Çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki bir işyerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliği farkındalığı ile güvenli davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Çok tehlikeli sınıftaki iş yerleri tehlike boyutu ve riskler açısından diğer çalışma ortamlarına göre daha kritik seviyededir. Bu işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda yapılan çalışmaların teknik olarak analiz edilerek eksikliklerin giderilmesi için gerekli tedbirlerin alınması, çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliği farkındalığının arttırılması ve güvenli davranış geliştirilmesi ile potansiyel tehlikelerin önüne geçilmesi, iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi açısından önemli katkılar sağlayacaktır. Bu kapsamda çalışmanın amacı, çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki bir işyerinde çalışanların iş sağlığı ve güvenliği farkındalığı ile güvenli davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikteki bu çalışma 15 Mart – 30 Haziran 2022 tarihleri arasında Tokat ilindeki çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki bir işyerinde çalışanlarda yürütülmüştür. Çalışmanın evreni Tokat ilindeki çok tehlikeli sınıfta yer alan çimento sektöründeki tüm işyerlerindeki çalışanlardan oluşmaktadır. Bu çalışma rastgele seçilen çok tehlikeli sınıfta yer alan ve çimento üretim sektöründe faaliyet gösteren bir entegre çimento fabrikası çalışanlarında yürütülmüştür. Çalışmanın yürütüldüğü dönemde tesis bünyesinde sahada aktif olarak çalışanlar ile yönetim ve idari personel olmak üzere toplam 157 çalışanın tamamına ulaşılması hedeflenmiş olup çalışma sonunda 145 çalışana ait veriler analize dahil edilmiştir. Çalışanların çalıştıkları birimlere gidilerek çalışmanın amacı hakkında bilgilendirme yapıldıktan sonra katılmak için onam veren tüm gönüllü çalışanlara yüz yüze görüşme yöntemiyle anket uygulanmıştır. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği farkındalık düzeyi ile güvenli davranışlarını değerlendirmek amacıyla "İş Sağlığı ve Güvenliği Farkındalığı Ölçeği" ile "Güvenli Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics Version 20.0 istatistik paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde tanımlayıcı veriler sayı (n), yüzde (%) ve ortalama±standart sapmaları ile gösterilmiştir. Gruplar arası karşılaştırılmalarda Bağımsız Örneklem T-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Kruskal Wallis Varyans Analizi kullanılmıştır. Ölçekler arası ilişkinin değerlendirilmesinde Pearson Korelasyon Analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak alınmıştır. Bulgular: Araştırmaya katılan toplam 145 çalışanın %94,5'i erkek, yaş ortalaması 38,7±7,5; %42,8'i üniversite ve üzeri mezunu, %64,8'i teknik birimde çalışmakta, %46,2'sinin işyerinde tecrübe süresi 11-20 yıl ve %36,6'sı vardiyalı çalışmaktadır. Çalışanların %87,6'sı iş sağlığı ve güvenliği konusunda farkındalığının yeterli olduğunu, %98,6'sı 6331 sayılı iş sağlığı ve güvenliği kanunu içeriği hakkında bilgisi olduğunu, %95,2'si işyerinde kullanılması gereken kişisel koruyucu donanımlar hakkında bilgisi olduğunu belirtmiştir. Araştırmaya katılan çalışanlardan iş yerinde 10 yıl ve üzeri çalışanlarda daha az süreyle çalışanlara göre; teknik ve yönetim birimleri çalışanları dışındaki grupta diğer gruptakilere göre; sadece gündüz çalışanlarda vardiyalı çalışanlara göre iş sağlığı ve güvenliği farkındalık puanı istatistiksel açıdan anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sadece gündüz çalışanlarda vardiyalı çalışanlara göre ve kronik hastalığı olanlarda olmayanlara göre güvenli davranış alt ölçeği olan güvenlik uyumu puanları anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Yapılan korelasyon analizi sonuçlarına göre, İş Sağlığı ve Güvenliği Farkındalığı Ölçeği ile Güvenli Davranış Ölçeği arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü (r=0,405 p<0,01) "orta" düzeyde korelasyon tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusundaki farkındalıkları ve güvenli davranış düzeylerinin yüksek bulunmasına karşılık aralarındaki ilişkinin güçlü olmadığı ve farkındalığın güvenli davranışlara yeterince yansımadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği farkındalığı ve güvenli davranış bağı geliştirilerek iş sağlığı ve güvenliği sadece insan inisiyatifine bırakılmamalıdır.