Çok ölçütlü öneri sistemlerinde popülarite yanlılığı yönetme

Çok ölçütlü öneri sistemleri, kullanıcıların ürün veya hizmetleri birden fazla kriter üzerinden değerlendirmesine imkân tanıyarak daha kişiselleştirilmiş ve kapsamlı öneriler sunmayı hedeflemektedir. Ancak bu sistemlerde karşılaşılan temel sorunlardan biri popü- larite yanlılığıdır. Popülarite yanlılığı, kolektif eğilimlerin bireysel tercihler üzerinde bas- kın hale gelmesiyle ortaya çıkar; bu durum, öneri listelerinde popüler içeriklerin aşırı temsil edilmesine ve daha az bilinen ancak uygun alternatiflerin göz ardı edilmesine ne- den olur. Bu bağlamda, bu tez kapsamında mevcut yöntemleri incelemenin yanı sıra po- pülarite yanlılığını azaltmayı hedefleyen iki yenilikçi yaklaşım önermektedir: RelPref ve PriRelPref. Bu yöntemler, kullanıcı-öğe etkileşimlerini daha hassas ve dengeli şekilde modelleyerek, kullanıcıların kriter önceliklerini dikkate alır. RelPref, her kriter için kul- lanıcı puanlarını dinamik olarak değerlendirirken; PriRelPref, kullanıcıya özgü kriter ön- celiklendirmesini dahil ederek yanlılığı daha etkin biçimde azaltır. Böylece, kullanıcıların en çok önem verdiği kriterlerle öğelerin en iyi performans gösterdiği kriterler arasında uyum sağlanır ve daha dengeli, çeşitli ve kişiselleştirilmiş öneriler sunulur. Önerilen yön- temler, farklı kullanıcı puanlama davranışlarını temsil eden üç farklı veri setinde (YM10, YM20 ve TA) kapsamlı şekilde test edilmiştir. Çok boyutlu ölçütler (örneğin, uzun kuy- rukta öğe görünürlüğü ve çeşitlilik için Gini indeksi) RelPref ve PriRelPref'in hem kul- lanıcı memnuniyetini hem de sistem düzeyinde keşfedilebilirlik ve adil içerik dağılımı gibi nitelikleri anlamlı ölçüde geliştirdiğini göstermiştir. Özellikle, PriRelPref'in kriter önceliklendirme özelliği, popülarite yanlılığının yönetiminde daha etkin bir çözüm sun- maktadır. Sonuç olarak, bu çalışma çok ölçütlü öneri sistemlerinde popülarite yanlılığını sistematik biçimde ele alan ilk çalışmalardan biri olup, literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmakta ve gelecekteki araştırmalar için sağlam bir teorik ve metodolojik temel oluş- turmaktadır.