Çin Halk Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri rekabetinde küresel iklim değişikliği müzakerelerinin rolü

Çevre sorunları insan faaliyetlerini ve sağlığını etkilemesine karşın gerek uluslararası ilişkilerde gerekse devletlerin ulusal politikalarında uzun süre önemli bir gündem maddesi olmamıştır. Doğal kaynakları fütursuzca kullanan, tahrip eden, hatta bu kapasiteyi bir gelişmişlik derecesi olarak gören anlayış sebebiyle dünyamız 21. Yüzyılda artık alarm vermeye başlamıştır. Sanayi Devrimi ile başlayan, II. Dünya Savaşı sonrasında hızla tüm dünyaya yayılan endüstrileşme yarışında gelişmiş devletleri takip eden 3. Dünya ülkelerinin de etkisiyle çevre sorunları (hava kirliliği, su kaynaklarının tükenmesi, işgalci türlerin artması, vb.) sınır aşan boyutlara ulaşmıştır. Bu noktada durumun ciddiyeti yavaş yavaş fark edilmeye başlanmış, çevre sorunları devletlerin güvenliğini tehdit eder hale geldiği için önlem alma çabalarına girişilmiştir. Sınır aşan sorunlara uluslararası çözüm üretilmesi gerektiği anlayışı ile daha çok neo-liberal bağlamda uluslararası kurumlar ve anlaşmalar ortaya çıkmıştır. Bu kurumlar zaman zaman hegemon güçlerin etkisi altında önemli bildiriler ve anlaşmalar ortaya çıkarmayı başarmış olsa da somut adımlar atma noktasında realist paradigmanın "çıkar" ve "göreceli kazanç" anlayışı devreye girmiştir. Önceleri küresel ısınma olarak anılan ve zamanla çok daha büyük bir sorun olduğu ortaya konularak kapsamı genişletilen iklim değişikliği çok taraflı bir iklim diplomasisi izlemeyi ulus devletler için zorunlu hale getirmiştir. Özellikle tarihsel olarak en büyük kirletici olan ABD ve günümüzün en büyük kirleticisi Çin'in yanında küresel siyasetin en önemli aktörlerinden olan AB'nin çabaları iklim değişikliğiyle mücadelede en önemli değişkenlerdir. AB'nin tutumu pozitif ve istikrarlı olarak kabul edilirse esas sorun yeni bir Soğuk Savaş'ın eşiğinde olduğu yorumları yapılan Çin ve ABD'nin müzakereler sürecinde işbirliği yapıp yapamayacağıdır. İklim değişikliği sorununa karşı çok taraflı bir müzakere sürecinin yanında iki devletin rolü ortak evimiz Dünya ve gelecek nesiller için son derece hayatidir. Zira iki devletin küresel liderlik için rekabet ettiği artık aşikârdır. Çin, ön görülemez yükselişi ile ABD'nin hegemon konumuna meydan okur hale gelmiş ve küresel liderlik rolü için mücadeleden kaçınmadığı mesajını vermiştir. Trump döneminde bu amacının altını doldurma fırsatını uluslararası arenada da bulan Çin'e karşı Biden yönetimi ile ABD tekrar "lider" pozisyonunu tesis etme çabasındadır. Bu çalışmada ABD ile Çin rekabeti içinde iklim değişikliği müzakerelerinin önemi sorgulanmaktadır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde iklim değişikliği ile kavramsal bir çerçeve çizilmiş ve Çin ile ABD'de iklim değişikliği kaynaklı sorunlar ile buna yönelik ulusal politikaları incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde iklim değişikliği müzakerelerinin geçmişten bugüne gelişimi ve bu süreçte çalışmanın konusu olan ABD ve Çin'in tutumlarına değinilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise küresel liderlik pozisyonu açısından iki ülkenin karşılaştırması yapılmış, olası bir küresel liderlik için iklim liderliğinin rolü sorgulanarak hegemon konumunun el değiştirip değiştirmeyeceği, yeni bir dünya düzeni yaratılıp yaratılamayacağının analizi yapılmıştır.