Çiriş otu (Eremurus spectabilis) ekstresinin hidatik kist protoskoleksleri üzerindeki etkisinin in vitro olarak incelenmesi

Çiriş otu, Anadolu'da hem besin olarak tüketilen hem de halk sağlığında çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılan önemli bir bitkidir. Fitokimyasal açıdan zengin içeriğinde fenolik bileşikler, flavonoidler ve uçucu yağlar bulunur ve bu maddelerin antioksidan, antimikrobiyal, antiinflamatuar ve antiparaziter özelliklere sahip olduğu bilinmektedir. Hidatik kist hastalığı, zoonotik karakteri nedeniyle insan sağlığını tehdit eden önemli bir paraziter enfeksiyondur. Ülkemizde de oldukça yaygın olan bu enfeksiyon, özellikle karaciğer ve akciğer başta olmak üzere çeşitli doku organlarda içi sıvı dolu ve zamanla büyüyen kistler meydana getirir. Hidatik kist hastalığının günümüzde etkin bir ilaç tedavisinin bulunmaması ve tedavinin çoğunlukla cerrahi yöntemlere dayanması, alternatif terapötik yaklaşımların geliştirilmesini önemli kılmaktadır. Bu nedenle, doğal kaynaklı ve daha az yan etkiye sahip bitkisel bileşiklerin terapötik potansiyellerinin araştırılması büyük önem taşımaktadır. Protoskolekslerin etkili şekilde elimine edilmesi, hastalığın kontrolünde kritik bir adımdır. Bu çalışmada, Çiriş otu (Eremurus spectabilis) ekstrelerinin hidatik kist içindeki Echinococcus granulosus protoskolekslerine karşı in vitro etkileri araştırılmıştır. Farklı konsantrasyonlarda (150, 75, 37,5, 18,75 ve 9,375 mg/mL) hazırlanan ekstraktlar, protoskoleksler üzerinde 1., 2., 6., 12. ve 24. saatlerde değerlendirilmiştir. Negatif kontrol grubunda anlamlı mortalite gözlenmezken, pozitif kontrol grubunda (tuz) 24. saatte %98 mortalite / skolisidal etki elde edilmiştir Çiriş otu ekstraktı ise doz ve zamana bağlı bir etki göstermiştir. En yüksek inhibisyon oranı 150 mg/mL'de %82, en düşük konsantrasyon olan 9,375 mg/mL'de ise %72 olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, E. spectabilis ekstresi, E. granulosus protoskoleksleri üzerinde belirgin bir skolisidal etki göstermiştir. Bu bulgular, bitkinin doğal ve alternatif bir ajan olabileceğini düşündürmekte, ancak güvenilirliğin kanıtlanabilmesi için in vivo ve toksikolojik çalışmalara ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Çiriş otu, Echinococcus granulosus, Eremurus spectabilis, İn vitro, Protoskoleks