Çok uluslu şirketlerin vergilendirilmesi: Transfer fiyatlaması açısından bir değerlendirme

Küreselleşme süreci ile birlikte uluslararası ekonominin belirleyicisi haline gelen çok uluslu şirketlerin transfer fiyatlandırması manipülasyonuna başvurmaları başka bir ifade ile emsallerine nazaran yüksek veya düşük fiyat belirlemek suretiyle daha az vergi ödeme ya da hiç vergi ödememe yolunu tercih etmeleri ülkelerin vergi tabanlarının aşınmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda ilişkili kişiler arasında gerçekleşen işlemlerin fiyatlandırılması vergiye tabi kazancın doğru bir şekilde tespit edilebilmesi açısından önem arz etmektedir. Vergi gelirleri üzerindeki olumsuz etkileri göz önüne alındığında transfer fiyatlandırması kurallarının düzenlenmesi bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu kapsamda gerek uluslararası kuruluşlar tarafından gerekse de ülkelerin vergi mevzuatlarında yer alan düzenlemeler ile bir yasal altyapı oluşturulmaktadır. Devletler vergi matrahı kayıplarını önleyebilmek için yasal alt yapı oluşturmalarına karşın etkin bir vergi denetimin sağlanamaması ve transfer fiyatlandırması manipülasyonları nedeniyle önemli miktarda vergi kayıplarıyla karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı; öncelikli olarak çok uluslu şirketlerin vergilendirmesi ve transfer fiyatlaması konusundaki düzenlemeleri güncel gelişmeleri de dikkate alarak irdelemek, sonrasında ise Türkiye'de ve seçilmiş ülkelerdeki transfer fiyatlandırmasına ilişkin vergi denetim süreçleri arasındaki ortak yönleri ve farklılıkları açıklığa kavuşturmaktır. Bu amaçla ülkelerin transfer fiyatlandırması denetimlerine yaklaşımları incelenirken ülkelerin gerek mevzuat farklılıkları gerekse de idari yapıları arasındaki farklılıklar ortaya konulmuştur. Bu noktada en önemli kısıt transfer fiyatlandırması denetim sonuçlarının vergi denetim sonuçları içerisinde yer alması ve ülkelerin mükellef hakları kapsamında bu noktada veri paylaşımında bulunmaya istekli olmamasıdır. Çalışmanın sonucunda ülkemizde transfer fiyatlandırması denetimlerinde karşılaşılan sorunlar ayrıntılı olarak ortaya konulmuş olup transfer fiyatlandırması denetimlerinde etkinliğin sağlanmasına yönelik öneriler çalışma kapsamında ele alınmıştır.