Rusya - Avrupa Birliği ilişkilerinde enerji güvenliği kavramı: Rusya'nın karmaşık dış politikasının önemli yönü

"Enerji güvenliği" kavramı, daha çok Rusya ve Avrupa Birliği ekonomilerinin birbirine karşılıklı bağımlılığından bahsedildiğinde ortaya çıkan bir formüldür. Bu kavram, sadece Rusya ile AB arasındaki enerji ilişkilerinde birçok anlaşmazlığa neden olmakla kalmayıp, aynı zamanda periyodik olarak Rusya ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerin genel gidişatını olumsuz yönde etkilemektedir. AB-Rusya zirvelerinin gündemini tamamı ile meşgul eden AB ve Rusya arasında enerji alanında yaşanan anlaşmazlıklar, diğer alanlarda işbirliği konularını ele alarak önemli meseleleri tartışmak ve iki aktör arasındaki "stratejik ortaklık" çerçevesini güçlendirebilecek konulara zaman bırakmamaktadır. Ancak aynı zamanda, enerji konusu, Rusya-AB işbirliğinin en başarılı alanlarından biri haline gelmiştir. Vladimir Putin'in Rusya'da iktidara gelmesinden bu yana Avrupa Birliği'ne tedarik edilen Rus enerji kaynakları gözle görülür biçimde artmıştır. Rusya, Avrupa'nın iç enerji piyasasında en büyük doğal gaz, petrol, uranyum ve kömür ihracatçısı olmuş ve AB'nin en önemli üçüncü elektrik enerjisi tedarikçisi konumuna gelmiştir. Buna karşılık olarak ise, son on yılda Rusya'nın da Avrupa enerji piyasasına bağımlılığı önemli ölçüde artmıştır. Rusya ve AB, enerji ilişkilerinde birbirine bağımlı olsalar da, genel çerçeveye baktığımızda Rusya-AB enerji ilişkileri, uluslararası ekonomik entegrasyon ve aynı zamanda reelpolitik kavramı ile yönlendirilen, öngörülemeyen, karmaşık ve çok vektörlü Rus dış politikası nedeniyle asimetrik bir karaktere sahiptir. AB, Moskova'yı liberal eksenine doğru itmeye ve kendi çıkarları için enerji talep güvenliğini kurumsallaştırmaya çalışırken, Rusya çoğunlukla AB ile enerji ilişkilerinde "reelpolitik" kavramını uygulamaktadır. AB, kurumsalcı yapı / düşünce ile kendi liberal kurallarını uygulama arzusunda iken, sıfır toplamlı oyun, ulusal çıkarların korunması ve egemenliğin temel alındığı jeopolitik realizm aracılığı ile Rusya, enerji sektöründeki ana ortağının bu aykırı yaklaşımına karşı duruş sergilemektedir. Rus dış politikasının temelini oluşturan bu jeopolitik realizm, doğrudan AB'nin çıkarlarını baltalamakta ve birliğin enerji talebi güvenliğine yönelik birçok risk oluşturmaktadır. Öte yandan, AB'nin enerji güvenliği konusundaki liberal yaklaşımı, özellikle Avrupa'da oynanan jeopolitik oyunda Rusya'nın etki alanına yönelik tehdit oluşturmaktadır. Rusya'nın, ulusal çıkarlarına, toprak bütünlüğüne ve egemenliğine karşı bir tehdit hissettiği zaman enerji silahını kullanabileceği açıkça görülmüştür. AB üyesi devletler, özellikle Ukrayna ve Rusya arasında yaşanan 2006 ve 2008'deki gaz krizlerinden sonra AB'nin enerji güvenliği stratejisini gözden geçirmeleri ve halihazırda Rus enerji şirketlerinin elinde olan enerji kaynaklarının tedarikini çeşitlendirmek için yeni politikalar geliştirme konusunda bir takım çalışmalar yapmaları gerektiğini kabul etmişlerdir. Bu bağlamda, bu tezin amacı, Rusya dış politikasının Rusya AB arasındaki enerji ilişkilerinin enerji güvenliğini nasıl etkilediğine dair kapsamlı bir analiz sağlamaktır. "AB ile Rusya arasındaki ilişkilerde enerji güvenliği kavramı ne anlama geliyor?" ve "Uluslararası ilişkiler teorilerinden hangisi bu iki global aktör arasındaki enerji güvenliği ilişkilerini daha iyi açıklıyor?" sorularına yanıt aramaktır.