İnternet ve teknoloji çerçevesinde ebeveynlerde tüketici geri sosyalleşmesi ve çocukların rolleri

Sosyalleşme kavramı yaşanılan toplumun kültürünü öğrenme süreci olarak tanımlanmış, tüketici sosyalleşmesi ise doğumdan itibaren başlayan ve hayat boyu devam eden tüketimle ilgili yetenekleri edinme sürecidir. Tüketici sosyalleşmesi genellikle çocukları incelemekte ve yetişkinlik dönemine geçildiğinde bireyin kimliğinin oturduğu ve oluştuğu kabul edilmektedir. Geleneksel tüketici sosyalleşmesi bu yönde devam ederken hızla gelişen toplumsal değişmeler tam tersi yönü işaret etmektedir. 'Geri', 'Ters' veyahut 'Yeniden' tüketici sosyalleşmesi negatif bir anlam taşımamakla birlikte bu yönün değişimini göstermek için kullanılmaktadır. Araştırmanın amacı teknoloji ve internet kapsamında tüketici geri sosyalleşmesini kavramak ve bu konuda çocukların rollerini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada nicel ve nitel analiz yöntemleri seçilmiştir. Yapılan literatür taraması sonucu iki farklı ölçek Türkçe'ye adapte edilmiş ve bir ölçek araştırmacı ve danışmanı tarafından daha önceki nicel çalışmaları göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır. Katılımcılara kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılmıştır. Mevcut pandemi durumu sebebiyle anket çevrimiçi ortamda gönderilmiş ve veriler aynı yöntemle toplanmıştır. Katılımcıların en az bir çocuk sahibi olmaları istenmiştir. Katılımcıların yaşları için, daha önce bu alanda yapılan çalışmalarda kesin bir sınıflandırma bulunmaması sebebiyle keşfedici bir yaklaşım seçilmiş ve bir yaş sınırı koyulmamıştır. 586 kişiye ulaşılmış ve kümeleme analizi sonucu karışık özellikler gösteren 262 kişi araştırma modelinden çıkarılmıştır. Araştırmanın bulgularında çocukların aldığı roller (öğretici, aracı ve uzman) belirlenmiştir ve bun roller baz alınarak K-means kümeleme analizi yapılmıştır. Ortaya çıkan kümeler sonucu baskın rollerin ortaya çıktığı katılımcılara multinominal lojistik regresyon uygulanmıştır. Modelin yordayıcı değişkenleri; ebeveynlerin çocuklarını yetiştirme tarzları (ebeveynlik stilleri), ebeveynlerin dijital okuryazarlık seviyeleri ve aile yapılarıdır. Multinominal lojistik regresyon sonuçlarına göre, ebeveynlerin duyarlılıklarındaki ve en büyük çocuğun yaşındaki artış, tüm çocuk rolleri kategorilerinde bulunma şansının artmasına sebep olmaktadır. Katılımcıların eğitim düzeyleri çocukların aracı rolü ve öğretici rolü açısından önemli bir yordayıcı değişkendir. Yalnızca çocukların aracı rolü yaş gruplarına göre farklılık göstermiştir.