Çölyak hastalarında sosyoekonomik düzey ile glutensiz diyet uyumu arasındaki ilişki

Ömür boyu sürecek glutensiz diyet çölyak hastalığının mevcut tedavisini oluşturur. Hastalığın prognozu açısından en önemli belirteç diyete uyumdur. Düşük sosyoekonomik düzeye sahip bireylerin hem glutensiz diyet uyumu hem de gıda ve bakıma erişim oranları daha düşük olabilir. Bu, değerlendirilmesi gereken önemli bir ilişkidir. Bizde bu çalışmamızda glutensiz diyet uyumuna, sosyoekonomik düzeyin etkisini değerlendirmeyi amaçladık. Adıyaman Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gastroenteroloji polikliniğinde takipli olan, polklinik kontrolüne gelen ve görüşme esnasında en az bir yıllık hastalık tanısı olan çölyak hastalarıyla yüz yüze görüşüldü. Çalışmamızda hastaların diyete uyum durumunu değerlendirmek amacıyla rutin tetkik edilen nutrisyonel parametreler,çölyak otoantikorları, AST, ALT, ALP, GGT, Albumin, hemogram parametreleri değerlendirildi. Bu parametrelerin hastaların gelir durumu, eğitim durumu, meslek, ailedeki kişi sayısı vb.. sosyoekonomik düzeyi gösteren anket verileri ile karşılaştırılması amaçlandı. Hastaların sosyoekonomik düzeyinin glutensiz diyet uyumu üzerine olan etkisini araştırma amacıyla sosyoekonomik düzeyi gösteren bir anket düzenleyip en az bir yıllık çölyak tanısı olan hastalara yüz yüze görüşme şeklinde uygulandı. Çölyak hastalarında otoantikorın negatifleşmesi için en az 6 aylık bir süre geçmesi gerekmektedir. Tanı konduktan sonra en az bir yıllık süre geçmiş olan hastaları çalışmamıza dahil ettik. Çalışmamızda elde edilen yaş, cinsiyet gibi veriler genel literatür bilgisi ile uyumludur. Katılımcıların diyet uyumunu değerlendirmek amacıyla t-TG IgA sonucu pozitif olan hastaların diyete uymadığı ve t-TG IgA sonucu negatif olan hastaların ise diyete uyumlu olduğu kabul edildi. Bunun yanında diğer otoantikorlar da değerlendirildi. Ayrıca değerlendirilen tüm otoantikorlar negatif olan hastalar diyete uyumlu kabul edilip bakılan antikorlardan herhangi biri pozitif olan hastaların da diyete uyumsuz olduğu kabul edilen başka bir gruplandırma yapıldı. Çalışmamızda t-TG IgA sonucuna göre diyet uyumu değerlendirildiğinde, tanı alma yaşı ile glutensiz diyet uyumu arasında anlamlı fark gösterilememiştir (p:0,336). Fakat herhangi bir antikor pozitifliği ve tüm antikorların negatif olma durumuna göre diyet uyumu değerlendirildiğinde anlamlı farklılık görülmüştür (p:0,007). Bakılan tüm antikorları negatif olan katılımcıların tanı alma yaşının daha düşük olduğu görülmüştür. Katılımcıların t-TG IgA sonucuna göre diyet uyumu değerlendirildiğinde tanı aldıktan sonraki geçen süre ile glutensiz diyet uyumu arasında anlamlı fark saptanmıştır (p:0,011). Aynı şekilde herhangi bir antikor pozitifliği ve tüm antikorların negatif olma durumuna göre diyet uyumu değerlendirildiğinde de anlamlı bulunmuştur (p:0,016). Bizim çalışmamızda folik asit eksikliği ile diyet uyumu arasında anlamlı bir ilişki görülmüştür ve diyete uyum gösteren katılımcıların folik asit düzeyinin anlamlı olarak daha yüksek olduğu gösterilmiştir (p:0,003). Bunu yanında Ast (p:0,007), Alt (p:0,039) ve Alp (p:0,020) düzeyleri ile diyet uyumu arasında da anlamlı bir ilişki bulunmuş olup bu parametrelerin diyete uyum gösteren çölyak hastalarında anlamlı olarak daha düşük düzeyde olduğu gösterilmiştir. Yapmış olduğumuz çalışmada katılımcılar aylık gelir durumuna göre gruplandırıldı. Ancak diyet uyumu üzerine anlamlı bir sonuç bulunamadı (p:0,372). Fakat çalışmamızda gelir durumu ile diyet uyumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir sonuç bulunmamakla beraber gelir düzeyi arttıkça katılımcıların diyete uyumunun oransal olarak daha fazla olduğu görüldü. Bu durum bize sosyoekonomik düzeyin glutensiz diyet uyumu üzerine etkisinin tam olarak anlaşılabilmesi için daha uzun süre takipli ve daha fazla katılımcının olduğu daha çok çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Ayrıca yapmış olduğumuz çalışma; düşük sosyoekonomik düzeye sahip bireylerin hem glutensiz diyet uyumu hem de gıda ve bakıma erişim oranları daha düşük olabileceğini göstermektedir. Bu durum değerlendirilmesi gereken önemli bir ilişkidir. Çünkü düşük sosyoekonomik düzeye sahip hastaların zorluklarına odaklanarak ve kaynaklar gerektiği gibi yönlendirilerek glutensiz diyet uyumunu iyileştirecek yeni stratejiler geliştirilebilir. Anahtar kelimeler: Çölyak, Glutensiz diyet, Sosyoekonomik Düzey