Coğrafi bilgi sistemi tabanlı kavramsal aylık yağış-akış modelinin geliştirilmesi

Aylık yağış-akış modelleri su kaynakları ile ilgili planlama çalışmalarında sıklıkla kullanılmaktadır. Aylık yağış girdisini aylık akış çıktısına dönüştüren bu modeller, genellikle havza ortalama değerleriyle çalışan ortalanmış model yapısına sahiptirler. Ortalanmış modeller, havza karakteristiklerinin alansal değişkenliklerini dikkate almazlar. Ancak, su kütlesi ve/veya alt havza esaslı planlama çalışmalarında havzaların arazi kullanımı, toprak özellikleri ve jeolojik özellikleri gibi alansal değişim gösteren fiziksel unsurlarının alansal değişimleri ile birlikte ele alınmaları gerekmektedir. Bu amaçla literatürde birçok ortalanmış model geliştirilmiş ve bu modeller Coğrafi Bilgi Sistemleri araçları ile entegre edilerek planlama çalışmalarında kullanılır hale getirilmiştir. Sunulan bu çalışmada, havzaların arazi kullanımları, toprak yapısı ve jeolojik özelliklerini esas alan 5 parametreli ortalanmış aylık yağış-akış modeli raster katmanlar üzerinde çalıştırılarak, CBS ile entegre edilmiş ve model parametrelerinin alansal değişkenliklerini dikkate alabilen hale dönüştürülmüştür. Geliştirilen model, CBS ile hazırlanmış hücre esaslı raster veri yapılarını kullanan, matris bazlı bir bilgisayar programı olarak tasarlanmıştır. Kullanıcı tarafından istenilen alansal çözünürlükle çalışabilecek şekilde tasarlanan model, CBS analizleri sayesinde havzaların aylık akışlarını alansal dağılımlarıyla birlikte hesaplayabilmektedir. Gediz Havzası'nın önemli bir kolu olan Gördes Çayı üzerindeki Gördes baraj akımları test için kullanılmış ve havzanın aylık su bütçesi alansal olarak belirlenmiştir. İzmir kentinin içme suyu kaynağı olan Gördes Baraj Havzası'nın yayılı kirlilik kaynaklarının su kaynakları üzerinde etkilerinin de değerlendirilebileceği gösterilmiştir