Çocuklara seslenen distopik yapıtlara ilişkin ortaokul öğrencilerinin görüşleri üzerine bir inceleme

Distopik yapıtlar, okuru dünyanın geleceğine ilişkin kötü senaryolar, cehennemvari kurgular, küresel felaketler, dramatik sonuçlarla buluşturarak uyaran ve okurun mevcut koşullara eleştirel bir perspektiften yaklaşmasını sağlayan yazınsal formlardandır. Bu tür yapıtların ahlaksal gündeminde teknolojik gelişmeler, salgın hastalıklar, çevre kirliliği, denetimci ve baskıcı yönetimler, yapay zekâ, iklim krizi gibi konular yer alır. Gelecekte ortaya çıkabilecek olası bireysel, toplumsal, psikolojik, ekonomik, biyolojik, ahlaksal, politik sorunlar dışında günümüz koşullarının geleceği nasıl şekillendireceğine dair bir savla okurun karşısına çıkan distopik anlatılar çocuğun çok boyutlu gelişiminde işlevsel bir rol üstlenebilir. Çocuk okurun insanlığın karşılaşacağı sorunları ya da mikro düzeyde bireyin, makro düzeyde ise insan türünün ödeyeceği bedeli sezmesine hizmet eder. Bu çalışmanın amacı çocuklar için yazılmış distopik yapıtlara ilişkin ortaokul öğrencilerinin görüşlerini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Veri toplama araçlarından yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesi için içerik analizine başvurulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu ortaokula devam eden on üç (13) öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda katılımcılar yoğunlukla hak ve hukuk, doğa ve iklim, dijital çağ sorunlarına dikkat çekmişlerdir. Ortaokul öğrencilerinin distopik yapıtlardaki evreni ağırlıklı olarak kurgulanmış dünyalar, teknolojik ve fütüristik olarak kavradıkları; distopik yapıtlardaki karakterlerin toplumsal, kişilik, fiziksel, duygusal niteliklerine odaklandıkları; distopik evren katılımcılarda olumlu, olumsuz ve nötr duygular uyandırdığı görülmüştür. Ayrıca katılımcılar kurgusal akışı ağırlıklı olarak mutlu son, farklı beklenti kategorileriyle değerlendirmiştir. Katılımcıların yapıtları yoğunlukla duyarlık/farkındalık oluşturma ve yapıtın ilgi çekiciliği gerekçeleriyle tüm muhataplara, arkadaş çevresine, yöneticilere önerdikleri görülmektedir. Sonuç olarak distopik yapıtların çocuk okurda yerel ya da küresel sorunlara dönük bir duyarlık geliştirdiği, yeni ve özgün çözüm önerileri sunabildiği söylenebilir.