Çok katmanlı kentlerde arkeolojik alanların yakın çevresinde yaşayanların arkeolojik varlıklar üzerine değerlendirmeleri: İzmir örneği

Ülkemiz dünya çapında büyük derecede arkeolojik potansiyelin olduğu topraklara sahiptir. İnsanoğlu yıllardır bu topraklarda farklı kültürleri yaşamış ve biriktirmiştir. Bu topraklarda bulunan kentlerin geçmişinde Antik Dönem kalıntılarıyla daha eski devirlere ait kalıntılar bulunmaktadır. Bazı kentlerimizde arkeolojik alanlar, kentle bütünleşik halde karşımıza çıkmaktadır. Çok katmanlı kent yerleşimlerinde karşımıza çıkan bu durum kentsel ve arkeolojik anlamda farklı kavramların oluşumuna neden olmuştur. Günümüzde karşılaştığımız kentleşme ve çağdaş gelişmeler dünyada binlerce yılda oluşan kent dokusunu keskin biçimde dönüştürmektedir. Koruma kavramıyla yöntemlerinin, çok katmanlı kentlerin sorunları karşısında yetersiz kalmasıyla 'kent arkeolojisi' kavramı çıkmış ve gelişmiştir. Bu kavram çok katmanlı kentlerin gelişmesiyle gelecekteki ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için geçmişlerinin anlaşılması gerektiği görüşüne dayanmaktadır. Amacı kent tarihini aydınlatmak ve kentsel strüktürü oluşturmak değil, kentin sosyal ve kültürel gelişimine katkıda bulunmaktır. Çok katmanlı kentlerde farklı kültür ve uygarlıkların izlerine rastlamak mümkündür. Burada önemli olan rastlanılan tarihi değerlerin kimlere hangi yollarla ulaştırıldığı ve kimlerle paylaşıldığıdır. Bu durum çok katmanlı kentlerde arkeolojik alanlara yönelik yaklaşımların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Sosyal/toplumsal arkeoloji kavramları, arkeolojik değerlerin sosyal hayata yansımasıyla topluma ulaşabilmesi açısından önemlidir. Bu kavramlar ışığında, tez çalışmasında İzmir kent merkezindeki iki arkeolojik alan çevresinde yaşayanların, kazı çalışmaları ve arkeolojik varlıklara yönelik ilgi, bilgi ve görüşleri üzerinde değerlendirme yapılmıştır. Bunun sonucunda kent ve kentli ile bütünleşmiş arkeolojik alanların, toplumun tarihi değerler ve kültürel miras konusunda bilinçlenip, koruma anlayışının oluşması açısından nasıl etkili olduğu, eksik kalınan noktalarda neler yapılması gerektiği bilgisine ulaşılmak istenmiştir. Kent içerisinde gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalarının toplumla bütünleşik olarak gerçekleştirilmesi gerektiği, koruma algısının toplumun tarihi değerlere karşı bilinçlenmesiyle daha çok güçleneceği üzerinde durulmuştur. Anahtar kelimeler: Çok katmanlı kent kavramı, kentsel arkeoloji, kültürel varlıklar, sosyal/toplumsal arkeoloji, İzmir Örneği