Christopher Hill'in tarihçiliği ve siyasal iktisadi eleştiri zemini olarak din: 17. yüzyıl Osmanlı toplumuna dair bir aşağıdan tarih incelemesi

Düşünce tarihi çalışmalarında yoksul/çalışan/mülksüzlerin düşünceleri az yer tutar. Oysa devletler onların üretimiyle ayakta kalmış tarihteki büyük değişimler bu geniş kesimlerin katılımıyla mümkün olmuştu. Tarihyazımı içerisindeki farklı gelenekler ve tarihçiler toplumun düşüncelerini anlamak için farklı yöntemler geliştirdiler. Bu tarihçilerden birisi olan Christopher Hill, 17. yüzyıl İngiliz Devrimini açıklamak ve bu süreçte gelişen düşünceleri ele almak için siyaset, iktisat, din ve düşünce arasında karşılıklı dinamik ilişkinin olduğu bir yöntem ortaya koyar. Hill'in çalışmalarında din hem toplumsal koşulların aktif bir değişkeni hem de alt sınıflar için düşünce üretme zemini olarak karşımıza çıkar. Bu çalışmada Hill'in yönteminin Osmanlı tarihçiliğinde aşağıdan tarih çalışmalarına nasıl bir yol gösterebileceği üzerinde durulacak, Osmanlı toplumunun düşünce tarihinin nerelerde aranabileceği sorusu cevaplanmaya çalışılacak ve 17. yüzyıl Osmanlı toplumunun düşünce dünyasına yönelik bir aşağıdan tarih çalışması örneği sunulacaktır. Osmanlı toplumunun kendi düşünce üretimi ve dinin buradaki rolü incelenerek, dinin siyasal ve iktisadi eleştiri ile ilişkisi ortaya konacaktır.