bağlamında etkililiği araştırılmıştır. Araştırma sonuçlarının derinlemesine incelenmesi için hem nicel hem de nitel veriler toplanmıştır. Bu bağlamda araştırmada karma yöntem araştırması benimsenmiştir. Karma yöntem araştırması pragmatik paradigma ilkelerini ve topluluk temelli bir bakış açısını benimsemektedir. Böylece çevre, aile, okul gibi alanlardaki sorunların tespiti ve bu sorunlara çözüm üretme süreçlerini içermektedir. Araştırmanın, çalışma grubu ÇEİD dersini seçen öğrencilerin daha zengin ve derinlemesine bilgi sağlayacağı düşünüldüğünden dolayı amaçsal örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Bu bağlamda Sakarya ilinde bir devlet okulunda öğrenim gören toplam 28 ilköğretim 8. sınıf öğrencisi araştırma grubunu oluşturmaktadır. Araştırma grubunda 14 hafta boyunca her hafta 2 saat olmak üzere toplam 8 etkinlik yürütülmüştür. İlk hafta nicel veri toplama araçları uygulanmış ve ikinci hafta öğrencilerin otantik öğrenme sürecini deneyimlemeleri ve uygulamada herhangi bir sorunun olup olmadığını görmek açısından pilot uygulama yapılmıştır. Pilot uygulamadan sonra asıl uyulamaya geçilmiştir. Uygulama tamamlandıktan sonra 14. hafta son testler uygulanıp odak grup görüşmeleri yapılarak süreç tamamlanmıştır. Nicel verileri toplamak için, "Yeni çevre paradigmaları ölçeği", "Çevre problemlerine yönelik tutum ölçeği" ve "Doğaya bağlılık ölçeği" kullanılmıştır. Nicel ölçme araçlarından elde edilen verilerin normallik değerleri incelenmiş, çevre paradigmaları puanları, doğaya bağlılık puanları ve çevre problemlerine yönelik tutum puanları normal dağılım göstermiştir. Bu bağlamda çevre paradigmaları, doğaya bağlılık ve çevre problemlerine yönelik tutum öntest-sontest puanlarının analizi için öncelikli olarak bütün değişkenlerin alt faktörlerinin bütüncül etkisini görmek adına tekrarlı ölçümler için MANOVA testi, daha sonra her bir alt faktörün etkisini görmek adına tekrarlı ölçümler için ANOVA testi uygulanmıştır. Nitel verileri toplamak için, odak grup görüşmesi, araştırmacı gözlem formu, öğrenci günlükleri ve öğrenci portfolyo dosyaları kullanılmıştır. Nitel ölçme araçlarında elde edilen veriler tümevarım ve tümden gelim yöntemi kullanılarak veriler analiz edilmiş. Nicel ölçme araçlarında elde edilen bulgular incelendiğinde öğrencilerin çevre paradigma puanlarının, doğaya bağlılık ve çevre problemlerine yönelik tutum öntest-sontest puanları arasındaki fark sontest lehine istatiksel olarak anlamlı çıkmıştır. Nitel ölçme araçlarından elde edilen bulgulara göre odak grup görüşmesinden elde edilen kod ve temalar incelendiğinde etkinliklerin tamamında öğrencilerin Antroposentrik paradigma anlayışından ekosentrik paradigma anlayışına doğru bir bakış açısı değişimi gözlemlenmiştir. Benzer şekilde öğrenci günlükleri ve araştırmacı gözlem formundan elde edilen veriler incelendiğinde otantik etkinliklerin uygulanmasından sonra bireylerin Ekosentrik bakış açılarında gelişme olduğu söylenebilir. Ayrıca okul dışında yapılan etkinliklerde doğayla daha fazla bağ kurdukları hem odak grup görüşmesinde hem de diğer nitel ölçme araçlarından elde edilen bulgularda görülmektedir. Yine benzer şekilde çevre problemlerinin yer aldığı etkinliklerde öğrencilerin sürece aktif katıldığı ve grup çalışması yaparak sorunlara çözüm önerileri geliştirdiği hem öğrenci ürünlerinde hem de nitel ölçme araçlarından elde edilen bulgularda görülmektedir. Sonuç olarak öğrencilerin çevre paradigmalarının daha Ekosentrik bir bakış açısına evrildiği, özellikle doğal ortamlarda gerçekleştirilen etkinliklerin öğrencilerin doğaya bağlılık puanlarında bir artış gösterdiği ve çevre sorunlarını içeren otantik etkinliklerin öğrencilerin çevre problemlerine karşı olumlu tutum geliştirdiği ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda ÇEİD dersinin öğretiminde otantik öğrenme sürecinin kullanılması öğrencilerin çevreye olan duyarlılıklarını artırmada ve ekosentrik bakış açılarını geliştirmede önemli bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.