Çocuk Kültürünün Oyun Zaman ve Mekân Bağlamında Kuşaklararası Değişiminin İncelenmesi

ÖZ: Çocuk kültürü birçok bağlamı içerisinde bulunduran bir olgudur. Toplumların ve kültürlerin içerisindeki her bir değişken, çocuk kültürü ile doğrudan etkileşim içerisindedir. Çocuk kültürünün temelinde olan oyunlar ve oyuncaklar hem toplumu hem de kültürü etkilemekte, aynı zamanda toplum ve kültürden de etkilenmektedir. Bu anlamıyla oyunlar ve oyuncaklar kültür ve çocuk arasında bir araç rolündedir. Mekanlar ise çocuklarda iz bırakmakta, oyunları şekillendirmekte, çocuğu tüm gelişim alanları doğrudan etkilemekte, dolayısıyla da çocuk kültüründe bir başka bileşeni oluşturmaktadır. Çocuğa dair zamanla değişen diğer olgular ise doğrudan ya da dolaylı olarak etki yaratmaktadır. Bu araştırmada Kuzey Kıbrıs’ta çocuk kültürü; oyun, oyuncak, mekan, çocukluk imgesi ve zamanla değişen değerler, başta ekonomi olmak üzere, zamanla değişen olanaklar açısından incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüş, araştırma deseni olarak kültür analizi (etnografi) kullanılmıştır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde yürütülmüş bu araştırmada araştırma grubunu, Girne, Güzelyurt, Lefke, Lefkoşa, Gazimağusa, İskele ve Karpaz ilçelerinde yaşayan 80-61, 60-41 ve 20-40 yaş aralığındaki üç farklı kuşak oluşturmaktadır. Her bölgeyi temsilen, her kuşaktan en az 1, en fazla 3 kişi seçilerek toplam 58 kişi ile görüşme yapılmıştır. Ses kayıt cihazı ile kaydedilen görüşmeler, içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, kuşaklararası oyunun, oyun materyalinin, mekanların, kültürel değerlerin, olanakların ve çocukluk imgesinin değişime uğradığı görülmüştür. Geçmişten günümüze doğru, geleneksel oyunlarda azalma olduğu, teknolojinin oyunlara yansımalarının arttığı, oyun materyallerinde doğal ve el yapımı materyal tercihinin yapay ve fabrikasyon materyallere doğru değiştiği görülmüştür. Ayrıca mekanlarda açık alan tercihlerinden kapalı alan tercihlerine doğru değişim olduğu görülmüş ve kültürel değerlerde olumsuz yönde değişim olduğu saptanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, geçmişten günümüze bir başka değişim ise başta ekonomi olmak üzere, uyaran çeşitliliği bakımından da olanakların zamana bağlı olarak arttığı, çocukluğa bakışın olumlu yönde değiştiği yönündedir.