Coğrafi varlıkların uml kullanılarak ulusal mevzuat çerçevesinde veri sözlüğünün ve veri modelinin oluşturulması üzerine bir çalışma

Tez çalışmasının amacı, ulusal mevzuat hükümlerinde ifade edilen coğrafi ihtiyaçları belirlemek; belirlenen coğrafi ihtiyaçları karşılayabilecek coğrafi varlıkları, öznitelikleri, öznitelik değerlerini ayrıntılı olarak tanımlayan Coğrafi Veri Sözlüğünü hazırlamak; coğrafi varlıkların hangi özniteliklere, özniteliklerin hangi değerlere sahip olması gerektiğini belirten, coğrafi varlıklardan sorumlu olan kurum ve kuruluşları bildiren Coğrafi Veri Modelini hazırlamaktır. Tez çalışmasının kapsamı, kamu kurum ve kuruluşlarının mevzuatta tanımlı olan görevlerini en doğru ve verimli şekilde yapabilmeleri için gereksinim duydukları coğrafi ihtiyaçlar tespit edilmiş, coğrafi ihtiyaçları karşılayabilecek taşınmaz doğal ve yapay coğrafi varlıklar belirlenmiş; coğrafi varlıklar, öznitelikleri, öznitelik değerleri ve tanımları hazırlanmış; ulusal ve uluslararası standartlar çerçevesinde Coğrafi Veri Sözlüğü ve Veri Modeli oluşturulmuştur. Çalışmada, coğrafi varlıklardan sorumlu olan ve coğrafi veriye ihtiyaç duyan 52 adet kamu kurum ve kuruluşu belirlenmiştir. Belirlenen kurum ve kuruluşları ilgilendiren 181 adet mevzuat tespit edilmiştir. Mevzuat içerikleri incelenerek coğrafi ihtiyaçlar belirlenmiştir. Coğrafi ihtiyaçları karşılayabilecek coğrafi varlıklar, öznitelikleri, öznitelik değerleri, tanımları, veri tipleri, ölçü birimleri, sorumlu kurumlar, yararlanılan kaynaklar hazırlanmış ve Taslak Coğrafi Veri Sözlüğü ve Veri Modeli belgesi excel dosya formatında oluşturulmuştur. Oluşturulan belgedeki eksikliklerin giderilmesi ve belge içeriğinin iyileştirilmesi amacıyla; Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği ekinde bulunan Detay ve Öznitelik Kataloğu, 33 adet Avrupa Birliği Konumsal Veri Altyapısı Veri Tanımlama Belgeleri ve 31 adet Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Veri Tanımlama Dokümanları incelenmiş, Taslak Veri Sözlüğü ve Veri Modeli belgesine 22 detay, 185 öznitelik, 612 öznitelik değeri ilave edilmiştir. Tespit edilemeyen eksikliklerin giderilebilmesi için iyileştirilen Taslak Veri Sözlüğü ve Veri Modeli belgesi, kamu kurum ve kuruluşlarının yazılı görüşüne sunulmuştur. Kurumlardan bildirilen görüşler yardımıyla Taslak Veri Sözlüğü ve Veri Modeli belgesine 2 detay, 34 öznitelik ve 61 öznitelik değeri ilave edilmiştir. Hazırlanan belgelerdeki coğrafi ihtiyaçlar ve bilgiler UML'ye çevrilmiş, Coğrafi Veri Sözlüğü ve Veri Modeli oluşturulmuştur. Elde edilen Coğrafi Veri Sözlüğü ve Veri Modelinde; 282 detay, 1395 öznitelik, 2923 öznitelik küme değeri ve tanımları bulunmaktadır. Sadece detay bazında yapılan kontrolde, TUCBS Veri Tanımlama Dokümanlarında bulunmadığı tespit edilen toplam 80 adet detay veya detay alt tipinin, 248 adet detay özniteliğinin, 406 adet öznitelik küme değerinin TUCBS belgelerine ve Ulusal Veri Sözlüğüne ilave edilebileceği değerlendirilmektedir. Öznitelik ve öznitelik değeri bazında yapılacak kontrollerle, ilave edilebilecek öznitelik ve öznitelik değer sayısı artacaktır. Bu tez çalışma neticesinde hazırlanan Coğrafi Veri Sözlüğü ve Veri Modeline ilişkin Ek-2'deki bilgi ve belgeler, Ulusal Veri Sözlüğü belirleme çalışmalarına, TUCBS çalışmalarına ve Coğrafi Veri Tanımlama Dokümanlarının geliştirilmesine katkı sağlayabilecek, kurum ve kuruluşlarının coğrafi veri tabanı tasarımı ve veri üretimi çalışmalarında yol gösterebilecektir.