COVID-19 öncesi dönemde ölümlülük eğilimleri ve örüntülerindeki değişimler: Türkiye'de yaşam beklentisi ve yaşam süresi değişiminin ölüm nedeni analizi

Covid öncesi dönemde ölüm oranlarındaki güncel örüntüyü ve eğilimi incelemeyi amaçlayan bu tez, üç makaleden oluşmaktadır. İlk makalede, 2013-2019 yılları arasındaki ölüm nedeni verilerinin kalitesi, iyi tanımlanmamış kodlara odaklanılarak değerlendirilmiştir. DSÖ önerisi kullanılarak iyi tanımlanmamış kodlar belirlenmiş ve ve bu kodlar hedef kodlara yeniden dağıtılmıştır. Bulgular, iyi tanımlanmamış kardiyovasküler hastalıkların toplam iyi tanımlanmamış kodlar içinde en yüksek payı oluşturduğunu ve 2013-2019 yılları arasında artış gösterdiğini ortaya koymaktadır. İkinci makale, Markov zinciri modellemesi kullanarak bulaşıcı hastalıkların yükünü değerlendirmektedir. Sonuçlara göre, bulaşıcı hastalıklar 2013-2019 döneminde önemli ölçüde artmış ve yaşlılar üzerinde daha yüksek etkiye sahip olmuştur. Bulgular erkeklerde ölüm yaşı dağılımının ileri yaşlara doğru kaydığını göstermektedir. Ayrıca, bulaşıcı hastalıklardaki artış, Türkiye'nin epidemiyolojik geçiş sürecinde farklı bir ölüm örüntüsüne işaret etmektedir. Üçüncü makale, ayrıştırma yöntemini kullanarak 2013-2019 yılları arasında beklenen yaşam süresi ve yaşam süresi varyasyonuna yaş ve ölüm nedenlerinin katkılarını değerlendirmektedir. Ayrıştırma yöntemi ile yaşam beklentisi ve yaşam süresi varyasyonundaki cinsiyet farkı da analiz edilmiştir. Bu makalede ayrıca erken yaş ölümlülüğünü yaşlı ölümlülüğünden ayıran eşik yaş da hesaplanmıştır. Makalenin bulguları, eşik yaşın altındaki yaşlarda malign neoplazmlar ve kasıtsız yaralanmalardaki iyileşme nedeniyle erkeklerin kadınlardan daha yüksek yaşam beklentisi kazandığını ortaya koymaktadır. Kadınlarda beklenen yaşam süresinin artması ise eşik yaşın üzerindeki yaşlarda kardiyovasküler hastalıklardaki iyileşmeden kaynaklanmaktadır. Bu çalışma aynı zamanda artan bulaşıcı hastalıkların daha yüksek yaşam beklentisi önünde önemli bir engel olduğunu göstermektedir. Yaşam beklentisindeki cinsiyet farkı incelendiğinde, tüm nedenlerde kadınların avantajlı olduğu görülmektedir. Yaşam süresi varyasyonundaki cinsiyet farkı, kadınların erkeklere göre ileri yaşlarda daha yüksek, genç ve yetişkin yaşlarda ise daha düşük varyasyona sahip olduğunu göstermektedir. Özetlemek gerekirse, bu tezin sonuçları üç önemli sonucu vurgulamaktadır. İlk olarak, iyi tanımlanmamış kardiyovasküler hastalıklar ölüm nedeni verileri içinde önlem alınması gereken önemli bir konudur. İkincisi, bulaşıcı hastalıklar yaşlılar için tehlikeli hale gelmektedir. Üçüncüsü ise, kadınlar ve erkekler farklı ölüm örüntülerine sahiptir. Kadınlarda ileri yaşlardaki ölümlerde iyileşme görülürken (ölümlüğün genişlemesi), erkeklerde daha genç yaşlardaki ölümlerde iyileşme görülmektedir (ölümlülüğün sıkışması).