Çocuklar bilinçli karar vericiler midir? Türkçe konuşan çocuklarda sonralık eğilimini altında yatan faktörlerin araştırılması

Bu araştırma, (a) serbest sözdizimine sahip bir dil olan Türkçe'yi öğrenen çocukların (N = 59, M = 53.37, SS = 10.11) sonralık eğilimi (recency bias) gösterip göstermediğini ve (b) bu eğilimin çocukların işleyen bellek ve dil becerilerindeki bireysel farklılıklara bağlı olup olmadığını incelemiştir. Çocuklara kurgusal bir karakterin kararları hakkında iki seçenekli soruların sorulduğu bir test verilmiştir. Çocuklara yöneltilen bu soruların üçte birinde seçeneklerin ikisi de cümle başında, üçte birinde iki seçenek de cümle sonunda, kalan üçte birinde de bir seçenek cümle başında iken diğeri en sonda yer almaktadır. Seçeneklerdeki objelerin yarısı bildikleri kelimeler yarısı da daha önce hiç duymadıkları yeni oluşturulan kelimelerden seçilmiştir. Bu karar verme testinden sonra çocuklara işleyen bellek ve dil becerilerini ölçen testler verilmiştir. Sonuçlar, çocukların sonralık eğilimine sahip olduğunu ve bunun yaş arttıkça azaldığını gösterdi. Çocukların sonralık eğilimlerinin, işleyen bellek performansı tarafından, yaşın da ötesinde, yordandığı, ancak dil becerilerinin buna bir etkisinin olmadığı bulunmuştur. Seçeneklerdeki objelerin bilinip bilinmediği ya da seçeneklerin cümlenin farklı yerlerine konulması tek başlarına bir etkide bulunmazken; birbirleriyle etkileşimi anlamlı bir etki gösterdi. Bu da çocukların yaşları arttıkça ve seçeneklerin ikisi de başta olunca ve bilmedikleri seçenekler hakkında sorular cevaplarken sonralık eğiliminde azalma görüldü. Bireysel farklılıklar açısından da çocukların işleyen bellek performansları arttıkça ve seçeneklerin ikisi de başta olunca sonralık eğiliminde azalma görüldü. Bu araştırmada, serbest sözdizimine sahip dili konuşan çocukların bireysel farklılıklara göre sistematik olarak sonralık eğilimi incelenmiştir. Böylelikle çocukların her zaman bilinçli karar verici olmadıklarını önermek mümkündür. Bu bulgular, çocukların karar verme süreçlerinde yaşadıkları eğilimleri ortaya çıkarma ve önleme açısından önemlidir. Anahtar kelimeler: sonralık eğilimi, işleyen bellek, yanıt yanlılığı, karar verme, Türkçe serbest sözdizimi