Türkiye'de komplo teorileri ve demokratik gerileme: Elit söylemi, kamuoyu desteği ve aşındırıcı dinamik

Bu doktora tezi, komplo teorilerinin Türkiye'deki demokratik gerileme sürecindeki rolünü incelemektedir. Komplo teorilerine olan inancı paranoyanın bir göstergesi olarak görmek yerine, onları hem elitler tarafından kullanılan stratejik bir araç hem de vatandaşların anlamlandırma süreçlerinde başvurdukları bir mercek olarak işlev gören iki amaçlı bir mekanizma olarak kavramsallaştırmaktadır. Çalışma, karma yöntemli bir yaklaşım benimsemektedir. Yaklaşık yirmi yıllık meclis grup konuşmaları ile yapılan içerik analizi, iktidar partilerinin özellikle siyasi gerilim dönemlerinde komplocu anlatıları stratejik biçimde kullandığını ve bu kullanımın muhalefet partilerinin daha tepkisel retoriğinden ayrıldığını ortaya koymaktadır. Ulusal düzeyde temsil gücüne sahip anket, talep yönünü inceleyerek eğitim, dindarlık, internet haber tüketimi, siyasal yeterlilik ve partizanlığın komplo inançlarını anlamlı biçimde yordadığını göstermektedir. Bu inançlar, liberal ve seçimsel normlar gibi temel demokratik ilkelere verilen desteğin azalmasıyla güçlü biçimde ilişkilidir. Son olarak, çevrimiçi anket deneyi, komplo anlatılarına tek seferlik ve kısa süreli maruz kalmanın bile vatandaşların demokratik değerlere yönelik normatif bağlılığını azaltabileceğine dair nedensel kanıt sunmaktadır. Genel olarak bulgular, komplo teorilerinin stratejik arzı ile kamuoyu talebinin demokratik normları sistematik biçimde zayıflatan ve demokratik gerileme sürecine katkıda bulunan bir aşındırıcı dinamik yarattığını ortaya koymaktadır.