Çocuk yoğun bakım ünitesinde yatanhastaların ebeveynlerininakut stres bozukluğu, depresyon veposttravmatik stres bozukluğuaçısından değerlendirilmesi

ÇYBÜ'de yatan hasta çocukların ebeveynleri akut stres bozukluğu, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu açısından risk altındadır. Bu çalışmada ÇYBÜ ebeveynleri ile sağlıklı çocukların ebeveynlerini karşılaştırarak risk durumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Aynı zamanda saptanan psikolojik morbiditelerin gelişiminde rol oynayabilecek durumları belirlemek için ebeveyn ve hasta verileri ile olan ilişkileri incelenmiştir. Çalışma 01 Ekim 2022 ile 01 Ekim 2023 tarihleri arasında ÇYBÜ'ye kabul edilen ve ayaktan rutin kontrol için polikliniğe başvuran 1 ay-18 yaş aralığındaki çocukların ebeveynleri ile gerçekleştirildi. Çalışma grubunda <48 saat yatan ve kontrol grubunda kronik hastalığı olan çocukların ebeveynleri çalışmaya dahil edilmedi. Her iki grupta çocuk yaşı ve cinsiyeti açısından eşit dağılım sağlanmasına özen gösterildi. Çalışma ve kontrol grubunda ebeveyn demografik verileri (yaş, anne/baba, medeni durum, meslek, çocuğun yatışı nedeniyle iş değişikliği yapma durumu, eğitim durumu, gelir durumu, çocuk sayısı, kronik hastalık ve/veya psikiyatrik tanı varlığı, bağımlılık durumu, yaşanan yer), sosyal destek algısı ve dini inanç sayesinde rahatlama durumu kaydedildi. Çalışma grubunda çocukların; yaş, cinsiyet, kabul tanısı, kronik hastalık varlığı, şikayet başlangıcı ile yatışı arasında geçen süre, IMV ihtiyacı ve süresi, entübasyon ihtiyacı olmuş ise yatışından kaç saat sonra entübe edildiği, nöbet geçirme durumu, yoğun bakım risk skorları, ek girişim gerekliliği, daha önce ÇYBÜ yatışı öyküsü, il içi/il dışı başvuru olması durumu, hastaneye ulaşım şekli, çocuğa ilk müdahalenin yapıldığı yer ve hastanın mortalite durumu kaydedildi. Ebeveynlere ASB, BDÖ ve TSSB anketleri uygulanarak puanları kaydedildi; BDÖ ve TSSB için kesme puanına göre sınıflandırma yapıldı. Çalışmaya çalışma grubunda 130 ebeveyn, kontrol grubunda 90 ebeveyn olmak üzere 220 kişi dahil edildi. Ebeveynlerin %57,3'ü anne ve median yaş 37 idi. Tüm grupta ebeveynlerin %95,9'u evli, median çocuk sayısı 2, %30'u ev hanımı, %31,8'i ilkokul mezunu, %65'i gelir durumlarını orta olarak değerlendirmekte, %18,2'sinde kronik hastalık mevcut, %5,9'unda psikiyatrik tanı mevcut, %66,4'ünde herhangi bir bağımlılık yok, %83,2'si şehir merkezinde yaşamakta idiler. Kontrol grubunda ebeveynlerin eğitim ve gelir düzeyi ÇYBÜ kıyasla daha yüksekti. Çalışma grubunda kırsal kesimde yaşayan ebeveyn sayısı, çocuk sayısı ve evde bakıma muhtaç birey olduğunu belirtenlerin sayısı kontrol grubuna göre daha yüksekti. Çalışma grubunda ebeveynlerin %50'sinde sosyal destek algısı yüksekti. Çalışmaya dahil edilen çocukların %50,5'i erkek, median yaş 6,5 idi. Çalışma grubunda en sık yatış tanısı %40 oranında solunum sıkıntısı, median PIM3 skoru 4,9, PRISM4 skoru 8, ve PELOD2 skoru 3 olup hastaların %63,8'inde kronik bir hastalık vardı ve %23'ünde daha önce ÇYBÜ yatışı öyküsü mevcuttu. Hastaların şikayet başlangıcı ile ÇYBÜ kabulü arasında geçen median süre 15 saat, %86,2'si il içi başvuru, %71,5'i özel araçları ile başvuru ve hastaya ilk müdahalenin yapıldığı yer %38,1 oranında AÜTF çocuk acil servisi idi. Yatan hastaların %76,2'si IMV ile izlendi ve median IMV süresi 6 gün idi. Takibi sırasında entübasyon gereksinimi olan 18 hasta yatışının ortalama 18. saatinde entübe edildi. İzlem sırasında hastaların %26,2'si nöbet geçirdi, %21,5'inde ek girişim gereksinimi oldu. ÇYBÜ takibi sırasında 9 hasta kaybedildi. Çalışma grubunda median anket puanları; ASB: 2, BDÖ:15 ve TSSB:21 olarak saptandı. Kontrol grubuna göre ASB ve BDÖ puanları anlamlı düzeyde yüksekti. Ebeveyn özelliklerinden anne olmak, küçük yaşta olmak, kronik hastalık varlığı ve sosyal destek algısının düşük olması risk faktörü olarak saptandı. Hasta özelliklerinden büyük yaşta olmak, kronik hastalık varlığı, daha önce ÇYBÜ yatış öyküsü, status epileptikus tanısı ile yatmış olmak, takipte nöbet geçirmek, il dışı başvuru ve hastaneye ambulans ile ulaşım durumları risk faktörü olarak sonuçlandı. Hastanın IMV ile izlenmesi ASB riskini azaltan bir faktör olarak saptandı. Sonuç olarak ÇYBÜ'de yatan hastaların ebeveynlerinde akut stres bozukluğu ve depresyon gelişme riski yüksek olup bu durumlara neden olan faktörler değişkenlik göstermektedir. Yatış sırasında ebeveynler ile iletişimde olan sağlık çalışanlarının olası risk altında olan ebeveyn grubunu öngörmesi ve uygun yönlendirmelerde bulunması için daha geniş kapsamlı çalışmalara ihtiyaç vardır.