Çimento fabrikalarında VZA pencere analizi yöntemiyle etkinlik ölçümü

Çimento sektörü, özellikle son yıllarda Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde hızla büyüyen bir sektör konumuna ulaşmıştır. Artan nüfusun etkisiyle konut ve altyapı ihtiyacı çimento sektörünün büyümesine katkı sağlamıştır. Türkiye çimento sektöründe hem iç hem de dış talebi karşılamada başarılı performans gösteren ülkeler arasında yer almıştır. Gerek sektördeki uluslararası rekabetin artması gerekse de ülke için ekonomik ve sosyal etkileri dikkate alındığında çimento şirketlerinin performansının düzenli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada CILOS ve Veri Zarflama Analizi (VZA)-Pencere Analizi yöntemleri birlikte kullanılarak Borsa İstanbul (BİST)'a kote olmuş 12 çimento şirketinin 2015-2022 yılları arasındaki etkinlik değişimi ölçülmüştür. İki aşamalı uygulamanın ilk aşamasında VZA'da kullanılacak girdi ve çıktı değişkenleri objektif bir ÇKKV tekniği olan CILOS yöntemiyle belirlenmiştir. Bu sayede karar vericilerin subjektif ve zaman alıcı yargılarından kaçınılmıştır. Takip eden aşamada ise bu değişkenler kullanılarak VZA-Pencere analizi yöntemiyle çimento şirketlerinin dinamik etkinliği ölçülmüştür. Elde edilen sonuçlara göre çimento firmalarında etkinliğin zaman içinde dalgalanma gösterdiği ve belirli bir yönde trend oluşmadığı gözlemlenmiştir. Başka bir anlatımla, söz konusu işletmeler istikralı bir performans göstermemiştir. Analize konu dönem içinde Covid-19 pandemi etkisiyle en kötü performansın 2021 yılında gerçekleştiği görülmektedir. 2022 yılında ise pandemi etkisinin azalmasıyla firmalar iyi bir performans göstermiştir. Bu çalışma VZA-Pencere analizi yöntemiyle çimento sektöründe etkinlik değişiminin ölçüldüğü nadir çalışmalardan biridir. Literatürde ilk kez önerilen bütünleşik CILOS-Pencere analizi yöntemi diğer organizasyonel birimlerinin etkinlik değişimlerini ölçmek amacıyla da yararlanabilecek pratik bir tekniktir.