Çocuk kitaplarında toplumsal cinsiyet rolleri

İnsan, içine doğduğu çevre ile yaşam boyu devam eden bir etkileşim içindedir. Doğduğu ilk andan itibaren başlayan bu etkileşim, bireyin davranış ve düşünce yapısının gelişimindeki en büyük faktörlerden biridir. Toplum, kendisini oluşturan bireylerin davranış ve düşünce yapılarını şekillendirmenin yanı sıra onları çeşitli sınıflandırmalara tabii tutar. Toplumun, bireyleri ayrıştırdığı sınıflandırmalarının en başında cinsiyet bağlamındaki erkek/kadın sınıflandırması gelmekte ve bireye, toplum tarafından çeşitli cinsiyet rolleri atfedilmektedir. Bu sınıflandırmanın doğrultusunda bireyler, cinsiyet özelliklerine ve cinsiyet rollerine dair algılarını çocukluklarından başlayan bir süreç boyunca çevrelerinin etkisi altında edinmekte ve şekillendirmektedirler. Çocukların, dilsel ve düşünsel becerilerini destekleyen, onları farklı konularla, olaylarla ve fikirlerle tanıştıran çocuk kitapları; düşünce, bilgi, tutum ve davranış âlemindeki toplumsal cinsiyet rolleri algısının oluşumunda büyük rol oynamaktadır. Bu çalışmanın amacı da çocuk kitaplarında toplumsal cinsiyet rollerine nasıl yer verildiğini belirlemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışma modeli kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, Sakarya il ve ilçelerinin halk kütüphanelerindeki çocuk kitapları bölümünde ortak olarak yer alan kitapların arasından tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilen 10 yerli ve 10 yabancı kitap oluşturmaktadır. Veriler 20 kitabın toplumsal cinsiyet rolleri bağlamı çerçevesinde incelenerek kullanılan ifadelerden elde edilmiştir. Benzer ifadeler bir araya getirilerek Kadın, erkek, kız çocuk ve erkek çocuk olarak ele alınan cinsiyet rolleri; "cinsiyetlere atfedilen karakterler", "cinsiyetlere atfedilen kişilik özellikleri", "cinsiyetlere atfedilen meslekler", "cinsiyetlere atfedilen eylemler" "cinsiyete yönelik atfedilen nesneler", "cinsiyete atfedilen fiziksel unsurlar" ve "cinsiyetlerin bulunduğu mekânlar" şeklinde 7 kategori oluşturulmuştur. Çalışmada kadın ve erkek karakterlerin gösterimine eşit oranlarda yer verilmediği; erkek figürün gösteriminin, kadın figürü gösteriminden çok daha fazla olduğu analiz edilmiştir. Aynı zamanda incelenen çocuk kitaplarında geleneksel cinsiyet rollerine sıkça yer verildiği, kadın ve erkeğin toplumsal cinsiyet kalıp yargılarıyla gösterildiği sonucuna ulaşılmıştır.