Coğrafi bölge sistemleri ile Trabzon ili kanser haritalarının üretimi

ÖZET Kanser günümüzün önemli sağlık konuları arasında yer almaktadır. Ülkemizde ölüm nedenleri arasında 2.sıraya yükselmesi ve görülme sıklığındaki artışlar nedeniyle, kanser kontrol programlarının oluşturulması ve stratejik eylem planlarının uygulamaya geçirilmesi söz konusu olmuştur. Kansere karşı kontrol stratejilerinin geliştirilmesi ve kanser kontrol programının uygulamaya geçirilmesi için kanser vakalarının coğrafi ve zaman içindeki değişimlerinin incelenmesi gereklidir. Bu gibi değişimlerin incelenebilmesi için de, öncelikle mevcut kanser vakalarının sayısı belirlenmelidir. Güvenilir verilere sahip kanser istatistiklerinin sağlanması ile kanser haritaları oluşturulmalı ve bu haritalar üzerinden kanserin coğrafi değişimi analiz edilmelidir. Kanserin yerleşim birimlerinde ne sıklıkla görüldüğü, kanser türlerinin coğrafi anlamda dağılımının incelenmesi ve hangi bölgelerde daha sık görüldüğünün belirlenmesi gibi konularda bilgi sahibi olunabilmesi açısından kanser haritalarına gereksinim duyulmaktadır. Bu sayede kansere karşı kontrol stratejilerinin nasıl ve hangi bölgelerde önlemle alınması gerektiği daha kolay sağlanmaktadır. Bu tez çalışmasında, Trabzon İli'nde görülen kanser vakalarının dağılımı ve incelenmesine yönelik Coğrafi Bilgi Sistemleri tekniklerinin kullanımı ile bir veritabanı oluşturularak, yerleşim birimlerindeki kanser vakaları ile ilgili istatistiksel haritalar oluşturulmuştur. İstatistiki kanser haritalarının oluşturulmasında Trabzon Sağlık İl Müdürlüğü Kanser Savaş Dairesi'nin 2004 yılı içerisinde kayıt ettiği kanser vakaları kullanılmıştır. Uygulamada kanser kayıtlarına ait bilgilerin coğrafi bir anlam kazanabilmesi için kanser vakaları ve bilgilerinin harita altlıkları ile birlikte sunulması CBS yardımıyla sağlanmıştır. Yerleşim birimlerinin yer aldığı harita altlıkları üzerinde kanser vaka dağılımları gösterilerek, her bir yerleşim birimine ait insidans değerleri hesaplanmıştır. İnsidans değerlerinden yararlanarak yerleşim birimlerindeki kanser yoğunluklarını içeren haritalar üretilmiş ve kanser yoğunluğu dünya standartlarına göre beklenen seviyeden yüksek olan yerleşim birimleri belirlenmiştir. Böylece kanser vakaları dağılımının konumsal bazda irdelenme olanağı oluşmuştur. Anahtar Kelimeler: Kanser, Harita, Coğrafi Bilgi Sistemleri, CBS, GIS, Sağlık Bilgi Sistemleri, Trabzon