Uluslararası ticarette rekabet gücü: Zeytinyağı sektörünün örneği

Zeytinyağı sektörü Türkiye'nin ekonomik faaliyetlerine etkide bulunan önemli sektörlerden bir tanesidir. Buna göre bu araştırmada Türkiye'de gerçekleştirilen zeytin yağı ve türevlerinin ticari faaliyetlerinin 2008-2018 yılları arasındaki (11 yıllık dönem) zeytin yağı ve alt sektörlerinde sahip olduğu rekabet gücünün değerlendirilmesi ve yıllara göre değişimi hakkında fikir sahibi olunması amaçlanmıştır. Ayrıca araştırmada 2008-2018 yılı için incelenen faaliyet sahaları 1997-2007 yılları arasındaki dönem için de incelenmiş ve bu iki dönemim rekabet gücü bakımından karşılaştırılması yapılmıştır. Bu araştırmadan elde edilen sonuçlar ile zeytinyağı sektörüne ve bu sahada gerçekleştirilecek diğer araştırmalara katkı sağlayacağı öngörülmüştür. Araştırmada rekabet üstünlüğünün ölçülmesi adına Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler yaklaşımı kullanılmış olup, Vollrath tarafından formüle dahil edilmiş göreli ithalat avantajı da dikkate alınmıştır. Türkiye'de zeytinyağı sektörünün rekabet gücünün hesaplanmasında SITC REV.3 '4214'alt sektör kodlu 'Zeytinyağı ve fraksiyonları' ve '42141' kodlu 'Saf Zeytin Yağı', '42142' kodlu ' Zeytinyağı fraksiyonları ' ve '42149' kodlu ' Zeytinden elde edilen diğer sıvı yağlar ' alt bölümleri kullanılmış olup, '4214'alt sektör kodlu 'Zeytinyağı ve fraksiyonları' diğer üçünün toplamı olacak şekilde sistemde yer almaktadır. Söz konusu 2008-2018 ve 1997-2007 tarihleri arasındaki bu verilere erişim TUİK Dış Ticaret İstatistikleri Veri Sorgulama Ekranından ulaşılmıştır. Sektöre ait ihracat ve ithalat rakamları ile Türkiye'nin toplam ihracat ve ithalat rakamları USD cinsinden alınmış olup, uluslararası kıyaslamaların yapılabilmesinin önü açılmıştır. Sonuç olarak Türkiye'nin 2008-2010 yılları arasındaki zeytinyağı sektörü AKÜ endeksinin +50 değerinden büyük olduğu gözlemlenmiştir. Buna göre söz konusu aralıkta zeytinyağı ve fraksiyonları sektörünün Türkiye'nin öncü ihracat ürünleri arasında olduğu ve bu ürün gruplarında yüksek rekabet gücüne sahip olduğu ifade edilebilir. Grafiğin genel eğilimine bakıldığında ise Türkiye'nin zeytinyağı ve fraksiyonları sektöründe 2008-2014 yılları arasındaki yıllarda rekabet gücünün yüksek seyrettiği buna karşılık 2015 ve 2016 yıllarında düşük rekabet gücüne sahip olduğu, 2017 yılında ise bu iki sene dışındaki önceki yıllarla benzerlik gösterdiği ve 2018 yılında ise tekrar bir düşüş yaşadığı görülmektedir. Ayrıca Grafik 4.2 ve 4.3'e göre Türkiye'nin "Olive Oil And Other Oil Obtained From Olives" sektöründe 1997- 2007 ve 2008-2018 dönemlerinin birbirine benzerlik gösterdiği ve rekabet gücünün bazı yıllar haricinde stabil kaldığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Rekabetçilik, Uluslararası Ticaret, Zeytinyağı Sektörü