Ceza muhakemesi hukukunda uzlaştırma

Günümüzde, taraflar arasındaki uyuşmazlıkların yargı dışı yollarla ve mağdur odaklı çözümü anlayışı benimsendiğinden, klasik ceza yargılamasına alternatif olarak uyuşmazlıkların çözümünde yardımcı olması adına uzlaştırma kurumu gibi onarıcı adalete hizmet eden kurumlar etkin olmaya başlamıştır. Çalışmamızda, uzlaştırmanın tanımı, hukuki niteliği, faydaları, düşünsel kökeni, onarıcı adalet anlayışı ve ceza muhakemesi ilkeleri bakımından uzlaştırma kurumu değerlendirilmiştir. Ayrıca, uzlaştırmanın ilkeleri, koşulları ve soruşturma aşaması, kovuşturma aşaması ve infaz aşaması bakımından uzlaştırmanın uygulanma usulü ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Hukuki düzenlemelerde yer verilmeyen ve bu sebeple uygulamada sıkıntı yaratan hususlar da ilgili konu başlıklarında tartışılmıştır. Çağdaş ceza hukukunda bireyin ön plana çıkmasının sonucu olarak mağdur merkezli kurum olan ve onarıcı adalet anlayışının ürünü olan uzlaştırma, aralarında uyuşmazlık meydana gelen kişilerin, kendi hür iradeleriyle ve tarafsız üçüncü bir kişinin yardımı ile suç teşkil eden fiilin sebebiyet verdiği mağduriyeti çözmeleri sürecidir. Failin cezalandırılması mağdurun mağduriyetinin giderilmesi anlamına gelmediğinden, esas zarar gören ve ihmal edilen mağdurun ön plana çıkması fikriyle mağdurun klasik ceza yargılamasındaki pasif rolü terk edilmektedir. Bu sebeple uzlaştırma kurumunda amaç, işlenen suçun failinin ve mağdurunun aktif katılımıyla, ortaya çıkan zararın ve mağduriyetin giderilerek, ikinci kez mağduriyet yaşanmasının önlenmesidir. Bu kapsamda çalışmamızda uzlaştırmanın amacı, faydaları ve usulü detaylı olarak değerlendirilmiştir. Devlet eliyle ve mahkemeler aracılığıyla uyuşmazlığın çözülmesine alternatif olarak, anlaşma yoluyla ve mağdurun tatmin edilmesiyle toplumsal barışın sağlanmasını tercih etme hakkının tanınmasının, ceza hukukunun bir gereği olduğu vurgulanmış ve klasik ceza anlayışı ile kıyaslanarak irdelenmiştir. Ayrıca, çalışmamızda tarafların hür iradesi ile anlaştığı ve edimin belirlenmesi noktasında aktif rol oynadığı, hızlı bir şekilde uyuşmazlığın sonlandırıldığı düşünüldüğünde, dolaylı olarak devlet ile fail arasındaki hukuki ilişkinin sona ermesi ve mahkemelerin iş yükünün azaltılması bakımından, uzlaştırmanın sonuçları ele alınmıştır. Uzlaştırma kurumunun daha aktif kullanımının sağlanması, yargının iş yükünün azaltılması, uyuşmazlıkların kısa zamanda çözülebilmesi bakımından, yasal düzenlemelerdeki eksikliklerin tamamlanması ve uygulamada sıkıntı yaratan hususların giderilmesi gerektiği kanaatiyle çalışmamız tamamlanmıştır.