Çevresel algılamanın kentsel peyzaj tasarımı yönünden değerlendirilmesinde bir model önerisi: Tarsus kenti örneği

Yaşayan bir bütün olan ve bu bütün kapsamında farklı nitelikli yapı, açık alan ve yeşil alan kullanımlarını içeren kentlerde bu kullanımların kent insanına sunduğu olanakların, fiziksel temelli gereksinimleri giderebilmesi yanında; kimlik, algı ve anlam gibi tinsel ve kavramsal temelli gereksinimleri de karşılayabilmesi amaçlanır. Bireylerin, yaşadıkları çevrenin kimlik ve anlamını nasıl algıladıkları ile ilgili araştırmaların sonuçları, kentsel tasarım politikalarının geliştirilmesinde önemli bir belirleyici kabul edilmektedir. Bu bağlamda çalışmada; tarihsel süreçteki mekânsal bilgi birikimi ve deneyimleri kullanan ya da bunlardan uzaklaşan farklı tasarım üslubu ve biçimlendirmelere ilişkin belirgin örnekler sergileyen Tarsus kenti deneyi ile; 1) Bu birikim ve deneyimler yanında güncel mekânsal arayışların uzmanlar ve kullanıcılar tarafından nasıl algılandığının belirlenmesi, matematiksel olarak tanımlanması ve irdelenmesi, 2) Ulaşılan bulguların kentsel tasarım çalışmalarında altlık olarak kullanılabilir duruma dönüştürülmesi ve bu bağlamdaki ilke ve önerilerin sistematik bir yaklaşımla geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın birinci aşamasında çalışma alanındaki ögelerin mekânsal kimlik ve görsel algılama özellikleri (algı değerleri) bütün ve ayrıntıda matematiksel olarak ortaya konulmuştur. Uzmanların belirleyici olduğu bu aşamada görsel alanın yorumlandığında Gestalt kuramı kapsamındaki yakınlık, benzerlik, kapalılık ve süreklilik ilkeleri temel alınmıştır. İkinci aşamada aynı bölgelerdeki algı değerleri kullanıcı araştırmasıyla belirlenmiştir. Bu aşamada Lynch'in (1960) geliştirdiği yönteme göre kent imgesinin beş ana ögesi olan bölgeler, yollar, sınırlar, odaklar ve nirengi noktaları değerlendirmelerin özünü oluşturmuştur. Üçüncü aşamada uzman ve kullanıcı araştırmasından elde edilen algı değerlerinin haritalanmasına çalışılmıştır. Böylece kentsel tasarım çalışmalarına ışık tutabilecek nitelikte bir plan altlığı oluşturulabilmiştir. Çalışmada son olarak bu altlığın kapsamını tasarım ve uygulamalarda kullanılabilirlik bağlamında destekleyecek ilke ve önerilerin geliştirilmesine çaba gösterilmiştir. Çalışmanın ürünlerini oluşturan sayısal veriler ve kentsel tasarım altlığı, benzer konularda ve farklı kentlerde yapılacak çalışmalara da bir model oluşturabilecektir.