Çocuk hakları temelinde yenidoğan çocuğun bakımında uygulanan geleneksel yöntemlerin perinatal sosyal hizmet açısından incelenmesi: Kahramanmaraş ili örneği

Perinatal sosyal hizmet her kadın, çocuk ve aile için yeterli şefkatli bakım ve desteğin sağlanması amacıyla psikososyal destek sağlamaktadır. Doğum süreci, doğum sırası ve doğumdan sonra kadın, çocuk ve aileler çeşitli bakım, fiziksel, ekonomik ve psikososyal açıdan birçok desteğe ihtiyaç duymaktadırlar. Tıbbi sosyal hizmet kapsamında perinatal sosyal hizmet müdahaleleri ve sosyal hizmet yaklaşımlarından güçlendirme yaklaşımı ile var olan yeniye uyum süreci desteklenmektedir. Bu çalışma, Kahramanmaraş ilinde yaşayan bireylerin çocuk bakımında ihtiyaç duydukları destekleri belirlemek ve bu ihtiyaçları nasıl ve kimden karşıladıklarını tespit etmek amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla, yenidoğan çocuğa uygulanan geleneksel çocuk bakım yöntemleri tespit edilerek, perinatal sosyal hizmet müdahale yöntemleri ve yaklaşımlarıyla olumlu uygulamaların belirginleştirilmesi ve kültürün bir parçası olarak kuşaktan kuşağa aktarılması amaçlanmıştır. Aynı zamanda bu çalışma olumsuz veya hastalık yapan ve tedavi gerektiren uygulamaların ise ayrıştırılarak bu tür uygulamaların önlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Fenomonolojik yaklaşıma sahip nitel araştırma deseniyle yürütülen bu çalışmada kartopu örneklem stratejisiyle belirlenen 67 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler yapılmış, 14 katılımcının verileri çeşitli nedenlerle dışlanmış 53 katılımcının verileri analiz edilmiştir. Görüşme formunda yenidoğan çocuğa uygulanan bakım yöntemlerinin özelliklerini belirlemeye ve sonuçlarını incelemeye yönelik sorular sorulmuştur. Verilerin analizinde MAXQDA 2020 Programı kullanılmış; temaların belirlenmesinde betimsel analiz, kod ve alt temaların belirlenmesinde içerik analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda yenidoğan çocuğa uyguladıkları geleneksel çocuk bakım yöntemlerinde destek aldıkları kişilerin çoğunlukla aile büyükleri olduğu, geleneksel yöntemleri yoğunlukla tercih ettikleri ama çocuk hastalandığında sağlık kuruluşlarına götürdükleri ortaya çıkmıştır. Çocuk bakımı yöntemlerinden elde edilen uygulamaların tıbben uygunluğu sağlık alnındaki araştırma sonuçlarıyla tartışıldıktan sonra yararlı veya zararlı olanlar tespit edilmiş, kültüre ve inanca ait olan uygulamalar ise açıklanmıştır. Tüm bu bilgiler, yeni doğan çocuk sağlığının korunması ve geliştirilmesi için geleneksel bazı uygulamalar konusunda önlemler alınması gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Mesleğin hizmet sunduğu kurumlardan biri olan sağlık kuruluşlarında görev alan sosyal çalışmacıların, ailelere, çocuk bakımına yönelik bilgilendirici eğitimler sunması ve psikososyal destek sağlaması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda Türkiye'de perinatal sosyal hizmet kavramı ilk kez kullanılarak alana kazandırılmıştır. Sosyal hizmetin bilgi-beceri-değer unsurları esas alınarak ülkemizde çocuk sağlığının korunmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Bu doğrultuda 'Yeni Doğan Çocuğa Uygulanan Bakım Yöntemlerini Destekleme Planı' geliştirilmiştir. Modelin sosyal hizmet mesleğine, sağlık çalışanlarına, bilim insanlarına, çocuklarla çalışan sivil toplum kuruluşlarındaki gönüllülere ve anne-babalara yol göstereceği, koruyucu halk sağlığı hizmetlerine temel oluşturarak kamu yararı sağlayacağı düşünülmektedir.