Coğrafi bilgi sistemleri ve çok kriterli metot kullanılarak sera yeri seçimi: Aksu örneği

Dünyada olduğu gibi ülkemizde de devam eden nüfus artışı ile gıda ihtiyacı da zamanla artmaktadır. Gıda talebinin artışı ile mevcut tarım uygulamaları yetersiz kalmakta bu da ithal ürünlere olan ihtiyacı artırmaktadır. Ülkeler için önemli olan, kendi temel besin malzemelerini karşılayabilmenin yanı sıra ekonomiye katkıda bulunmak için ihracat yapabilmektir. Seracılık, mevsim bitkilerinin yıl içerisinde üretiminin devamlılığını sağlarken bir yandan da ürünlerin pazarda uygun fiyat ile yer almasına fayda sağlar. Ancak sera yerlerinin coğrafi ve beşerî unsurlar göz önüne alınarak belirlenmesi gerekmektedir. Sera için uygun koşullar ve bölgenin iklim koşulları gözetilmeden kurulan seralarda doğal afet sonucu geri dönüşü olmayan zararlar oluşmaktadır. Aynı zamanda ısıtmaya olan ihtiyaç da enerji kullanımını artıracaktır. Bu kapsamda sera kurulacak alanların güneş enerjisinden yararlanabileceği alanlara kurulması oldukça önemli olmaktadır. Bu çalışmada amaçlanan, tarıma elverişli toprakları ile yoğun tarım uygulamalarının yapıldığı bölgelerden biri olan Aksu ilçesinin, topografik ve iklimsel özellikleri de dikkate alınarak seracılık için uygunluğunu belirlemektir. Sera alanlarının belirlenmesinde birçok faktörün önemli olması sebebiyle karar verme süreci karmaşık bir hale gelmektedir. Bu karmaşada kolay karar verebilmek için Çok Kriterli Karar Verme Analizi tekniklerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Prosesi en çok kullanılan metotlardan biridir. Bu çalışmada, sera yeri seçimi için 12 tane kriter belirlenmiştir. Bu kriterler, eğim, bakı, suya, yola ve nüfus yoğunluğuna yakınlık, toprak özellikleri, nem, yağış, sıcaklık, güneşlenme şiddeti, güneşlenme radyasyonu ve rüzgâr şiddetidir. Rüzgâr şiddeti, yüksek eğim ve şiddetli yağış istenmeyen özelliklerdir. Tüm kriterler birbiri ile önem sırasına göre değerlendirilmiş ve bir kriter tablosu oluşturulmuştur. Tabloda önem derecesine göre 0 ile 9 arasında değerlendirme yapılarak tüm ölçütler ağırlıklandırılmıştır. Oluşturulan katmanlar CBS yazılımında ağırlık değerleriyle birlikte çakıştırılarak 1/25000 ölçekli Çevre Düzeni Planına göre Aksu ilçesinde "tarımsal niteliği korunacak alanlar" içerisinden doğal koruma alanları ve sulak alanların maskelenmesiyle bir sonuç haritası oluşturulmuştur. Çalışma alanına göre oluşturulan sonuç haritasında 2.769,4 ha'lık bir alana sahip olan çalışma alanının 411,71 ha'sının en uygun, 216,42 ha 'sının uygun, 155,04 ha'sının orta uygun, 751,61 ha'sının az uygun, 136,51 ha'lık alanının ise uygun olmayan (%8,17) alanlardan oluştuğu tespit edilmiştir. 1.098,12 ha alanın ise AHP uygulaması sonucunda değerlendirme dışında kaldığı görülmüştür. Belirlenen kriterler doğrultusunda istenilen sonuçlara ulaşıldığı düşünülmektedir. Bu çalışmanın, ürün özelinde belirlenecek kriterler doğrultusunda sadece seracılık için değil her ürüne uygulanabileceği ve başka çalışmalara yol gösterici olacağı düşünülmektedir.